CHỨC NĂNG SINH LÝ, BỆNH
CHỨC NĂNG SINH LÝ, BỆNH
LÝ NGŨ TẠNG
LÝ NGŨ TẠNG
Ths.TrầnThị Hải Vân
Ths.TrầnThị Hải Vân
ĐẠI CƯƠNG
ĐẠI CƯƠNG- Tạng gồm có 5 tạng: Tâm (Tâm bào), Can,
- Tạng gồm có 5 tạng: Tâm (Tâm bào), Can,
Tỳ, Phế, Thận.
Tỳ, Phế, Thận.
TÂM:
TÂM:
(Trong ngũ hành thuộc hỏa
(Trong ngũ hành thuộc hỏa
)
)

Tạng tâm vị trí ở thượng tiêu, là tạng đứng
Tạng tâm vị trí ở thượng tiêu, là tạng đứng
đầu các tạng, có tâm bào lạc bảo vệ bên
đầu các tạng, có tâm bào lạc bảo vệ bên
ngoài.
ngoài.
1. Chủ về thần chí
1. Chủ về thần chí
ngừng hoạt động
→
→
huyết ngừng chảy
huyết ngừng chảy
→
→toàn thân không được nuôi dưỡng.
toàn thân không được nuôi dưỡng.
Hoạt động của tâm tốt
Hoạt động của tâm tốt
→
→
toàn thân được
toàn thân được
nuôi dưỡng tốt: nét mặt hồng hào, tươi
nuôi dưỡng tốt: nét mặt hồng hào, tươi
nhuận
nhuận
Hoạt động của tâm kém
Hoạt động của tâm kém
→

tâm, lạc là nơi tuần hành của khí huyết .
tâm, lạc là nơi tuần hành của khí huyết .

Ngoài ra tâm có quan hệ biểu lý với tiểu
Ngoài ra tâm có quan hệ biểu lý với tiểu
trường, tâm hỏa sinh tỳ thổ, khắc phế
trường, tâm hỏa sinh tỳ thổ, khắc phế
kim.
kim.CAN
CAN
Tạng can ở vị trí hạ tiêu, can chủ tàng huyết,
Tạng can ở vị trí hạ tiêu, can chủ tàng huyết,
chủ sơ tiết, chủ cân, khai khiếu ra mắt, vinh
chủ sơ tiết, chủ cân, khai khiếu ra mắt, vinh
nhuận ra móng
nhuận ra móng
1. Chủ sơ tiết
1. Chủ sơ tiết
Sơ tiết là sự thư thái; can khí chủ về sơ tiết
Sơ tiết là sự thư thái; can khí chủ về sơ tiết
giúp cho sự vận hành của khí của các tạng

ư
a nhiều huyết đến bộ phận cơ thể đó.
a nhiều huyết đến bộ phận cơ thể đó.

Nếu can bị bệnh, mất chức năng tàng huyết
Nếu can bị bệnh, mất chức năng tàng huyết
gây ra chứng can huyết hư: hoa mắt, chóng
gây ra chứng can huyết hư: hoa mắt, chóng
mặt, chân tay tê
mặt, chân tay tê
3. Chủ cân, vinh nhuận ra móng
3. Chủ cân, vinh nhuận ra móng
Cân bám vào xương, làm cho khớp vận
Cân bám vào xương, làm cho khớp vận
động. Nếu can đầy đủ thì cân được nuôi
động. Nếu can đầy đủ thì cân được nuôi
dưỡng tốt, vận động tốt.
dưỡng tốt, vận động tốt.

Nếu can hư sẽ sinh ra các chứng tê bại,
Nếu can hư sẽ sinh ra các chứng tê bại,
chân tay run, teo cơ
chân tay run, teo cơ

Móng tay, móng chân là phần thừa của cân
Móng tay, móng chân là phần thừa của cân
vì vậy tình trạng thiếu đủ của can sẽ ảnh

ra miệng, vinh nhuận ra môi.
ra miệng, vinh nhuận ra môi.
1. Chủ vận hóa
1. Chủ vận hóa
Tỳ chủ về vận hóa đồ ăn và thủy thấp.
Tỳ chủ về vận hóa đồ ăn và thủy thấp.

Vận hóa đồ ăn
Vận hóa đồ ăn
: là sự tiêu hóa, hấp thu và
: là sự tiêu hóa, hấp thu và
vận chuyển các chất dinh dưỡng của đồ ăn.
vận chuyển các chất dinh dưỡng của đồ ăn.
Sau khi vị tiêu hóa, tỳ đem các chất tinh vi
Sau khi vị tiêu hóa, tỳ đem các chất tinh vi
vận chuyển lên phế, phế đưa vào tâm mạch
vận chuyển lên phế, phế đưa vào tâm mạch
để huyết đem đi nuôi dưỡng toàn cơ thể.
để huyết đem đi nuôi dưỡng toàn cơ thể.

Nếu chức n
Nếu chức n
ă
ă
ng tỳ tốt thì sự hấp thu tốt,
ng tỳ tốt thì sự hấp thu tốt,
nếu chức năng này kém thì xuất hiện các

Thống huyết có nghĩa là quản lý, khống chế
Thống huyết có nghĩa là quản lý, khống chế
huyết. Nếu tỳ khí mạnh huyết sẽ đi trong
huyết. Nếu tỳ khí mạnh huyết sẽ đi trong
mạch nuôi dưỡng cơ thể, nếu tỳ hư sẽ không
mạch nuôi dưỡng cơ thể, nếu tỳ hư sẽ không
duy trì được sự vận hành tốt của huyết,
duy trì được sự vận hành tốt của huyết,
huyết sẽ đi ra ngoài gây các chứng như xuất
huyết sẽ đi ra ngoài gây các chứng như xuất
huyết
huyết
3. Tỳ chủ cơ nhục, chủ tứ chi
3. Tỳ chủ cơ nhục, chủ tứ chi
Tỳ mang các chất dinh dưỡng của đồ ăn đến
Tỳ mang các chất dinh dưỡng của đồ ăn đến
nuôi dưỡng cơ nhục.
nuôi dưỡng cơ nhục.

Nếu tỳ khí đầy đủ sẽ làm cho cơ nhục rắn
Nếu tỳ khí đầy đủ sẽ làm cho cơ nhục rắn
chắc, tứ chi linh hoạt, trái lại nếu tỳ khí hư sẽ
chắc, tứ chi linh hoạt, trái lại nếu tỳ khí hư sẽ
làm cơ nhục mềm, teo nhẽo, và hay gây ra
làm cơ nhục mềm, teo nhẽo, và hay gây ra
các chứng như sa sinh dục, sa trực tràng
các chứng như sa sinh dục, sa trực tràng

Trong ngũ hành thuộc kim
Trong ngũ hành thuộc kim

Phế ở thượng tiêu; phế chủ hô hấp, chủ khí;
Phế ở thượng tiêu; phế chủ hô hấp, chủ khí;
có tác dụng tuyên phát và túc giáng, chủ bì
có tác dụng tuyên phát và túc giáng, chủ bì
mao và khai khiếu ra mũi
mao và khai khiếu ra mũi
1. Phế chủ khí, chủ hô hấp
1. Phế chủ khí, chủ hô hấp
Phế là nơi trao đổi khí: hít khí thanh, thải khí
Phế là nơi trao đổi khí: hít khí thanh, thải khí
trọc nên nói phế chủ khí.
trọc nên nói phế chủ khí.

Phế khí bình thường thì hơi thở điều hòa,
Phế khí bình thường thì hơi thở điều hòa,
phế khí hư thì xuất hiện khó thở, tiếng nói
phế khí hư thì xuất hiện khó thở, tiếng nói
nhỏ, đoản hơi
nhỏ, đoản hơi
2. Phế chủ tuyên phát và túc
2. Phế chủ tuyên phát và túc
giáng
giáng


Bì mao là phần ngoài của cơ thể gồm da,
Bì mao là phần ngoài của cơ thể gồm da,
lông, tuyến mồ hôi.
lông, tuyến mồ hôi.

Bì mao được nuôi dưỡng nhờ tác dụng của
Bì mao được nuôi dưỡng nhờ tác dụng của
phế. Nếu phế khí hư yếu không nuôi dưỡng
phế. Nếu phế khí hư yếu không nuôi dưỡng
được bì mao thì làm da lông khô, dễ ra mồ
được bì mao thì làm da lông khô, dễ ra mồ
hôi, bệnh nhân dễ bị cảm mạo
hôi, bệnh nhân dễ bị cảm mạo
Phế thông điều thủy đạo
Phế thông điều thủy đạo
: nước vào tỳ,
: nước vào tỳ,
tinh khí được đưa lên phế, phế khí
tinh khí được đưa lên phế, phế khí
giáng đưa nước theo tam tiêu xuống
giáng đưa nước theo tam tiêu xuống
bàng quang, dưới tác động của thận,
bàng quang, dưới tác động của thận,
một phần trở về phế, một phần thành
một phần trở về phế, một phần thành
nước tiểu bài tiết ra ngoài.
nước tiểu bài tiết ra ngoài.
Nếu chức năng này bị rối loạn, nước ứ
Nếu chức năng này bị rối loạn, nước ứ
lại sẽ gây phù

Thận ở hạ tiêu, chủ về tàng tinh, chủ cốt tủy,
chủ về sinh dục và phát dục của cơ thể, chủ
chủ về sinh dục và phát dục của cơ thể, chủ
nạp khí, chủ thủy, Khai khiếu ra tai và tiền
nạp khí, chủ thủy, Khai khiếu ra tai và tiền
âm, hậu âm; vinh nhuận ra tóc
âm, hậu âm; vinh nhuận ra tóc