BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
oOo
LÊ VĂN THÀNH

NGHIÊN CỨU ðẶC ðIỂM SINH HỌC CỦA ỐC BƯƠU VÀNG
Pomacea canaliculata Lamarck (Mesogastropoda: Ampullariidae)

VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ TẠI VĂN GIÁO, TỊNH BIÊN,
AN GIANG VỤ THU ðÔNG NĂM 2012
Chuyên ngành : BẢO VỆ THỰC VẬT
Mã số : 60.62.01.12

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS.NGƯT. HÀ QUANG HÙNG HÀ NỘI, NĂM 2013
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………


LỜI CẢM ƠN

ðể bài báo cáo ñược hoàn thành tốt, trong suốt thời gian thực tập, nghiên cứu,
tôi ñã nhận ñược sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các Giáo viên hướng dẫn, của các
tập thể, cá nhân, sự ñộng viên của gia ñình và bạn bè.
Trước tiên tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS.TS. NGƯT
Hà Quang Hùng – trường ñại học Nông Nghiệp Hà Nội ñã dành cho tôi sự chỉ dẫn và
giúp ñỡ tận tình trong suốt thời gian thực tập và nghiên cứu hoàn thành ñề tài.
Tôi xin cảm ơn sự giúp ñỡ của tập thể các thầy, cô giáo bộ môn Côn trùng –
Khoa Nông Học – Trường ðại Học Nông Nghiêp Hà Nội ñã truyền ñạt kiến thức,
những kinh nghiệm quý báo cho tôi trong suốt khóa học và tạo ñiều kiện giúp ñỡ tôi
trong quá trình thực hiện ñề tài.
Xin bày tỏ lòng biết ơn ñến PGS. TS. Võ Văn Thắng – trường ñại học An
Giang ñã truyền ñạt cho tôi những kiến thức quý báu về triết học cùng các thầy – cô
Phòng ñào tạo, ñã tạo mọi ñiều kiện cho tôi trong suốt khóa học.
Ban Lãnh ñạo và toàn thể cán bộ CNV Trạm Bảo Vệ Thực Vật Tịnh Biên ñã
tận tình giúp ñỡ tôi trong thời gian thực hiện luận văn tốt nghiệp này.
Anh Nguyễn Lộc Giang, chị Nguyễn Thị Thủy xã Văn Giáo, huyện Tịnh Biên,
tỉnh An Giang, ñã nhiệt tình hợp tác thực hiện thí nghiệm trên nền ñất của mình.
Anh Võ Văn Tân, em Chau Kim An, em Trần Quế Thanh Tùng ñã nhiệt tình
cộng tác với tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp này.
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn của mình ñến tất cả bạn bè, người thân
và gia ñình ñã luôn ñộng viên và tạo ñiều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành bài báo
cáo này.
An Giang, ngày 08 tháng 09 năm 2013
Tác giả luận văn
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ………………………

2.3 Nội dung và phương pháp nghiên cứu 16
2.3.1 Nội dung nghiên cứu 16
2.4. Phương pháp nghiên cứu 16
2.4.1. Phương pháp xác ñịnh ñặc ñiểm hình thái 16
2.4.2. Phương pháp nuôi sinh học OBV 20
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… iv
2.4.3. ðiều tra xác ñịnh thành phần và mức ñộ phổ biển 23
2.4.4. Xác ñịnh thành phần thiên ñịch của OBV 24
2.4.5. Phương pháp bẫy OBV bằng các loại lá cây 25
2.4.6. Phương pháp ñánh giá hiệu lực của 3 loại thuốc hóa học (Anhead 6 GR,
Map Passion 10 GR, Tungsai 700 WP) và 1 loại thuốc thảo mộc
(Soponil 10 WP). 27

2.5. Phương pháp xử lý số liệu 29
Chương 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 30
3.1. ðặc ñiểm hình thái và sinh học của OBV tại Văn Giáo, Tịnh Biên,
An Giang 30

3.1.1. Kích thước cơ thể và ñặc ñiểm hình thái các pha phát dục của OBV 30
3.1.2. ðặc ñiểm sinh học của OBV 32
3.1.3. Tính ăn và sự lựa chọn thức ăn của OBV 39
3.2. Sự phát sinh gây hại một số ñặc tính gây hại của OBV 43
3.2.1. Sự phát sinh gây hại của OBV tại Văn Giáo, Tịnh Biên, An Giang 43
3.3. Biện pháp phòng trừ OBV 50
3.3.1. Biện pháp sử dụng bẫy thức ăn 50
3.3.2. Biện pháp hóa học 51
KẾT LUẬN VÀ ðỀ NGHỊ 54

44
Bảng 3.11. Tỉ lệ (%) dảnh lúa giống IR 50504 bị OBV hại vụ thu - ñông 2012
tại Văn Giáo, Tịnh Biên, An Giang 46
Bảng 3.12. Tỉ lệ ñực/cái của OVB trong vụ thu - ñông 2102 tại Văn Giáo,
Tịnh Biên, An Giang 48
Bảng 3.13. Ảnh hưởng của yếu tố thức ăn thêm tới sự gây hại của OBV trên
giống lúa IR 50404 tại Văn Giáo, Tịnh Biên, An Giang 49
Bảng 3.14. Khả năng dẫn dụ của một số loại bẫy lá ñối với OBV 50
Bảng 3.15. Hiệu lực của 3 loại thuốc hóa học và 1 loại thuốc thảo mộc phòng
trừ OBV tại Văn Giáo, Tịnh Biên, An Giang
51
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… vi
Bảng 3.16. Năng suất lúa ở 4 công thức thuốc phòng trừ OBV tại Văn Giáo,
Tịnh Biên, An Giang vụ Thu – ñông 2012 52
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… vii

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1. Nhịp ñiệu ñẻ trứng của OBV trong ñiều kiện phòng thí nghiệm tại
trạm BVTV Tịnh Biên, An Giang 36

Hình 3.2. Diễn biến mật ñộ ổ trứng và ốc bươu vàng OBV trên giống IR
50404 tại Văn Giáo, Tịnh Biên, An Giang vụ Thu - ñông 2012 45


với mật ñộ 1 – 5 con/m
2
(Chi Cục BVTV An Giang, 1999).
Sự gây hại của ốc bươu vàng ñã ñược ghi nhận từ nhiều năm qua và ñể ñối
phó với ốc bươu vàng nông dân ñã sử dụng rất nhiều loại thuốc với liều lượng cao,
hiệu quả trừ ốc bươu vàng tốt, tuy nhiên thuốc hóa học thường rất ñộc ñối với cá và
môi trường (Asaka et al.,, 1997; Cheng 1989; Morallo – Rejesus et al., 1990) , , . Từ
ñó việc sử dụng thuốc hóa học trừ ốc bươu vàng vẫn còn hạn chế, nên việc tìm ra
một loại thuốc hóa học vừa trừ tốt ốc bươu vàng vừa ít ñộc vẫn cần thiết trong việc
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 2

dập trừ dịch ốc bươu vàng bộc phát với mật số cao mà trong một thời gian ngắn
không thể thay thế bằng một biện pháp nào khác.
Việc sử dụng thuốc hóa học có hiệu quả tức thời song vẫn chưa khắc phục
ñược sự gây hại của ốc bươu vàng triệt ñể; từ ñó nhiều kết quả khảo sát của các tác
giả như: Yamanaka et al., (1998) ; FAO (1989) ; Litsenger et al., (1993) ñã ghi
nhận một số kỹ thuật canh tác như ñiều chỉnh thời gian tưới và mực nước ñối với
tuổi cây mạ có thể hạn chế ñược mức ñộ gây hại của ốc bươu vàng.
Từ những ghi nhận trên chúng tôi tiến hành thực hiện ñề tài: “ Nghiên cứu
ñặc ñiểm sinh học của ốc bươu vàng Pomacea canaliculata Lamarck
(Mesogastropoda: Ampullariidae) và biện pháp quản lý tại Văn Giáo, Tịnh Biên,
An Giang vụ Thu - ðông năm 2012”
MỤC ðÍCH, YÊU CẦU NGHIÊN CỨU
MỤC ðÍCH NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở nghiên cứu ñặc ñiểm sinh học của ốc bươu vàng Pomacea
canaliculata Lamarck (Mesogastropoda: Ampullariidae), xác ñịnh biện pháp quản
lý tại Văn Giáo, Tịnh Biên, An Giang, ñạt hiệu quả kinh tế, môi trường.

Vỏ ñổi màu tối hoặc vàng nâu nếu sống trong ao tù, nước màu ñen. Khi Ốc bươu vàng
lớn, vỏ chuyển thành màu vàng nâu, nếu nuôi trong ao, hồ màu nâu ñậm hơn. Khi Ốc
bươu vàng còn nhỏ, nếu nuôi Ốc bươu vàng trong bể, vỏ sẽ mỏng, dễ vỡ (Tsushima,
1997). Vỏ Ốc bươu vàng có năm vòng xoắn thuận, nắp vỏ có hình bầu dục (Oya và ctv.,
1987). Trứng Ốc bươu vàng mới ñẻ có màu hồng sau ñó nhạt dần sang màu trắng hồng
(Morallo et al., 1990), Ốc bươu vàng non khi mới nở rơi xuống nước, vỏ Ốc bươu vàng
mềm, nhưng vỏ sẽ cứng lên sau nở 2 ngày (FAO, 1989).
1.1.1.3 ðặc ñiểm sinh vật học.
Ốc bươu vàng vừa hô hấp bằng phổi vừa hô hấp bằng mang, bình thường khi
ở trong nước Ốc bươu vàng thở bằng mang, nhưng khi Ốc bươu vàng lên trên cạn
thì hô hấp bằng phổi, do giữa mang và phổi có một ống nối thông nhau và ống này
có nhiệm vụ lấy không khí vào ñể hô hấp (Oya và ctv., 1987). Chính vì ñặc ñiểm
này mà Ốc bươu vàng có thể sống trong ñiều kiện nước bẩn thiếu oxy (khoảng 0,3
mg oxy/lít). Loại ốc này có thể thích nghi tốt với ñiều kiện môi trường ñất khô và
ướt xen kẽ, cũng như ñầm lầy từng mùa và ruộng lúa hoặc sống dưới nước như cá
hay sống ngoài không khí (FAO, 1989; Oya et al. 1987; Albrecht et al. 1996). Ốc
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 4

bươu vàng có thể sống sót hàng tháng trong ñất khô bằng cách ñào sâu xuống ñất
bùn và ñóng nắp vỏ lại, trở lên mặt nước trở lại khi có nước ngập. Cũng bằng cách
ñó, Ốc bươu vàng ñã ngủ ñông ở vùng biên giới phía Bắc của nước Nhật Bản (Oya
et al. 1987). Ốc bươu vàng sống tốt nhất trong môi trường nước, khi ñiều kiện thời
tiết quá nóng, hay nước trong ruộng cạn, Ốc vùi mình xuống sâu, thời gian vùi của
ốc có thể kéo dài ñến 6 tháng (FAO, 1989).
- Thức ăn
Khi Ốc bươu vàng mới nở thì ăn những mãnh hữu cơ vụn tại chổ, lúc kích
thước vỏ ñạt 2 – 5 mm thì bắt ñầu ăn những thực vật nhỏ và những lá cây mềm lân

canaliculata cao hơn.
- Tìm ñôi giao phối
Ốc bươu vàng bắt ñầu giao phối ñịnh kỳ mỗi tuần một lần trong suốt năm
(Morallo et al., 1990). Việc bắt cặp xảy ra tại một nơi có nước ngập vỏ và không
theo mùa, thời gian bắt cặp của Ốc bươu vàng khoảng 3 – 4 giờ (FAO, 1989).
- ðẻ trứng
Sau khi giao phối 1 – 2 ngày, ốc bươu vàng bắt ñầu ñẻ, và cứ 3 – 4 ngày Ốc
bươu vàng ñẻ một lần, sau khi ñẻ ñược một tháng nhịp ñộ ñẻ giảm dần (FAO,
1989). Ốc bươu vàng di chuyển ra khỏi nước khi sáng sớm và lúc chiều tối ñể ñẻ
(Morallo et al., 1990). Phần lớn Ốc bươu vàng ñẻ trứng vào ban ñêm và trứng ñược
ñẻ lên cây, cọc, bờ… Trứng kết thành chùm màu hồng, thời gian ñẻ kéo dài 1 giờ.
Sau khi ñẻ xong Ốc mẹ nghĩ tại ổ trứng 3 – 5 phút rồi thả mình xuống nước
(Mochida, 1988), số lượng trứng trên 1 ổ thường thay ñổi từ 100 – 600 trứng.
Thường thường khoảng 200 trứng/ổ tùy vào tuổi của Ốc bươu vàng cái. Sức sinh
sản bình quân 11 – 12 ổ trứng/1 chu kỳ ñẻ (Mochida, 1988).
Thời gian ủ trứng biến ñộng từ 10 – 15 ngày (Morallo et., 1990) và kéo dài
tới 21 ngày (Mochida, 1988 ; FAO 1989), tỷ lệ nở của trứng có thể ñạt 80% (FAO,
1989). Ở Nhật do ảnh hưởng ñiều kiện khí hậu, số trứng nở biến ñộng lớn hơn từ 70
– 90% (Mochida, 1991).
- Vòng ñời Ốc bươu vàng
Vòng ñời Ốc bươu vàng khoảng 2 – 3 năm (Morallo et al., 1990 và FAO,
1989). Số lượng Ốc bươu vàng non có tương quan nghịch với mật ñộ Ốc bươu vàng
trưởng thành (Halwart, 1993). Ốc bươu vàng bắt ñầu có khả năng bắt cặp và ñẻ
trứng khi ñược 60 ngày tuổi (FAO, 1989).
Ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata Lamarck) có nguồn gốc từ Nam Mỹ.
Từ năm1990 ốc du nhập vào một số nước trên thế giới, trong ñó có Việt Nam. Tại
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 6
7

tiên Damborenea và Gullo ñã phát hiện có ñỉa bám trong khoang vỏ ốc bươu vàng.
Theo kết quả nghiên cứu có 6 loài ñỉa sống bám vào ốc bươu vàng, trong ñó có loài
ñỉa Helobdella ampullriae là hay bắt gặp nhất. Tùy thuộc vào tuổi ñời, kích thước
của ốc, tổng số loài ñỉa lên tới 10 loài; tỷ lệ nhiễm ñạt 90% quần thể. Nghiên cứu
này chưa ñề cập ñến ảnh hưởng ñối với khả năng sinh sản và tỷ lệ chứng tử vong
của ốc.
Còn rất nhiều nơi và rất nhiều nghiên cứu ñối với các loại ốc bươu vàng trên
ñồng ruộng và trong phòng thí nghiệm nhưng vào thời ñiểm này lại chưa có kết quả
khả quan về ngăn chặn ốc bươu vàng hại lúa, hình thành dịch hại nguy hiểm.
Có nhiều nước ở vùng ðông Nam Á như: Philippines, Indonesia, Thái
Lan…ñã ñưa ốc bươu vàng từ Nam Mỹ vào nước và phát triển nghề nuôi ốc từ
những năm 80. Nhưng cho ñến nay, ốc bươu vàng ñã trở thành dịch hại nguy hiểm
trên những ñất nước này, và thiệt hại ngày càng nghiêm trọng trên lúa.
Theo Mochisa ốc bươu vàng ñã lây lan từ Argentia ñến ðài Loan, Trung
Quốc rồi mới ñến các nước khác ở vùng ðông Nam Á. Tuy vậy những tài liệu
nghiên cứu về ốc bươu vàng ở Trung Quốc và ðài Loan gần như không có thong tin
này. Ở Trung Quốc ốc ốc bươu vàng ñược người dân gọi là ốc Phúc Thọ,là giống ốc
ăn thực vật thủy sinh, sinh trưởng và phát dục rất nhanh, vỏ tương ñối mỏng, là thức
ăn tốt cho ếch, có thể nuôi chung ao nuôi ếch thịt hoặc ao nuôi cá nòng nọc.
Theo Halwat (1995) thì ở Trung Quốc người nông dân ñã sử dụng mô hình
cấy lúa ở những vùng cạn xung quanh và thả cá ở chỗ trũng ñể ñối phó với nạn ốc
bươu vàng và ñã cho kết quả rất tốt.
1.1.1.4 Thiệt hại
Theo báo cáo tại hội nghị về quản lý ốc bươu vàng tổ chức tại viện lúa
Philippines ngày 27 - 31/10/1991 cho thấy trên 50% trong số 3 ñịa bàn ñược khảo
sát coi ốc bươu vàng là dịch hại chính…Biện pháp chính người nông dân sử dụng

vàng ñược ñưa vào danh sách sâu bệnh hại nguy hiểm theo quy ñịnh của Kiểm dịch
thực vật ở Malaysia năm 1981. Nhà nước Malaysia cũng ñã ñưa ra các biện pháp
kiềm chế, kiểm soát và tiến tới loại trừ ốc bươu vàng. ðồng thời nhà nước cũng
thành lập ủy ban triển khai kế hoạch hành ñộng; ñiều tra phát hiện, xác ñịnh phạm vi
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 9

vùng kiểm soát ốc bươu vàng. Các biện pháp ngăn chặn dịch hại ốc bươu vàng ñã ñược
ñề xuất như: ðặt bẫy ốc ở nơi có ổ dịch, ñặt các lưới chắn ở ñầu nguồn các con kênh,
mương nước tưới tiêu. ðối với các ruộng lúa thì dùng các biện pháp sinh học như: Dùng
vịt, cá ñể tiêu diệt ốc. Còn ñối với ñất thì sử dụng biện pháp cơ giới như: Dùng máy làm
ñất ñể tác ñộng về mặt cơ giới làm cho vỏ ốc vỡ và lúc ñó ốc sẽ chết. Trong biện pháp
hóa học diệt trừ ốc bươu vàng người nông còn sử dụng thuốc thảo mộc làm từ bột hạt
chè cho kết quả rất tốt. Ở Campuchia người ta ñã dùng cây xương rồng Bà chặt nhỏ
quang xuống những nơi có ốc bươu vàng, Nhựa xương rồng làm cho ốc say và nổi lên
mặt nước, người dân có thể thu gom một cách dễ dàng.
Việc nghiên cứu về ñặc ñiểm sinh học và phân loại ñã ñược nghiên cứu trên
thế giới như Chung (1985), Hiyahara et al., 1980; Mochida 1987.
Hôi thảo vê ốc bươu vàng ở vùng ðông Nam Á tổ chức tại Phitsanilok –
Thái Lan, 1997 cho thấy ñã có nhiều nghiên cứu về sinh thái học và biện pháp
phòng chống ốc bươu vàng. Theo báo cao của Barion ở Viện lúa IRRI về khả năng
sử dụng một loại bọ xít Diwdymus pulcher Stal. Số liệu bước ñầu trong phòng thí
nghiệm cho thấy Diwdymus pulcher thích ăn ốc bươu vàng và sâu cuốn lá hơn hẳn
rầy nâu. Biện pháp ñấu tranh sinh học dùng cá Trắm ðen tiêu diệt ốc bươu vàng do
Cục BVTV Việt Nam thực hiện dưới sự tài trợ của FAO ñã ñược ñề cập tới.Theo
Hoque và ctv của Trung tâm BVTV Quốc gia, trường ðại học ở Phillippines thì
hiện nay trừ ốc bươu vàng người nông dân chủ yếu sử dụng biện pháp hóa học là
chính. Nó chiếm hơn 75%, biện pháp vật lý chiếm 11 %, biện pháp sinh học 11 %,

phát triển của ốc bươu vàng. Trong ñiều kiện phong thì nghiệm, cá chép Cyprius
carpio ñã ăn hết > 90% số ốc con trong tổng số ốc ñược cung cấp.
Cũng theo tác giả trên thì có thể giảm thiệt hịa do ốc gây ra bằng cách tưới
nước rất ít trước khi gieo cấy lúa, có thể cấy mạ già hoặc có thể rút cạn nước một
vài tuần trước khi cấy, gieo lúa. Việc làm giảm mật ñộ ốc bằng cách thả vịt vào
ruộng cũng có hiệu quả tương ñương với phun trừ dịch hại bằng thuốc hóa học. ðối
với thuốc trừ dịch hại, thời gian thích hợp nhất ñể xử lý trực tiếp trước khi cấy. ðối
với vịt nên thả chúng vào ruộng ngay sau khi tưới nước.
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 11
Bộ nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản ñã thiết lập một dự án
nghiên cứu cấp nhà nước trong 4 năm về phòng trừ tổng hợp ốc bươu vàng
Pomacra canaliculata trong hệ sinh thái cây lúa nước bắt ñầu từ năm 1997. Dự án
không chỉ nhằm phát triển phương pháp phòng chống ốc bươu vàng trên ruộng lúa
gieo thẳng mà còn phòng trừ trên sinh thái ñồng ruộng bằng những biện pháp sử
dụng hạn chế ñến mức tối thiểu thuốc hóa học, ñồng thời tìm kiếm các Pheromon
sinh học.
1.2. Những nghiên cứu trong nước
1.2.1. Sự phân bố gây hại OBV ở nước ta:
Ở nước ta chúng có mặt khắp ñất nước, nhưng nhiều nhất là vùng ñồng bằng
sông Cửu Long. Một số vùng ñầm hoang, sông hồ với thảm thực vật hoang dã là nơi
sinh sống và nguồn lây lan chính OBV vào ruộng lúa.
1.2.2. ðặc ñiểm hình thái OBV Pomacea canaliculata Lamarck, 1819
Trưởng thành: Vỏ có màu màu vàng nâu, khi sống ở ao tù vỏ có màu nâu ñậm.
Vỏ ốc cuộn quanh 1 trục tạo thành trụ ốc (collumella).
Trên vỏ có ñỉnh vỏ (apex) là nơi hình thành các vòng xoắn ñầu tiên, thường
khó phân biệt bằng mắt thường.
Vòng xoắn (spira): có 5 – 6 vòng bắt ñầu từ ñỉnh vỏ và cuối cùng là lỗ

papaya L.), lá mướp (Luffa cylindrica L.) (Lê ðức ðồng, 1997). Ngoài ra chúng
còn ăn các loại thức ăn ñã chế biến nuôi cá, cua và cả các loại rong rêu trong ao hồ.
1.2.4. ðặc ñiểm sinh vật học, sinh thái học của OBV
Khi mới ñẻ có màu hồng tươi, sau ñó chuyển sang màu hồng nhạt và khi nở
có màu trắng nhờ. Màu sắc của phôi: ngày thứ nhất màu trắng ñục, ngày thứ 2 – thứ
4 màu trắng trong, ngày thứ 5 có hình con ốc màu vàng trong, ngày thứ 6 – ngày
thứ 9 trôn ốc có màu hồng và ngày thứ 10 trứng nở ra ốc con (Lê ðức ðồng, 1997).
Trứng có hình oval, từ khi ñẻ ñến lúc trứng nở 7 – 14 ngày, lúc ñầu có màu
hồng ñậm và nhạt dần dần khi nở (Chi cục BVTV An Giang, 1996).
Pha ốc non:
Khi mới nở ốc non có vỏ rất mềm, rơi từ ổ trứng xuống nước, nổi lập lờ trên mặt
nước hoặc bám vào cành cây. Trong 2 - 3 ngày ñầu chúng không ăn. Từ ngày thứ 4 – 5
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 13
trở ñi chúng bắt ñầu ăn các chất nổi trên mặt nước và ñộng vật phù du. Lớn hơn chúng ăn
rong rêu, lá cây mềm. Chúng ăn liên tục và tăng trưởng rất nhanh.
Ốc mới nở có vỏ mềm, rơi xuống nước nổi lập lờ trên mặt nước và bắt ñầu
phân tán theo kênh rạch, ao hồ, ñồng ruộng. Sau 2 ngày thì vỏ ốc cứng và có kích
thước 2 – 5 mm (Chi cục BVTV An Giang, 1996).
Pha trưởng thành:
Khi ốc cái nặng hơn 15g và ốc ñực hơn 10g (khoảng hơn 2 tháng tuổi) là lúc
chúng ñã có thể tiến hành giao phối và ñẻ trứng. Sau khi giao phối 1 – 2 ngày chúng
bắt ñầu ñẻ trứng.
Khi ñẻ trứng chúng bò lên cạn ñẻ trứng: ñẻ trên bờ ao, cọc cây hoặc các giá
thể trên mặt nước khác. Chúng ñẻ từng quả một và dùng chất nhầy kết dính thành ổ.
Trưởng thành ñẻ trong ñêm, thời gian ñẻ 1 ổ kéo dài 3 – 4 giờ. Sau khi ñẻ chúng
nghỉ ngơi tại chỗ rồi thả mình xuống nước.
OBV có sức ñẻ trứng lớn, mỗi con cái ñẻ ñược 10 - 13 ổ trứng (khoảng 1000

hơn khả năng diệt ốc của cá là không có.Với kết quả này tác giả kết luận trong thiên
nhiên thì ốc trưởng thành và ốc bố mẹ ñều có các loại thiên ñịch là cá thì nó vẫn tồn
tại ñược, khi gặp ñiều kiên thuận lợi chúng sẽ sinh sản nhanh chóng ñể nhanh chóng
tái tạo quần thể. Tuy nhiên, nếu thả các loại cá thiên ñịch với mật ñộ phù hợp sẽ làm
giảm ñáng kể số lượng ốc bươu vàng.
Biện pháp sử dụng chế phẩm từ thảo mộc trừ ốc bươu vàng ñã ñược nghiên
cứu, theo Nguyễn Quốc Khang và Trần Khắc Tùng, 1997 ñã kết luận chế phẩm
Shox chế biến từ cây xoan có khả năng gây chết ñối với tất cả các loài nhuyễn thể
nước ngọt ñặc biệt là ốc bươu vàng.
Các biện pháp diệt trừ ốc bươu vàng ở các nước ðông Nam Á tốt nhất là áp
dụng các biện pháp kiểm dịch thực vật sau ñó lá thu trứng, bắt ốc. ðốt gốc rạ sau
khi thu hoạch ở ruộng có ốc. ðặt các lưới chắn kim loại 5mm ñể bắt ốc ở những nơi
cho nước vào ruộng và tháo nước ra. Một số thuốc hóa học trừ ốc như Ekamat 5 G;
Cartap; IBP ñược xem như các chất xua ñuổi.

Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 15
Chương 2. THỜI GIAN, ðỊA ðIỂM, VẬT LIỆU, NỘI DUNG
VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ðịa ñiểm và thời gian nghiên cứu
2.1.1 ðịa ñiểm nghiên cứu :
Khu ruộng lúa ở: Văn Giáo, Tịnh Biên, An Giang.
Phòng thí nghiệm tại: Trạm bảo vệ thực vật Tịnh Biên, An Giang
2.1.2 Thời gian nghiên cứu
ðề tài ñược tiến hành thực hiện trong thời gian từ tháng 6 ñến tháng 12 năm 2012.
2.2 ðối tượng, vật liệu, dụng cụ và hóa chất nghiên cứu
2.2.1 ðối tượng nghiên cứu

1. Nghiên cứu ñặc ñiểm hình thái, sinh vật học của ốc bươu vàng Pomacea
canaliculata Lamarck (Mesogastropoda: Ampullariidae) tại Văn Giáo, Tịnh Biên,
An Giang vụ Thu ñông năm 2012.
2. ðánh giá hiệu quả của biện pháp canh tác, bẫy bã phù hợp khi ruộng
nhiễm ốc bươu vàng P.canaliculata (Mesogastropoda: Ampullariidae) tại Văn Giáo,
Tịnh Biên, An Giang.
3. ðánh giá hiệu quả của một số loại thuốc hóa học, thảo mộc phòng trừ ốc
bươu vàng P.canaliculata (Mesogastropoda: Ampullariidae) tại Văn Giáo, Tịnh
Biên, An Giang.
2.4. Phương pháp nghiên cứu
2.4.1. Phương pháp xác ñịnh ñặc ñiểm hình thái
- Theo Viện BVTV, 1997.
- Tiến hành thu các pha phát dục trong bể nuôi OBV, theo phương pháp nuôi
tập thể. Mỗi pha phát dục.
+ Quan sát, mô tả hình thái, ño ñếm kích thước các pha phát dục của OBV.
Mỗi lần quan sát 35 cá thể, ño bằng thước palme, với ñơn vị tính là mm.
+ Pha ốc non và ốc trưởng thành ño kích thước theo hình sau :
Trường ðại học Nông nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp ……………………… 17

+ Pha trứng ñược tiến hành ño kích thước chiều dài, chiều rộng của mỗi quả
trứng trong từng ổ trứng
Kích thước chiều dài trứng OBV Kích thước chiều rộng quả trứng OBV
- Chỉ tiêu theo dõi:
+ ðo kích thước về chiều cao, ngang của OBV ở các pha phát dục