PHÒNG GIÁO DỤC CHỢ MỚI
TRƯỜNG THCS LONG KIẾN

 SÁNG KI
SÁNG KISÁNG KI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ẾN KINH NGHIỆMẾN KINH NGHIỆM
ẾN KINH NGHIỆM
ðề tài:
“ng dng công ngh thông tin
ng dng công ngh thông tin ng dng công ngh thông tin
ng dng công ngh thông tin d
dd
dy bài
y bài y bài

Giáo viên:
Nguy
NguyNguy
Nguyễn Ch˝ Dũn
ễn Ch˝ Dũnễn Ch˝ Dũn
ễn Ch˝ Dũng
gg
g

Long Kiến - 2010
Mục lục
A) ðặt vấn ñề: 1
B) Nội dung, biện pháp giải quyết 2
I)


Kết quả kiểm nghiệm của giải pháp mới: 13

2)

Phạm vi tác dụng của sáng kiến kinh nghiệm: 13

♦

ðối với bản thân: 13

♦

ðối với học sinh: 14

♦

ðối với tổ bộ môn toán: 14

3)

Nguyên nhân thành công và tồn tại: 14

♦

Nguyên nhân thành công: 15

♦

Nguyên nhân tồn tại: 15


làm ảnh hưởng không nhỏ ñến chất lượng bộ môn toán nói chung, môn hình học
lớp 9 nói riêng.
Thực trạng trên ñã khiến tôi không ít lần băn khoăn suy nghĩ: "Làm thế
nào ñể học sinh không còn cảm thấy lo ngại và có niềm tin, hứng thú với bài
học Sự xác ñịnh ñường tròn". Với trách nhiệm của một người thầy tôi thấy mình
cần phải tìm ra giải pháp hữu ích giúp các em học tốt hơn ñối với tiết dạy trên,
góp phần nâng cao chất lượng học tập cho các em nói riêng, cũng như chất
lượng giảng dạy của bộ môn toán nói chung. Sau nhiều năm nghiên cứu, bản
thân ñã tìm thấy có một công cụ hữu hiệu góp phần hỗ trợ cho người thầy giải
quyết ñược vấn ñề trên và giúp các em học tập nhẹ nhàng, dễ hiểu hơn. ðó là
phần mềm hỗ trợ dạy hình học ñộng Geometer’s Sketchpad (GSP). Với công
cụ hữu hiệu này và những hoạt hình ñược trình bày trong bài viết, tôi hi vọng
chút ít kinh nghiệm của bản thân sẽ có thể giúp cho các anh chị giáo viên ñang
giảng dạy toán 9 cải thiện ñược phần nào cái khó trong tiết dạy mà tôi ñã trình
bày ở trên. Và nó cũng sẽ giúp học sinh không còn bỡ ngỡ khi học bài Sự xác
ñịnh ñường tròn, góp phần giáo dục niềm ham mê học toán và có niềm tin yêu
thích toán học.
Do khuôn khổ của bài viết, bản thân chỉ ñề cập ñến tiết dạy bài Sự xác
ñịnh ñường tròn. Tính chất ñối xứng của ñường tròn ở sách giáo khoa toán lớp
9, tập một, trang 97, tác giả: Tôn Thân (CB) – Vũ Hữu Bình – Trần Phương
Dung – Ngô Hữu Dũng – Lê Văn Hồng – Nguyễn Hữu Thảo. Nhà xuất bản Giáo
dục. Nhưng thông qua tiết dạy này, quý ñồng nghiệp có thể xây dựng những
kịch bản trên GSP tương tự ñể dạy cho các tiết học khác. ðó cũng chính hiệu

2
quả lâu dài mà giải pháp mới ñược trình bày sau ñây mang lại cho anh chị em
giáo viên chúng ta.
Mặt khác, tôi cũng xin phép ñược nêu rõ một số thông tin sau:
• Những hoạt hình trình bày trong bài viết này ñược áp dụng minh
họa cho phần mềm GSP 5.0, phiên bản ñã ñược việt hóa với giao

4. Làm ñược ngay bài tập 2 trang 100 SGK tại lớp:
ðề bài tập 2: Hãy nối mỗi ô ở cột trái với một ô ở cột phải ñể
ñược khẳng ñịnh ñúng:
(1) Nếu tam giác có ba
góc nhọn
(4) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó nằm bên ngoài tam giác.

3
(2) Nếu tam giác có
góc vuông
(5) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó nằm bên trong tam giác.
(3) Nếu tam giác có
góc tù
(6) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó là trung ñiểm của cạnh lớn nhất.
(7) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó là trung ñiểm của cạnh nhỏ nhất.
Kết quả ñạt ñược:
Làm ñúng hết bài: 7,25%
Làm ñúng 2 câu: 16%
Làm ñược 1 câu: 42,33%
Không làm ñược câu nào: 34,42%

2)
Biện pháp và quá trình tổ chức tiến hành hiện nay:
ðể giúp học sinh hứng thú hơn trong việc học môn Hình học và
nâng cao chất lượng giảng dạy và học bộ môn hình học, trong thời
gian qua (từ học kì năm học 2008 – 2009 ñến nay) tôi ñã tiến hành các

theo dõi, khắc phục những khó khăn trong quá trình chuẩn
bị của học sinh.
 Kết hợp với giáo viên chủ nhiệm lớp ñể có biện pháp xử lí
thích hợp ñối với những em không có dụng cụ học tập cũng
như các em không hoàn thành công việc về nhà của học
sinh.
♦ Giải pháp cải tiến tiết dạy Sự xác ñịnh ñường tròn – Tính chất
ñối xứng của ñường tròn:
Khi học sinh ñã chuẩn bị tốt dụng cụ học tập và phần công việc ở
nhà thì xem như bước ñầu ta ñã thành công và tạo ñược phần nền vững
chắc cho tiết dạy. Tùy vào từng bài học mà chúng ta xây dựng kịch
bản dạy học khác nhau, phù hợp với nội dung của bài và ñồng thời
ñảm bảo học sinh có hứng thú học tập, hiểu và vận dụng ñược kiến
thức bài học một cách có hiệu quả. Căn cứ vào thực trạng học sinh
trong trường, căn cứ vào tình hình thực tế của trường học, căn cứ vào
tình hình chung của ñịa phương, theo tôi muốn dạy tốt tiết học này thì
giáo viên phải nắm chắc hai vấn ñề: Một là ý tưởng xây dựng tiết dạy,
hai là dùng phần mềm GSP xây dựng kịch bản tiết dạy theo ý tưởng
của mình.

** Ví dụ minh họa cho tiết dạy Sự xác ñịnh ñường tròn. Tính chất ñối xứng
của ñường tròn (SGK toán 9 tập 1, trang 97):
 Trước ñây, tiết dạy này ñược tiến hành như sau:
*) Gợi ý chuẩn bị tiết dạy:
** Giáo viên: compa, thước thẳng, êke, một hình tròn bằng giấy bìa hoặc
giấy trong, các bảng phụ ghi sẵn ?1, hình vẽ 55, 56, 67 SGK toán 9 tập 1
trang 97, 98.
** Học sinh: compa, thước thẳng, êke, tìm những hình ảnh thực tế về ñường
tròn, ôn lại kiến thức về ñường tròn ñã học ở lớp 7. Tính chất ñường trung
trực của ñoạn thẳng ñã học ở lớp 7. Trả lời hai phiếu học tập sau:

A
B

Hình 1

o Nếu A, B, C không thẳng hàng, nối A, B, C lại ta ñược tam giác
ABC.
Vẽ giao ñiểm O của hai ñường trung trực
của tam giác ABC. Vẽ ñường tròn
(O,OA). ðường tròn này ñi qua ba ñiểm
A, B, C vì OA = OB = OC (tính chất ba
ñường trung trực của tam giác).
Có duy nhất một ñường tròn như vậy
(hình 2).
O
B
C
A

Hình 2

3) Tâm ñối xứng của ñường tròn:
- Học sinh: Cả lớp suy nghĩ, một học sinh khá giỏi lên bảng giải, các học
sinh khác nhận xét.

6
- Giáo viên: Nhận xét lời giải của học sinh, sửa chỗ sai, tóm tắt lời giải và
mời một học sinh ñọc kết luận trong SGK và vài học sinh nhắc lại.
4) Trục ñối xứng của ñường tròn:
- Học sinh: Có thể tổ chức giải theo nhóm.


7
R
OM = 1.20 cm
R = 2.34 cm
O
A
M

Hình 4: khi M nằm trong (O)

R
OM = 2.34 cm
R = 2.34 cm
O
A
M

Hình 5: khi M nằm trên (O)

R
OM = 4.42 cm
R = 2.34 cm
O
A
M

Hình 6: khi M nằm ngoài (O)

M nằm ngoài (O) : OM > R

ñiểm AB cho trước, tâm của chúng nằm trên ñường trung trực của ñoạn AB.
Chúng ta thiết kế ñoạn AB và ñường trung trực của ñoạn AB, sau ñó một
ñiểm O trên ñường trung trực của AB, vẽ ñường tròn tâm O, bán kính OA,
cho ñiểm O chuyển ñộng và ñể lại vết các ñường tròn tâm O. Khi ñó học sinh
dễ dàng phát hiện kiến thức có vô số ñường tròn ñi qua hai ñiểm AB cho
trước (hình 8).

8
A
B
O

Hình 8: Minh họa có vô số ñường tròn ñi qua hai ñiểm AB cho trước
ðối với ?3, ta làm một hoạt hình mô tả thao tác vẽ ñường tròn ñi qua ba
ñiểm ABC không thẳng hàng và giới thiệu khái niệm ñường tròn ngoại tiếp
tam giác ABC và khái niệm tam giác nội tiếp ñường tròn (hình 9).
O
A
B
C

Hình 9: Minh họa vẽ ñường tròn qua ba ñiểm không thẳng hàng
ðối với khái niệm tâm ñối xứng của ñường tròn, ta thiết kế hoạt hình
như sau: vẽ một ñường tròn tâm O, bán kính OA, lấy A’ ñối xứng với A qua
O. Cho ñiểm A di chuyển khắp ñường tròn, khi ñó A’ sẽ di chuyển theo A và
A’ luôn luôn nằm trên ñường tròn (O). Từ hoạt hình như vậy học sinh sẽ
khẳng ñịnh ñược ñường tròn là hình có tâm ñối xứng và tâm của ñường tròn
là tâm ñối xứng của ñường tròn ñó (hình 10).
A
'


C'
B
A
O
C

Hình 11: Minh họa trục ñối xứng của ñường trònHướng dẫn học sinh giải bài tập 2 trang 100 SGK toán 9 tập 1. Tuy ñây
là một dạng bài trắc nghiệm ghép câu, nhưng lại rất khó cho học sinh khi
giải. Vì nội dung của bài tập này mang tính trừu tượng quá cao, trong khi khả
năng tư duy trừu tượng của học sinh cấp trung học cơ sở thường là rất thấp.
Do vậy, ñể giúp học có một cách nhìn trực quan, dễ hình dung ra kiến thức
bài tập này chúng ta thiết kế một tam giác ABC, cho phép hiện số ño từng
góc, sau ñó cho A di chuyển thành góc nhọn, yêu cầu học sinh quan sát và
nhận xét vị trí tâm O của ñường tròn ngoại tiếp tam giác ABC rồi trả lời câu
hỏi. Chắc chắn rằng có 100% học sinh sẽ trả lời ñúng bài tập trên (hình 12).
26.3°
72.0°
81.7°
O
B
C
A


A
nhọn, O nằm trong

∆
ABCVà nhờ vào hoạt hình ở bài 2, học sinh cũng sẽ dễ dàng hiểu ñược nội
dung ñịnh lí ở bài 3 trang 100 SGK toán 9 tập 1
a) Tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam giác vuông là trung ñiểm của
cạnh huyền.
b) Nếu một tam giác có một cạnh là ñường kính của ñường tròn ngoại
tiếp thì tam giác ñó là tam giác vuông.

Cuối cùng, nếu giáo viên phân bố thời gian khéo léo thì nên dành chút ít
thời gian hướng dẫn bài 9 trang 101 SGK toán 9 tập 1, mục ñích là giáo dục
cho học sinh yêu thích cái ñẹp, biết ứng dụng toán học vào thực tế thông qua
việc vận dụng tính chất ñối xứng của ñường tròn ñể vẽ lọ hoa, từ ñó các em
học sinh sẽ có thể yêu thích môn toán hơn.

10
E
A
B
D
C

Hình 13: Minh họa hướng dẫn học sinh vẽ lọ hoa.

3)
Kết quả thực hiện ban ñầu:
*) Chuyển biến sự việc:
Qua quá trình triển khai thực hiện giải pháp như trên (từ năm học 2008 –

ðầy ñủ: 98,31%
Thiếu dụng cụ: 1,69%
3. Học sinh hứng thú học môn hình học lớp 9:
Hứng thú: 61.34%
Bình thường: 30,71%
Không thích: 7,95%
4. Làm ñược ngay bài tập 2 trang 100 SGK tại lớp:
ðề bài tập 2: Hãy nối mỗi ô ở cột trái với một ô ở cột phải ñể ñược
khẳng ñịnh ñúng:
(1) Nếu tam giác có ba góc
nhọn.
(4) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó nằm bên ngoài tam giác.
(2) Nếu tam giác có góc
vuông.
(5) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó nằm bên trong tam giác.
(3) Nếu tam giác có góc tù. (6) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó là trung ñiểm của cạnh lớn nhất.
(7) thì tâm của ñường tròn ngoại tiếp tam
giác ñó là trung ñiểm của cạnh nhỏ nhất.
Kết quả ñạt ñược:
Làm ñúng hết bài: 71,95%
Làm ñúng 2 câu: 25.31%
Làm ñược 1 câu: 2,74%
Không làm ñược câu nào: 0%

ðặc biệt, sau khi dạy xong bài này, ñến tiết sau tôi cho làm bài
kiểm tra 15 phút ngay ñầu giờ với nội dung cụ thể như sau:
ðề :


TB
5 6 7 8 9 10

TB
trở
lên
38 1 2 1 12 6 22 3 3 7 1 2 0 16
Lớp

thứ I
% 2,6 5,3 2,6 31,6 15,8 57,9 7,9 7,9 18,4 2,6 5,3 0,0 42,1
40 0 1 1 5 8 15 8 6 6 3 1 1 25
Lớp

thứ II

% 0,0 2,5 2,5 12,5 20,0 37,5 20,0 15,0 15,0 7,5 2,5 2,5 62,5
Hiện nay, khi ñã áp dụng giải pháp mới. Tôi thu ñược kết quả như
sau:
Lớp
Ts

(%)

0 1 2 3 4
Dưới

TB
5 6 7 8 9 10

này ñã chứng tỏ sự thành công của giải pháp trên. Nếu theo giải pháp cũ
thì chắc chắn rằng bộ phận này ñứng bên bờ vực dưới trung bình.
iii) Số học sinh giỏi :
- Ít, không tăng, tuy nhiên trong thời gian không xa, nếu kiên trì áp
dụng giải pháp mới thì số học sinh này sẽ tăng lên. Tôi sẽ có số liệu cụ thể
làm sáng tỏ vấn ñề này trong những năm học tới.
Qua phân tích số liệu ở trên, tôi nhận thấy giải pháp này thật sự có
hiệu quả ñối với bộ phận học sinh trung bình và dưới trung bình một ít, số
học sinh yếu có chuyển biến theo chiều hướng tốt và sẽ còn tốt hơn.
II) Kiểm nghiệm lại kinh nghiệm:
1)
Kết quả kiểm nghiệm của giải pháp mới:
Giải pháp này ñã tạo ra một bước ngoặc lớn về sự chuyển biến ý thức
học tập môn hình học của học sinh, chuyển biến trong cách học toán của
học sinh. Như ñã nói ở phần ñầu, học sinh yếu, trung bình thường tiếp thu
thụ ñộng kiến thức hình học nói riêng cũng như môn toán nói chung. Do
ñó, ña số học sinh làm toán như một hình thức “trả nợ quỷ thần”. Nhờ vào
việc vận dụng công nghệ thông tin cùng sự trợ giúp của phần mềm GSP
mà học sinh ñã chủ ñộng tự mình giải quyết ñược những bài toán cơ bản,
hiểu ñược lý thuyết, từ ñó dần lấy lại ñược niềm tin học toán.
Dạy học với việc ứng dụng công nghệ thông tin kết hợp phần mềm
GSP vào hình học ñã tạo một môi trường học tập sôi nổi, các em là người
suy nghĩ giải quyết vấn ñề dưới những câu hỏi có hệ thống của thầy cho
dù ñó là học sinh yếu hay giỏi.
2)
Phạm vi tác dụng của sáng kiến kinh nghiệm:
♦ ðối với bản thân:
Trước khi tiến hành dạy học với giải pháp như trình bày ở trên, bản
thân tôi tự ñặt mình vào vị trí của các học sinh yếu, từ ñó ñầu tư tìm tòi hệ


100), nhận biết một số hình ảnh thực tế có tâm ñối xứng, trục ñối
xứng (bài 6 SGK trang 100), xác ñịnh vị trí của một ñiểm ñối với
một ñường tròn cho trước (bài 4 SGK trang 100), dựng ñường tròn
ñi qua hai ñiểm cho trước và thỏa mãn thêm một ñiều kiện khác
(bài 8 SGK trang 101), vẽ hình trang trí gồm những cung tròn (bài
9 SGK trang 101). Và do ñây là bài học ñầu chương, nếu học sinh
học tốt thì các em sẽ có ñược một nền kiến thức vững chắc cho các
tiết học sau có liên quan ñến ñường tròn.
3)
Nguyên nhân thành công và tồn tại:

15
♦ Nguyên nhân thành công:
Muốn việc ñổi mới phương pháp dạy học có ứng dụng công nghệ thông
tin ñạt kết quả tốt, theo tôi cần phải có sự kết hợp nhiều mặt:
- Trước tiên, giáo viên phải thực sự yêu nghề, có tâm huyết, có bản lĩnh
và có tinh thần trách nhiệm cao. Bản thân tôi ñã không ngừng học tập,
nâng cao tay nghề, nên tôi hiểu ñược niềm vui khi tự mình khám phá một
vấn ñề nào ñó có ích cho học sinh của mình. Vì vậy, tôi có không ít kinh
nghiệm khi ñặt ra vấn ñề và hướng giải quyết vấn ñề ñó như thế nào trên
phần mềm ứng dụng dạy hình học ñộng GSP. Song bản thân giáo viên cần
tìm phương pháp cho phù hợp với từng tiết dạy và từng ñối tượng học sinh
theo phương pháp dạy học mới là lấy học sinh làm trung tâm, tích cực hóa
các hoạt ñộng của học sinh trong quá trình học tập. Bên cạnh ñó, bản thân
ñược sinh hoạt trong hội ñồng bộ môn, ñược dự giờ của nhiều ñồng
nghiệp, và có thái ñộ tích cực với phong trào ñổi mới phương pháp giảng
dạy của ngành trong những năm qua.
- Kế tiếp là yếu tố học sinh, các em ña số ñều biết ñến vi tính, và không
có lý do gì ñể nói là các em không có hứng thú khi tham gia cùng tập thể
và thầy của mình khám phá kiến thức mới thông qua các phần mềm trên

trên, nhưng bản thân tôi sẽ cố gắng khắc phục dần dần những khó khăn ñó
theo thời gian mà khả năng tôi có thể giải quyết ñược. Còn những nguyên
nhân không thuộc tầm với của tôi thì tôi sẽ tiếp tục có ý kiến với tổ bộ
môn, tổ liên trường, hội ñồng bộ môn hoặc các diễn ñàn giáo dục trên
mạng.
4)
Bài học kinh nghiệm:
Qua thực tế giảng dạy môn toán bằng phương pháp mới có ứng dụng
công nghệ thông tin tôi rút ra ñược những kinh nghiệm sau ñây:
- Giáo viên nên bỏ lối dạy nhồi nhét áp ñặt mà cần thay ñổi phương
pháp dạy và học truyền thống thầy giảng trò nghe sang mô hình tích cực
lấy học sinh làm trung tâm, trong một môi trường giàu công nghệ
- ðối với tổ, nhóm chuyên môn nên chọn lọc ra các chuyên ñề phù hợp
có thể ứng dụng công nghệ thông tin vào tiết dạy và hướng vào ñối tượng
học sinh trung bình, yếu vì số lượng học sinh trong nhóm này quá lớn.
- ðối với trường cần ñộng viên, thay ñổi nhận thức về vai trò quan
trọng và cấp bách của việc ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ ñổi mới
phương pháp giảng dạy, tránh nguy cơ tụt hậu.

Những vấn ñề cần lưu ý khi áp dụng giải pháp dạy học nêu trên:
Những kỹ thuật vừa trình bày trên, chủ yếu sử dụng ưu ñiểm của thiết bị
hiện ñại và lợi ích của phần mềm GSP mang lại. Vì vậy, tiết dạy sẽ gặp trở
ngại, thất bại nếu như giáo viên không nắm vững cách sử dụng phần mềm,
ñiều kiện cơ sở vật chất, sự ñồng bộ về các trang thiết bị dạy học chưa
ñảm bảo, chưa ñáp ứng ñược nhu cầu ñổi mới phương pháp giảng dạy, sự
cố mất ñiện giữa chừng, Tuy nhiên, ñó là những hạn chế hiển nhiên của
mọi thiết bị dạy học hiện ñại. Ngoài ra, nếu lạm dụng dùng phần mềm và
các thiết bị hiện ñại không ñúng chỗ sẽ làm mất ñi vẻ ñẹp thuần túy của
toán học cũng như mất ñi cái hay, ý nghĩa của phương pháp dạy học
truyền thống.

thành công hơn nữa, góp phần vào thành công chung của sự nghiệp giáo dục của
tỉnh nhà.
Xin trân trọng kính chào!
Long Kiến, tháng 12 năm 2010
Người Viết Nguyễn Chí Dũng