DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG THỜI KỲ
QUÁ ĐỘ ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở NƯỚC TA
Lưu Duy Toàn
*
Dân chủ xã hội chủ nghĩa (XHCN) là một nội dung cốt lõi, quan trọng
được Đảng ta thể hiện xuyên suốt trong sự nghiệp cách mạng, đó là hệ thống
quan điểm hoàn chỉnh và toàn diện về những vấn đề cơ bản của chế độ dân
chủ XHCN. Đảng ta không những chỉ rõ bản chất tốt đẹp, tính chất ưu việt,
mà còn khẳng định tầm quan trọng của dân chủ XHCN với tư cách vừa là
mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước. Xây dựng nền dân chủ
XHCN trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) là yêu cầu khách
quan, mang tính quy luật của cách mạng nước ta hiện nay.
Bản chất của nền dân chủ XHCN là toàn bộ quyền lực thuộc về nhân dân
lao động, là nền dân chủ khác hẳn về bản chất và đối lập về nguyên tắc với
dân chủ tư sản,không phải đặc quyền của thiểu số người trong xã hội. Như
V.I.Lênin từng khẳng định “dân chủ vô sản là nền dân chủ gấp triệu lần
hơn dân chủ tư sản”, nó hơn bất cứ chế độ dân chủ nào trong lịch sử trước
đó. Xét về trình độ dân chủ dân chủ XHCN là nền dân chủ cao hơn dân chủ
tư sản. Bởi CNXH là chế độ xã hội ra đời từ chủ nghĩa tư bản thông qua
cuộc cách mạng XHCN. Dân chủ XHCN kế thừa những giá trị của nền dân
chủ tư sản. Do đó nó là nền dân chủ rộng rãi, triệt để, hoàn thiện, đó còn là
sự phủ định biện chứng dân chủ tư sản; các thiết chế, cơ chế dân chủ XHCN
có trình độ khoa học, công nghệ hoàn thiện hơn. Điều đó thể hiện trên những
vấn đề chính yếu sau:
Thứ nhất, dân chủ XHCN xuất hiện khi giai cấp công nhân và nhân dân
lao động, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, giành được chính quyền và
*
Học viên cao hoc –Hệ Sau đại học
ngày càng phát huy trong quá trình xây dựng xã hội mới; dân chủ XHCN là
nền dân chủ do Đảng Cộng sản lãnh đạo.
Thứ hai, dân chủ XHCN là dân chủ của quảng đại quần chúng nhân dân

cấp và con người khỏi áp bức bóc lột bất công, đem lại cuộc ấm no, tự do,
hạnh phúc, các quyền dân chủ, bình đẳng cho mọi người. Do đó xây dựng
CNXH nhất thiết phải xây dựng và không ngừng phát huy dân chủ XHCN,
đó vừa là vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển đất nước. Dân chủ
XHCN là mục tiêu của sự phát triển đất nước thể hiện khi chính Đảng của
giai cấp công nhân phải giành chính quyền, giữ chính quyền, thiết lập chế độ
dân chủ mang bản chất giai cấp, phục vụ lợi ích toàn dân tộc của quảng đại
quần chúng nhân dân. Đảng, Nhà nước tổ chức quản lý xã hội dưới hình thức
chế độ dân chủ, phát huy quyền làm chủ xã hội của nhân dân lao động trên tất
cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Đây là mục tiêu cơ bản lâu dài của cuộc
cách mạng XHCN, làm cho CNXH ngày càng hoàn thiện, khẳng định, thể
hiện bản chất tốt đẹp của chế độ. Dân chủ còn là nhu cầu khát vọng của giai
cấp vô sản, nhân dân lao động và cả nhân loại. Đấu tranh giai cấp thực chất là
đấu tranh cho thực hiện chế độ dân chủ, dân sinh, chống áp bước bóc lột bất
công. Thực hiện và phát huy dân chủ, đáp ứng nhu cầu, lợi ích chính đáng của
nhân dân sẽ góp phần phát huy nhiệt tình cách mạng, trí tuệ, năng lực sáng tạo
của nhân dân, tập trung được ý chí sức mạnh tổng hợp của nhân dân, tạo lên
sự thống nhất cao về ý chí và hành động. Đây là nguồn động lực, nhân tố cơ
bản nhất đảm bảo thắng lợi của cách mạng XHCN. Thực hiện dân chủ XHCN
vừa là mục tiêu vừa là động lực của cách mạng vừa mang tính lý luận vừa
mang tính thực tiễn đúng đắn.
Vai trò mục tiêu và động lực của dân chủ XHCN đối với sự phát triển
đất nước quan hệ chặt chẽ và thống nhất với nhau, bổ sung cho nhau, cùng
vận động trong quá trình xây dựng xã hội mới. Quá trình xây dựng, hoàn
thiện mục tiêu xây dựng dân chủ XHCN cũng chính là quá trình phát huy vai
trò động lực của chế độ dân chủ trong thực tiễn, góp phần tạo động lực thúc
đẩy đất nước phát triển. Đồng thời, quá trình phát huy vai trò động lực của
dân chủ XHCN cũng chính là quá trình xây dựng, hoàn thiện chế độ dân chủ
này. Hai quá trình, cũng như mối quan hệ giữa chúng, đều cần phải được nhận
thức đúng và giải quyết tốt trong thực tiễn, phải được triển khai bằng những

húa, tinh thn; phỏt huy cao tớnh tớch cc sỏng to ca nhõn dõn trong s
nghip xõy dng v bo v T quc, di s lónh o ca ng v thụng qua
Nh nc XHCN. Quyn lm ch ca nhõn dõn khụng ch th hin trong cỏc
vn bn Hin phỏp, phỏp lut, c thc hin thụng qua nh nc phỏp quyn
XHCN.
Bn cht dõn ch XHCN ũi hi Ton b hot ng ca ng phi xut
phỏt t li ớch v nguyn vng chớnh ỏng ca nhõn dõn
1
, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đã nói một cách dễ hiểu: "Nc ta là nc dân chủ, địa vị cao nhất là
dân, vì dân là chủ"
1
. Trong xó hi ta, mi cụng dõn Vit Nam u cú quyn
tham gia qun lý xó hi mt cỏch trc tip, hoc thụng qua ngi i din do
mỡnh la chn. Trờn thc t Nc ta l mt trong nhng quc gia tham gia
hu ht cỏc din n v tin b, cụng bng xó hi, cỏc chng trỡnh thiờn niờn
k, nhng cam kt quc t, t chc hp tỏc v con ngi v s tin b phỏt
trin chung ca cng ng th gii. Trong t chc ca h thng chớnh tr, t l
cỏn b cụng chc l ph n, dõn tc thiu s u t l khỏ cao, cú c cu
thnh phn hp lý. Thụng tin cỏc hot ng hi hp c m rng, cụng khai
minh bch, quyn li chớnh ỏng hp phỏp ca ngi dõn c coi trng, cỏc
sỏch lc, chớnh sỏch quan trng tt c cỏc cp u xut phỏt t tõm t,
3
ng Cng sn Vit Nam, Vn kin i hi i biu ton quc ln th XI, Nxb Chớnh tr quc gia, H Ni.
2011, tr.85.
1
ng Cng sn Vit Nam, Vn kin i hi i biu ton quc ln th XI, Nxb Chớnh tr quc gia, H Ni.
2011, tr. 65.
12
Hồ Chí Minh với các LLVTND, Nxb QĐND, 1975, Tr. 177.

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị TW4 khóa XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. 2012.
3
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
2011, tr.171.
nghĩa tự do, thực dụng. Những quan điểm “đa nguyên chính trị”, “đa đảng
đối lập”, đòi “mở rộng dân chủ” hơn nữa, cùng với những luận điệu bóp
méo sự thật “Việt Nam vi phạm dân chủ”, “mất dân chủ”, cho rằng “dân
chủ phi giai cấp”, dân chủ không tính từ…vu khống Đảng Cộng sản Việt
Nam là “trở lực” chính cho việc thực hiện dân chủ, tiếp tay cho những kẻ
phản động trong và ngoài nước thì được dịp chống phá. Âm mưu của chúng là
nhằm thủ tiêu sự lãnh đạo của Đảng ta đối với xã hội, xóa bỏ nền dân chủ
XHCN, “lái” nền dân chủ nước ta sang dân chủ khác, dân chủ phi XHCN.
Tính nguy hiểm của thủ đoạn này còn biểu hiện ở chỗ, nó dễ gây nên sự ngộ
nhận, mơ hồ, lẫn lộn trong nhận thức về giá trị dân chủ, dễ gây nên sự dao
động về tư tưởng trong một bộ phận cán bộ và nhân dân đối với chế độ.
Chúng ta hơn lúc nào hết cần thận trọng, kiên trì nguyên tắc quan điểm
của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ, xây dựng nền
dân chủ. Cần phải thấy rằng, dân chủ bao giờ cũng gắn liền với chuyên chính,
giai cấp, nhà nước với pháp luật và kỷ luật. Dân chủ không có nghĩa là dân
chủ vô nguyên tắc, càng không thể là vô chính phủ, đúng như Đảng ta khẳng
định: “Dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương và phải được thể chế hóa bằng
pháp luật, được pháp luật bảo đảm”
1
. Lợi dụng dân chủ, gây mất ổn định
chính trị - xã hội, chống lại Tổ quốc và dân tộc là hành động không thể chấp
nhận được, là trái với dân chủ.
Yêu cầu xây dựng và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh
hội nhập quốc tế, vừa hợp tác vừa đấu tranh diễn ra gay gắt phức tạp, mặt trái
cửa cơ chế thị trường đang tác động mạnh mẽ đến đời sống nhân dân. Đòi hỏi
Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành phải có những giải pháp hiệu quả mang

1
Cơng lĩnh xây dựng đất nc trong thời kỳ quá độ lên CNXH, Nxb ST, H, 1991, Tr 19.