B GIÁO DC & ÀO TO
B Y T
VINăDCăLIU
==oo0oo==
PHMăVNăVNG

NGHIÊNăCUăTHĨNHăPHNăHịAăHCă
VĨăMTăSăTÁCăDNGăSINHăHCăCAă
CÂYăNăKIMă(BIDENS PILOSA L.,
HăASTERACEAE)ă

CHUYÊN NGÀNH: DC HC C TRUYN
Mà S : 62.72.04.06 TịMăTTăLUNăÁNăTINăSăDCăHC

HĨăNIă- 2014 CỌNGăTRỊNHăHOĨNăTHĨNHăTI:
Vin Dc liu

GIIăTHIUăLUNăÁN
1. Tínhăcpăthităcaălunăán
Cây n kim thuc chi Song nha (Bidens L.), là cây mc hoang  khp nc ta t min núi, trung
du đn đng bng và có  nhiu nc trên th gii nh: Trung Quc, Hàn Quc, Nht Bn, Brazilầ.vv. ây
là loài cây mc quanh nm, sc sinh sn nhanh và đc coi nh loài “c di” [6], [15], [19]. T lâu, cây n
kim đư đc nhân dân nhiu nc trên th gii s dng đ điu tr các bnh nh mn nga, vàng da, ung
nht, viêm loét d dàyầ  Vit Nam, theo tài liu ca Võ Vn Chi, cây n kim có v đng, tính mát, có tác
dng thanh nhit gii đc, ch t kh , hot huyt [6].
Trên th gii, cây n kim đc các nhà khoa hc quan tâm nghiên cu và đư có nhiu công trình
công b v thành phn hóa hc cng nh tác dng sinh hc ca dc liu này. Cây n kim đư đc chng
minh có tác dng: Chng viêm [27], [37], [57], [58], chng oxy hóa [39], [73]; kháng ung th [34], [69-72];
chng đái tháo đng [33], [41], [114]; kháng khun, kháng nm [25], [27]; kháng ký sinh trùng st rét và
điu hoà min dch [27]. Gn đây, các nghiên cu v cây n kim tp trung vào tác dng điu tr tiu đng
[131] và c ch t bào ung th [27].

Cho đn nay, các công trình nghiên cu đư công b v thành phn hóa hc cng nh tác dng sinh
hc ca cây n kim mc hoang  Vit Nam còn rt ít, do đó đ tài: “NghiênăcuăthƠnhăphnăhóaăhcăvƠă
mtăsătácădngăsinhăhcăcaăcơyănăkimă(Bidens pilosa L.,ăhăAsteraceae)” đư đc thc hin vi 2
mc tiêu chính:
2.ăMcătiêuăcaăLunăán
1. Xác đnh thành phn hóa hc ca cây n kim.
2. Th đc tính cp, mt s tác dng sinh hc ca dch chit và cht tinh khit đc phân lp t cây
n kim.
 đt đc mc tiêu đ ra, Lun án đư đc tin hành vi các ni dung sau:
 VăthƠnhăphnăhóaăhc:
- nh tính các nhóm cht hu c chính trong mu nghiên cu;
- Xác đnh các nguyên t vô c trong mu nghiên cu;
- nh lng và phân tích thành phn tinh du lá;
- Chit xut, phân lp và nhn dng các cht phân lp đc.
 VăthăđcătínhăvƠătácădngăsinhăhc:

+ Có 2ăchtă lnă đuă tiênă phơnă lpă tă loƠiă Bidens pilosa L.: Quercetin-3--L-arabinofuranosid
(BP7); Quercetin-3-

-D-galactopyranosid (BP8);
+ Có 2 cht trùng vi mt s tác gi nc ngoài đư phân lp t loài Bidens pilosa L.: 7-phenyl-2-
hepten-4,6-diyn-1-ol (BP11); Stigmasterol (BP23).
Các kt qu nghiên cu v thành phn hóa hc là nhng công b ln đu tiên v thành phn hóa hc ca
cây n kim (Bidens pilosa L.) mc hoang  Vit Nam.
3.2. V tác dng sinh hc
Các kt qu nghiên cu đu là nhng thông báo đu tiên v tác dng sinh hc ca loài Bidens pilosa L.
mc hoang  Vit Nam.
- Th đc tính cp ca phn trên mt đt và r cây n kim  mc liu 160 g dc liu/kg chut
không thy biu hin ng đc.
-  liu 160g dc liu/kg chut, cao gp 56 ln so vi liu dùng cho ngi, phn trên mt đt và r
cây n kim không gây ra các biu hin bt thng và không gây cht chut nht trng trong 72 gi
theo dõi, do đó không xác đnh đc LD
50
.
-  liu 10g/kg và 20g/kg, r cây n kim có tác dng chng viêm cp trên c 2 mô hình gây phù bàn
chân chut và mô hình gây dch r viêm. ng thi có tác dng gim đau trên mô hình gây đau bng acid
acetic, không có tác dng trên mô hình gây đau bng mâm nóng.
-  liu 10g/kg và 20g/kg, phn trên mt đt cây n kim có tác dng chng viêm cp trên mô hình gây
dch r viêm.
-  liu 7,5g/kg và 15g/kg, c phn trên mt đt cây và r cây n kim đu có tác dng chng viêm mn.
-  liu 60 mg/kg và 120 mg/kg, flavonoid toàn phn chit t phn trên mt đt cây n kim có tác dng bo
v gan trên mô hình gây đc bng CCl
4
thông qua tác dng hn ch tng hot đ ALT, AST và hn ch tn
thng c cu trúc đi th và vi th gan; đng thi làm tng nng đ GSH và gim đc MDA trong gan.
- Th tác dng c ch t bào ung th in vitro 17 hp cht t cây n kim cho thy: Có 9 cht tác dng

gian (10 – 16 g/ngày) là an toàn.
- Kt qu nghiên cu v tác dng sinh hc đư góp phn gii thích kinh nghim s dng cây n kim điu
tr mt s bnh nh mn nga, viêm gan, viêm thn, ung nht ca nhân dân là có c s khoa hc. ng
thi, Kt qu ngiên cu ca Lun án đư m ra trin vng nghiên cu tip tc đ có th ng dng dc liu
n kim phc vc v sc khe cng đng hiu qu hn.
5.ăBăccăcaăLunăán
Lun án gm 4 chng, 36 bng, 29 hình, 138 tài liu tham kho, 20 ph lc. Lun án có 147 trang gm
các phn chính: t vn đ (2 trang), tng quan (40 trang), nguyên liu và phng pháp nghiên cu (13
trang), kt qu (65 trang), bàn lun (24 trang), kt lun và kin ngh (3 trang).

A. NIăDUNGăCAăLUNăÁN
CHNGă1.ăTNGăQUAN
ư tp hp và trình bày có h thng các kt qu nghiên cu t trc đn nay v thc vt hc, thành phn
hóa hc, đc tính, tác dng sinh hc, ng dng trên lâm sàng ca mt s loài thuc chi Bidens nói chung và
loài Bidens pilosa L., nói riêng trên th gii và Vit Nam.
CHNGă2. NGUYÊNăVTăLIUă VĨăPHNGăPHÁPăNGHIÊNăCU
2.1. Nguyên vt liuănghiênăcu
Nguyên liu nghiên cu là phn trên mt đt và r cây n kim, thu hái ti Hà ông – Hà Ni vào tháng
9 – 11 nm 2008, 2010 và ti Yên Lc – Vnh Phúc vào tháng 9 – 11 nm 2010.

- Chut nht trng chng Swiss, c hai ging, khi lng 20  2g, đt tiêu chun thí nghim, mua ti Ban
đng vt – Hc vin Quân Y.
- Chut cng trng dòng Wistar trng thành, kho mnh, khi lng 200  20g đt tiêu chun thí nghim,
mua ti Ban đng vt – Hc vin Quân Y.
- Ging vi sinh vt kim đnh do B môn Vi sinh - Sinh hc, Trng i hc Dc Hà Ni cung cp.
- Các dòng t bào ung th do trng i hc Catholic cung cp.
- Các hoá cht và thuc th đt tiêu chun phân tích theo quy đnh ca Dc đin Vit Nam IV
(methanol, ethanol, n-butanol, ethylacetat, cloroform, n-hexan ).
CHNGă3. KTăQUăNGHIÊNăCU
3.1.ăKTăQUăNGHIÊNăCUăVăTHĨNHăPHNăHOÁăHCă
3.1.1.ănhătínhăcácănhómăchtăhuăcătrongăcơyănăkim
- Trong phn trên mt đt cây n kim có 11 nhóm cht: alcaloid, saponin, flavonoid, acid hu c,
carotenoid, acid amin, tanin, phytosterol,đng kh, tinh du và cht béo.
- Trong r cây n kim có 7 nhóm cht: alcaloid, saponin, flavonoid, acid amin, tinh du, cht béo và
đng kh.
- Không có s khác bit v đnh tính các nhóm cht hu c trong n kim thu hái  Yên Lc - Vnh
Phúc và Hà ông – Hà Ni.
3.1.2. Xácăđnhăcácănguyênătăvôăcătrongăcơy năkim
- ư xác đnh đc 34 nguyên t có mt trong r và phn trên mt đt cây n kim. - i vi phn trên mt đt, nguyên t có hàm lng cao nht là K, sau đó đn Mg, P, Ca và Fe. Còn vi
r, nguyên t có hàm lng cao nht là K, sau đó đn Mg, P, Fe, Al, Ca và Na.
- Hàm lng kim loi nng có đc tính cao nh As, Pb, Hg, Cd  c phn trên mt đt và r trong
khong gii hn cho phép theo tiêu chun ca WHO ( <1 mg/kg dc liu khô) [127].
3.1.3. nhălngăvƠăphơnătíchăthƠnhăphnăhóaăhcătrongătinhăđu lá cây năkim
3.1.3.1. Xác đnh hàm lng tinh du lá cây n kim
Hàm lng tinh du có trong lá n kim tính theo tt/kl là 0,18 ± 0.01%, còn tính theo kl/kl là 0,11 ±
0,004 % (tính theo dc liu ti).
3.1.3.2. Phân tích thành phn tinh du lá cây n kim
Có 36 hp cht đư đc xác đnh trong tinh du lá cây n kim, trong đó hp cht chim t l cao nht
là 1-phenyl-hepta-1,3,5-triyn (74,46%),
-isoindol-1,3(2H)-dion (3,07%) .
3.1.4. ChităxutăvƠăphơnălpăcácăhpăchtătăcơyănăkim
Chit xut và phân lp các hp cht t cây n kim đc tin hành nh s đ hình 3.1 và hình 3.2:
- T r cây n kim đư phân lp đc 11 hp cht, ký hiu là: BP1, BP2, BP3, BP4, BP5, BP6, BP7,
BP8, BP11, BP13, BP15.
- T phn trên mt đt cây n kim đư phân lp đc 6 hp cht, ký hiu là BP17, BP18, BP19, BP20,

135.4
134.3
C
-

2
111.7
111.1
CH
6.89 br s
1, 3, 4, 6, 1
3
148.5
147.0
C
-

4
147.3
145.3
C
-

5
116.1
114.7
CH
6.69 d (8.0)
4, 6
6

55.8
55.6

3.73 s
3
4-OH
-
-

8.69 s
3, 4, 5
1-OH
-
-

4.86 s
1, 1, 2
2-OH
-
-

4.43 s
1, 2, 3

a
o trong DMSO,
b
125MHz,
c
500MHz,


H

a,c
(ppm, J, Hz)
HMBC
(HăăC)

2
160.4
160.5
-

3
113.2
113.3
6.31 d (9.5)
2, 10
4
114.1
114.2
7.95 d (9.5)
2, 5, 9
5
109.3
109.8
7.29 s
4, 6, 7, 9
6
146.6

73.1
3.28

3'
76.7
76.7
3.29
1', 2', 4'
4'
69.6
69.6
3.15
3', 6'
5'
77.1
77.1
3.43

6'
60.6
60.7
3.43 dd (2.0, 12.0)
3.67 dd (5.5, 12.0)
4', 5'
6-OCH
3

56.0
56.1
3.81 s

đi xng, điu này khng đnh s có mt ca 1 vòng benzen th mono. Ngoài ra còn có s cng hng ca
các proton ca mt phân t đng (
H
3,284,38, 7H), vi tín hiu đc trng ti 
H
4,38 (1H, d, J = 7,5 Hz) ca proton anome. Hai proton còn li vi 
H
3,93 (1H, d, J = 12,0 Hz) và 
H
3,72 (1H, d, J = 12,0 Hz) tng
ng vi mt nhóm oxymethylen. D liu ph NMR ca hp cht BP3 đc trình bày  bng 3.8:
Bngă3.8. D liu ph NMR ca hp cht BP3
V trí C

*
C
(ppm)

C

a,b
(ppm)

H

a,c
(ppm, J, Hz)

1, 3, 4
7
71.6
71.7
4.96 d (12.0)
4.70 d (12.0)
1, 2, 3, 1'
1'
103.2
103.3
4.38 d (7.5)
7, 2', 3', 5'
2'
75.0
75.2
3.28 m

3'
78.0
78.1
3.29 m

4'
71.6
71.8
3.32 m

5'
77.9
78.0


-D-glucopyranosid, mt hp cht đư bit t loài Cedronella canariensis [43].

Hình 3.6. Cu trúc hóa hc ca hp cht BP3
3.1.5.4. ảp cht BP4
Hp cht BP4 thu đc di dng bt màu trng, đ quay cc 


– 48,1
0
(c= 0,5, MeOH). Trên ph
proton xut hin 3 tín hiu đc trng cho vòng thm ti các v trí cng hng 
H
7,03 (1H, d, J = 1,5 Hz), 6,83
(1H, dd , J = 2,0, 8,0 Hz), 6,78 (1H, d, J = 8,0 Hz); 1 tín hiu proton anome ca đng ti v trí 
H
4,44 (1H, d,
J = 7,5 Hz), da vào giá tr J = 7,5 Hz có th suy ra đng có cu hình -D và mt tín hiu đc trng ca nhóm
methoxy cng hng ti v trí 
H
3,89 (3H, s).
Kt qu phân tích ph
13
C-NMR và DEPT cho thy hp cht BP4 có tín hiu ca 16 carbon trong đó
có 1 nhóm methoxy ti 
C
56,4 ppm; hai tín hiu oxymethylen ti 
C
62,5, 63,2 ppm; 7 tín hiu oxymethin
trong khong tín hiu t 

(ppm)
mult. (J = Hz)
HMBC (HC)
1 2
161.8
164.6
164.5 3
143.3
143.3
143.6 4
175.9
177.0
177.2 5
116.9
117.2

78.5
3.28 dd (8.0, 9.0)
4'
4'
71.1
71.2
71.1
3.38 dd (9.0, 9.0)
5'
5'
79.0
77.4
78.0
3.42 m
2', 4'
6'
62.6
68.5
62.5
3.68 dd (5.0, 12.0)
3.84 dd (2.0, 12.0)


C1
đo trong C
5
D
5
N [117],


O
O
O
HO
O
OH
4
'
2
'
6
'
5
'
1
'
3
'
2
OH
OH
4
6
O
O
O
HO
O
OH
OH

C
106,3 (x 2), 99,8, 82,6, 80,8, 80,5, 79,8, 75,1, 71,9 và 4
carbon bc 4 ti 
C
149,2 (x 2), 137,0, 129,3. T các s liu cho thy, trong phân t BP6 có cha mt vòng
thm th 4 v trí mt cách đi xng và mt phân t đng glucose. S chuyn dch v phía trng thp ca
các tín hiu 
C
80,8, 79,8, 75,1, 71,9 gi ý cho s đóng vòng ti v trí 1 và 2 ca phân t đng. So sánh s
liu ph
13
C-NMR ca BP6 vi hp cht ficuscarpanosid B [93] thy có s phù hp hoàn toàn v giá tr ph
ti các phn cu trúc tng ng.
 xác đnh chính xác các liên kt, hp cht BP6 đc tin hành đo ph 2 chiu HSQC và HMBC. Các
tín hiu proton đc ghép vi các tín hiu carbon tng ng trên c s phân tích ph HSQC. Các v trí ca
phân t đc khng đnh bng vic phân tích chi tit ph HMBC. T phân tích ph NMR, kt hp so sánh
đ quay cc ca hp cht BP6 vi ficuscarpanosid B ( 2',7-epoxy-syringoylglycerol 8-O--D-
glucopyranosid) [93] có th xác đnh hp cht BP6 chính là ficuscarpanosid B. ây cng là hp cht ln đu
tiên đc phân lp t chi Bidens.
OH
O
O
O
OH
HO
HO
O
O
OH
1

C
t 103,9 ppm đn
164,1 ppm và mt nhóm carbonyl ti 
C
177,7 ppm. Phân tích k các tín hiu trên ph
13
C-NMR ca BP7 cho
thy, 15 nguyên t carbon thuc khung quercetin, 5 nguyên t carbon còn li thuc vào 1 phân t đng.
 xác đnh chính xác v trí các liên kt cng nh cu trúc ca đng, đư tin hành đo ph hai chiu
HSQC và HMBC. Phân tích các tng tác trên ph HSQC và HMBC mt ln na khng đnh phn aglycon
ca hp cht BP7 có khung quercetin vi s xut hin ca tng tác HMBC gia H-6 (
H
6,20) vi C-5, C-7,
C-8 và C-10; gia H-8 (
H
6,40) vi C-6, C-7, C-9 và C-10; gia H-2' (
H
7,48) vi C-2, C-3', gia H-5' (
H

6,84) vi C-1', C-3' và gia H-6 (
H
7,56) vi C-2, C-2, C-4 và C-5. Ngoài ra, tng tác gia proton anome
ca phân t đng ti 
H
5,58 vi carbon C-3 (
C
133,3) đư xác đnh v trí liên kt ca gc đng này ti
carbon C-3. Các tng tác ca H-1'' (
H

liu tham kho [100], cu trúc đng đc xác đnh là arabinofuranosid, và hp cht BP7 đc xác đnh là
Quercetin-3--L-arabinofuranosid, đây là mt hp cht ln đu tiên đc phân lp t r loài Bidens pilosa
L. và đư đc phân lp t loài Bidens sulphurea [100].
Hình 3.11. Cu trúc hóa hc ca hp cht BP7
3.1.5.8. ảp cht BP8
Hp cht BP8 đc phân lp  dng tinh th màu vàng, đc trng ca mt flavon. Tin hành phân tích
d liu ph
1
H-NMR,
13
C-NMR và ph DEPT, so sánh vi hp cht BP7 cho thy, cng ging nh BP7, hp
cht BP8 có 15 nguyên t carbon thuc khung quercetin, nhng BP8 có 6 nguyên t carbon còn li thuc
vào 1 phân t đng; trong khi BP7 li là đng 5 carbon.
D liu ph NMR ca hp cht BP8 cng đc so sánh vi hp cht s 1 trong tài liu tham kho [100],
cu trúc ca đng đc xác đnh là galactopyranosid, và hp cht BP8 đc xác đnh là Quercetin-3-

-D-
galactopyranosid, đây cng là mt hp cht ln đu tiên đc phân lp t r loài Bidens pilosa L. và cng đư
đc phân lp t loài Bidens sulphurea [100].

Hình 3.13. Cu trúc hóa hc ca hp cht BP8
3.1.5.9. ảp cht BP11
Hp cht BP11 thu đc là cht rn không màu. D liu phân tích ph NMR ca hp cht BP11 đc
trình bày  bng 3.14:

Bngă3.14. D liu ph NMR ca hp cht BP11
V trí C

4
80.0
81.3
-
5
77.4
79.8
-
6
74.3
73.8
-
7
77.3
74.5
-
8
121.2
121.7
-
9
132.3
132.4
7.49 dd (8.0, 2.0)
10
128.3
128.4
7.30 t (8.0)
11
128.4

4
7
9
1
0
1
1
1
1
2
1
3
OH
2
3Hình 3.14. Cu trúc hóa hc ca hp cht BP11
3.1.5.10. ảp cht BP13
Hp cht BP13 có đ quay cc 


-21,5
0
(c= 0,8, MeOH), đc tin hành đo ph NMR đ phân tích
xác đnh cu trúc. Kt qu phân tích ph NMR đc trình bày  bng 3.15:
Bngă3.15. D liu ph NMR ca hp cht BP13
VătríăC
#




40.4
41.3
3.36 d( 6.5)
3, 5, , 

137.8
138.7
5.98 m


115.9
116.2
5.10 dd (16.0,1.5)
5.08 dd (12.0,1.5)
, 
1'
105.3
105.6
4.84 d (8.0)
1
2'
76.0
75.7
3.48 m
1', 3'
3'
78.3
77.8

 88.55 MHz, 22.5 MHz.
a
đo trong CD3OD,
b
125 MHz,
b
500 MHz
Kt hp so sánh vi s liu ph
13
C-NMR và đ quay cc ca hp cht BP13 vi hp cht 4-allyl-2,6-
dimethoxyphenol-glucosid [86] thy hoàn toàn phù hp  các v trí tng ng, cho phép xác đnh hp cht
BP13 là 4-allyl-2,6-dimethoxyphenol-1-O--D-glucopyranosid. Hình 3.15. Cu trúc hóa hc ca hp cht BP13
3.1.5.11. ảp cht BP15
Hp cht BP15 đc đc đo và phân tích ph cng hng t ht nhân 1 chiu (1H, 13C, DEPT) và 2
chiu (HMBC, HSQC). ng thi, so sánh vi s liu ph NMR ca hp cht BP15 vi hp cht 3-[(4'-hydoxy-3'-methoxyphenyl) propan-1,2 diol-2-O--D- (6''-O-galloyl)-glucopyranosid [68] thy s tng
đng, ch có s sai khác ti v trí C- 5'' và C-6'', chng t trong cu trúc ca BP15 không có mt ca phân
t galloyl. T đó, xác đnh hp cht BP15 là 3-[(4'-hydoxy-3'-methoxyphenyl) propan-1,2 diol-2-O--D-
glucopyranosid. ây là hp cht ln đu tiên đc phân lp t chi Bidens.

H
3
CO
HO
CH


Bngă3.17. D liu ph NMR ca hp cht BP17
VătríăC
#

C

(ppm)

C
a,b
(ppm)
DEPT

H
a, c
(ppm)
mult. (J in Hz)
HMBC
(H 
C)
1
111.1
110.7
CH
2
5.12 dd (2.0, 17.5)
4.92 dd (2.0, 11.0)
2,3
2

78.1
CH
3.00 d (10.0)
4, 5, 7, 8
7
72.7
71.6
C
-

8
25.8
24.7
CH
3

0.97 s
6, 7, 9
9
26.1
26.1
CH
3

1.02 s
6, 7, 8
10
28.7
27.9
CH

9
10Hình 3.19. Cu trúc hóa hc ca hp cht BP17
3.1.5.13. ảp cht BP18
Tng t nh hp cht BP1, BP4, hp cht BP18 có cu trúc khung phenylpropanoid. Kt hp phân
tích d liu ph NMR và đi chiu vi tài liu tham kho, hp cht BP18 đc xác đnh là 3-(4'-hydroxy-3'-
methoxy-phenyl) propan-1,2-diol vi cu trúc đc trình bày  hình 3.20:
H
3
CO
HO
OH
CH
2
OH
1'
3'
4'
5'
6'
1
2'
2
3


o
, DEPT 135
o
đư
xác đnh đc phân t BP19 có 7 CH (
C
107,7 ppm (2CH), 103,5, 72,1, 72,3, 73,8, 71,2 ppm), 1 nhóm
methyl (
C
17,8), 2 nhóm metoxy (
C
57,0) và 5 carbon không gn vi proton nào (
C
175,0, 153,9 (2C), 107,7
ppm (2C)). Trong s 15 tín hiu carbon, 6 carbon đc xác đnh thuc vào 1 phân t đng, 6 carbon khác
thuc vào 1 vòng benzen th đi xng, 2 tín hiu ca methoxy liên kt vi vòng benzen (da vào tng tác
HMBC gia 2H (
H
3,88 ppm) vi 2C (
C
153,9 ppm), nh vy còn li tín hiu 
C
175,0 ppm đc d đoán là
ca mt nhóm carbonyl. S dch chuyn khá mnh v trng thp ca tín hiu này có th đc gii thích là
ngoài s liên hp ca nhóm carbonyl vi vòng benzen còn do có d t liên kt vi nhóm carbonyl này.
Các tng tác C-H đc xác đnh trên ph HSQC và v trí ca các nhóm th, đc bit là v trí ca liên kt
glycosid vi aglycon đc xác đnh thông qua phân tích ph HMBC. Kt hp so sánh vi cht syringic acid-
4-O--L-rhamnosid trong tài liu [132] ta thy giá tr đ dch chuyn 
C
ca các v trí khá ging nhau ngoi

2
3
4
5
6
7

Hình 3.21. Cu trúc hóa hc d kin ca hp cht BP19
Tng ng vi hình 3.21 là bng d liu ph NMR:
Bngă3.19. D liu ph NMR ca hp cht BP19
VătríăC
*

C
a,b

(ppm)

C
a,b
(ppm)

H
a,c
(ppm)mult. (J in Hz)
HMBC (HC)
Aglycon

7
167.1
175.0
-

Rham
1
102.1
103.5
5.30 d (1.5)
4, 2, 3,
2
70.3
72.1
4.15 dd (3.0, 1.5)
1
3
70.5
72.3
3.39 dd (9.0, 3.0)

4
71.6
73.8
3.45 t (9.0)
2, 3, 5, 6
5
70.1
71.2
4.31 m

MS.
Qua phân tích, đư gii thích s hình ca 4 pic có các s khi: 343.1048 m/z, 379.0810 m/z, 401.0627 m/z
và 321.2114 m/z. Trong đó, pic m
-
= [M-Na
+
]
-
=343 m/z là pic ion phân t; 2 pic công kt đc hình theo c
ch phi chí là m
1
-

= 379.0810 m/z, đây là pic có cu trúc RCOO
-
H Cl, m
1
-
= [M-Na
+
+HCl]
-
= 379 m/z (không
tính s l) và m
2
-
= 401.0627, đây là pic có cu trúc RCOO
-
Na Cl, m
1

C
H
3
CO
Na
OCH
3
O
R
C
O
O
(-)
+
+
H
+
[C
14
H
18
O
7
Na]
-
m
3
-
= 321.211
=

a,b
(ppm)

H
a,c
(ppm)
mult. (J in Hz)
HMBC
(H
C)
2
109.1
110.1
-

4
85.3
85.4
3.84 m
5
5
79.8
80.5
4.75 d (8.5)
4, 2b, 1', 2'
6
61.5
61.7
(6
a

4
145.9
147.9
-

5
115.9
116.2
6.80 d (8.5)
1', 3'
6
119.2
120.7
6.87 dd (8.5, 1.5)
1', 2', 4', 5
3-OCH
3

-
56.4
3.88 s
3'
a
o trong MeOD;
b
125 MHz;
c
500 MHz;
*


Hp cht BP22 thu đc di dng bt màu trng. Qua phân tích ph NMR ca hp cht BP22 cho thy
tng đng vi Daucosterol nêu trong tài liu [116]. T đó, xác đnh hp cht BP22 là Daucosterol.
17
18
19
20
22
5
24
26
27
28
29
O
3
O
OH
HO
HO
HO

Hình 3.28. Cu trúc hóa hc ca hp cht BP22 3.1.5.17. ảp cht BP23
Hp cht BP23 thu đc di dng tinh th hình kim màu trng có đim nóng chy 170
o
C. Tng t
nh hp cht BP22, qua phân tích d liu ph NMR ca hp cht BP23 thy tng đng vi Stigmasterol
đc nêu trong tài liu [45]. T đó, xác đnh hp cht BP23 là Stigmasterol.

2
)
Sauă6giă(V
3
)
Sauă24ăgiă(V
4
)
ă
phù
(%)
%ă gimă
phùă soă viă
chng
ă
phù
(%)
%ă gimă
phù so
viăchng
ăphùă
(%)
%ă gimă
phùă soă viă
chng
ăphùă
(%)
%ă gimă
phùăsoăviă
chng

43,20 ±
4,92
2,68
28,07 ±
5,94
19,03
15,34 ±
2,67
39,72
6,45 ±
2,15
24,00
4: Cao lng r
20,0 g/kg
38,88 ±
4,67
12,40
30,92 ±
3,26
10,08
20,40 ±
3,21
19,85
8,10 ±
1,95
5,00

p
p
2-1

p
2-4
< 0,05,
p
3-2
>0,05

p
2-1
,
3-1
,
4-1
> 0,05
Kt qu  bng 3.25 cho thy: Cao lng r cây đn kim  liu 10 g/kg và 20 g dl/kg có tác dng gim đ
phù bàn chut ti các thi đim 4h, 6h sau khi gây phù viêm bng carrageenin.
 TrênămôăhìnhăgơyăviêmămƠngăbng
Sau 24 gi gây viêm, tin hành hút dch r viêm trong  bng, tính th tích đng thi xác đnh s lng
bch cu, hàm lng protein và albumin, kt qu đc trình bày  bng 3.26, 3.27, 3.28:
Bngă3.26. Tác dng ca cao lng r và phn trên mt đt (PTM) cây n kim lên th tích dch r viêm
Lô
Lngă dchă ră viêmă
(ml)
%ăgimăV dchă
răviêm
p
1: Chng

1,94 ± 0,11
23,32
6: Cao lng PTM (20 g/kg)
1,88 ± 0,12
25,69
Bngă3.27. Tác dng ca cao lng r và PTM cây n kim lên hàm lng protein và albumin trong
dch r viêm

Lô
HƠmălngă
protein (mg/dl)
HƠmălngă
albumin (mg/dl)

p
1: Chng
53,50 ± 3,22
24,33 ± 1,35
p
1-2,3,4,5,6
<0,05
p
2-3
,
4,5,6
<0,05
p
3-4
>0,05;
p

p
1-2,3,4,5,6
< 0,05
p
2-3,4,5,6
>0,05
p
3-4
> 0,05
p
5-6
>0,05
p
3-5
>0,05
p
4-6
>0,05
2: Diclofenac (10 mg/kg)
7,94 ± 1,08
3: Cao lng R (10 g/kg)
8,33 ± 1,40
4: Cao lng R (20 g/kg)
8,71 ± 1,51
5: Cao lng PTM (10 g/kg)
8,15 ± 1,14
6: Cao lng PTM (20 g/kg)
8,49 ± 1,33
Kt qu  bng 3.26, 3.27, 3.28 cho thy:
Cao lng r và cao lng phn trên mt đt cây n kim  liu 10,0 g/kg và 20,0 g/kg có tác dng làm

2-4
>0,05
2: Diclofenac (10 mg/kg)
58,93 ± 3,34
3: Cao lng R (7,5 g/kg)
55,20 ± 4,74
4: Cao lng R (15 g/kg)
55,10 ± 4,21
5: Cao lng PTM (7,5 g/kg)
58,11 ± 3,29
6: Cao lng PTM (15 g/kg)
54,09 ± 3,89
Kt qu  bng 3.29 cho thy:
Cao lng r và cao lng phn trên mt đt cây n kim  liu 7,5 g/kg và 15 g/kg làm gim rõ rt khi
lng u ht so vi lô đi chng, s khác bit có ý ngha thng kê vi p< 0,05. Khi tng liu, có xu hng
làm tng tác dng, tuy nhiên s khác bit không có ý ngha thng kê vi p>0,05. Tác dng này tng đng
vi diclofenac liu 10 mg/kg (p> 0,05).
3.2.4.ăThătácădngăgimăđau
3.2.4.1. Trên mô hình gây đau qun bng acid acetic
Kt qu nghiên cu đc trình bày  bng 3.30:
Bngă3.30. nh hng ca cao r cây n kim lên s cn đau qun chut

Lô NC
Săcnăđauăqunăcaăchută(con/ă5ăphút)
0 - 5 phút
5 ậ 10 phút
10 ậ 15 phút
15 ậ 20 phút
20 ậ 25 phút
1: Chng

2-3,4
< 0,05
p
3-4
>0,05
p
1-2,3,4
< 0,05
p
2-3,4
< 0,05
p
3-4
>0,05
p
1-2,3,4
< 0,05
p
2-3,4
< 0,05
p
3-4
>0,05
p
1-2,3,4
< 0,05
p
2-3,4
< 0,05
p

p
trc - sau
p so vi
chng
1: Chng
21,88 ± 2,15
22,33 ± 1,30
p>0,05

2: Morphin 10mg/kg
21,15 ± 1,86
30,81 ± 2,13
p<0,05
p<0,05
3: Cao lng R (10 g/kg)
20,89 ± 2,23
25,17 ± 1,86
p>0,05
p>0,05
4: Cao lng R (20 g/kg)
22,08 ± 1,79
24,36 ± 2,35
p>0,05
p>0,05 Qua bng 3.31 cho thy nh hng ca cao lng r cây n kim lên thi gian phn ng vi nhit đ ca
chut nht trng: So vi thi đim trc khi dùng thuc, sau khi dùng cao lng r n kim liên tc trong 4
ngày, c 2 liu có xu hng làm tng thi gian đáp ng đau ca chut, tuy nhiên s khác bit cha có ý
ngha thng kê (p>0,05). So sánh vi nhóm chng, thi gian đáp ng đau vi nhit cng tng lên, tuy nhiên

7
861 ± 134
30,11
554 ± 175
47,98
4: Ung FLTP 60 mg/kg
7
1045 ± 220
15,18
922 ± 219
13,42
5: Ung FLTP 120 mg/kg
7
788 ± 155
36,06
497 ± 269
53,32
p
p
2,3,4,5-1
< 0,05; p
3,4,5-2
< 0,05 ; p
3-4
< 0,05, p
3-5
>0,05, p
4-5
<0,05
Kt  qu bng 3.32 cho thy:

7
19,51 ± 3,43
0,87 ± 0,18
5: Ung FLTP 120 mg/kg
7
18,65 ± 2,80
0,93 ± 0,08
p
p
2,3,4,5-1
< 0,01; p
3,4,5-2
< 0,05 ; p
3-4
> 0,05, p
3-5
>0,05, p
4-5
>0,05
Kt qu nghiên cu  bng 3.34 cho thy: FLTP  liu 60 mg/kg và 120 mg/kg có tác dng làm gim
nng đ MDA, đng thi làm tng nng đ GSH  chut gây đc bng CCl
4
so vi lô chng bnh lý không
dùng thuc;  liu 120mg/kg, tác dng này tng đng vi silymarin liu 70mg/kg.
3.2.5.2. nh hng ca ạLTP đn hình nh đi th và vi th gan chut đc gây đc bng CCl
4

 Hìnhănhăđiăth
đim là Xa La – Hà ông – Hà Ni và ng Cng – Yên Lc Vnh Phúc. Cn c vào đc đim hình thái,
đem đi chiu vi khóa phân loi chi Bidens trong “Thc vt chí Vit Nam”, tp 7 – H Cúc (Asteraceae)
ca Lê Kim Biên [3], chúng tôi thy các mu nghiên cu trùng vi loài n kim (Bidens pilosa L.), h Cúc
(Asteraceae). Vic xác đnh tên khoa hc ca loài n kim (Bidens pilosa L.) đư đc các chuyên gia phân
loi thc vt (PGS. TS. V Xuân Phng và TS. Nguyn Th Cng)  Phòng Thc vt chí, Vin Sinh thái
và Tài nguyên sinh vt, Vin Hàn lâm Khoa hc và Công ngh Vit Nam thm đnh. Hn na, mu nghiên
cu đc thu thp  2 đa đim trên, theo các tài liu đư công b [3] không có mt ca cây n but ta tia
(Bidens pilosa var. radiata. Sch-Bip.).
4.2. V THÀNH PHN HịA HC
Kt qu nghiên cu v thành phn hóa hc ca cây n kim mc hoang  Vit Nam ca Lun án đư có
nhng đóng góp mi:
- V tinh du
Lun án đư xác đnh hàm lng tinh du trong lá n kim thu hái  vào tháng 11 nm 2008  Xa La –
Hà ông là 0,18% ± 0,01% (tt/kl) hoc 0,11% ± 0,004% (kl/kl) (bng 3.4). Bng phng pháp phân tích
GC-MS đư xác đnh tinh du lá n kim có cha 36 hp cht (bng 3.5) trong đó thành phn chính là 1-
phenylhepta-1,3,5-triyn (74,46%). Hàm lng tinh du trong lá n kim cao hn tinh du trong hoa (0,07%
- tính theo kl/kl) [20], nhng cùng có thành phn chính là 1-phenylhepta-1,3,5-triyn.
- Văcácăhpăchtăđƣăphơnălpăđc
ư phân lp đc 17 hp cht, có 11 cht t r, 6 cht t phn trên mt đt cây n kim. Trong đó, có 2
cht mi, 11 cht ln đu tiên công b phân lp t chi Bidens, 2 cht ln đu tiên phân lp t loài Bidens
pilosa L., Có 2 cht trùng vi mt s tác gi nc ngoài đư công b phân lp đc t loài Bidens pilosa L.
Hai cht mi là Natri 3,5-dimethoxy-4-O--L-rhamnosyl-benzoat (BP19) và hp cht (R,R)-4-
(hydroxymethyl)-5-[3-methoxy-4-hydroxyphenyl]-2,2-dimethyl-1,3-dioxolan (BP20) đ ngh đt tên là
Pilosolane. Hai hp cht này đc xác đnh là mi là do cn c vào vic tra cu tài liu hp cht thiên nhiên (Dictionary of Natural Products CD-ROM (1982-2009)), phn mm chuyên dng Scifinder và tra cu trên
các website: ScienceDirect.com, Spinger.com, Pubmed.com. Ngoài ra, d liu ph và cu trúc ca 2 hp cht
này đư đc Cc s hu trí tu chp nhn và đng công b bo h đc quyn.
- Văktăquăđnhălngăcácănguyênătăvôăc

liu đang đc dân gian s dng 16 - 20 g/ngày là an toàn, không gây ra đc tính cp. Tuy nhiên, vi liu
dùng này khi dùng dài ngày có có gây tích lu hay không, có gây đc hay không, trong phm vi kt qu ca
Lun án cha th kt lun đc vì cha tin hành th đc tính bán trng din, trng din.
4.3.2.ăVăcăsăkhoaăhcălaăchnăliuădùngăđăthătácădngăsinhăhc
T kt qu th đc tính cp cho thy vi liu 160 g/kg (liu cao nht có th cho chut nht ung) không
gây đc tính cp. Theo qui đnh ca B y t, liu đ th tác dng sinh hc bng khong 1/30 đn 1/25 liu
cao nht đư th đc tính cp hoc LD
50
[16], tc liu khi đu th tác dng sinh hc t 5,3 g/kg đn 6,4 g/kg.
Tuy nhiên, đi vi th tác dng gim đau và chng viêm, đây là th nghim mà mc đ đáp ng tác dng
sinh hc ph thuc vào liu dùng nên đ thy rõ tác dng và không gây đc tính, tin hành la chn liu khi
đu là 10 g/kg chut nht. i vi tác dng chng viêm mn, thi gian dùng dài ngày hn, nên la chn liu
th nghim là 7,5 g/kg chut nht.
Mt khác, đi vi tác dng gim đau và tác dng chng viêm mn ca cây n kim tin hành trên chut
nht trng, còn tác dng chng viêm cp tin hành trên chut cng trng. Liu dùng thông thng ca chut
cng trng bng 7/12 liu dùng trên chut nht [16], tc liu khi đu trên chut cng là 5,8 g/kg. Tuy nhiên,
trong quá trình thc nghim đư tin hành dò liu, bt đu t liu 5,8g/kg, thì thy vi liu 10g/kg tác dng
chng viêm cp mi biu hin rõ, nên Lun án đư chn liu khi đu th tác dng chng viêm cp trên chut cng là 10g/kg. Nh vy có mt s trùng hp ngu nhiên là liu th tác dng sinh hc ca chut nht và
chut cng là ging nhau.
Vic la chn liu trên còn đc gii thích là liu thng dùng theo kinh nghim dân gian là 10 – 16 g.
Tuy nhiên, đi vi mt s tác dng nh viêm rut tha, viêm kt tràng thì liu dùng có th cao hn rt nhiu.
Mt ví d chng minh điu đó là nghiên cu ca Lin JH và cs [138] đư nghiên cu trên lâm sàng vi liu
dùng là 150 g dc liu khô/ngày sc ung, dùng liên tc trong 15 ngày đ điu tr bnh viêm kt tràng.
Theo phép ngoi suy liu dùng t ngi sang chut thì liu dùng trên chut nht s là 150x12/50= 36g/kg,
còn trên chut cng s là 150x7/50 = 21g/kg. Theo nh nghiên cu này thì liu khi đu th nghim tác
dng chng viêm ca lun án mi bng mt na. Nh vy, vic la chn liu đ th tác dng chng viêm,
gim đau ca cây n kim là hoàn toàn phù hp.

t kinh nghim s dng ca dân gian trong điu tr bnh viêm hng, sng hng, mn nga, mè đay, viêm
gan, viêm thnầ. ây là ln đu tiên, tác dng chng viêm ca cây n kim mc hoang  Vit Nam đc
chng minh. Mt khác, kt qu nghiên cu tác dng chng viêm ca r cng giúp đnh hng có th s dng
c r cây n kim cho nhng bnh nói trên. 4.3.4.ăVătácădngăgimăđau
Tác dng gim đau ca r cây đn kim đc đánh giá trên 2 mô hình gây đau bng mâm nóng và gây
đau bng acid acetic. Kt qu nghiên cu cho thy cao lng r cây n kim vi liu 10g/kg chut và liu
20g/kg chut có xu hng làm tng thi gian đáp ng đau, tuy nhiên tác dng cha rõ rt. Kt qu cha đ
c s đ kt lun r cây n kim có tác dng gim đau theo c ch trung ng. Vi phng pháp Koster
cho thy cao lng r n kim có tác dng gim đau theo c ch ngoi vi  liu 10g/kg KL chut và liu
20g/kg chut.
4.3.5.ăVătácădngăboăvăgan
Trên mô hình gây đc bng CCl
4
, t bào gan b phá hy làm gii phóng các enzym ASL, ALT vào máu,
hình nh đi th và vi th ca gan cng bin đi rõ rt. ng thi, nng đ các cht là sn phm ca quá trình
peroxid hoá màng t bào nh MDA tng cao, còn nng đ các cht chng oxi hóa nh GSH gim. Kt qu
nghiên cu cho thy flavonoid toàn phn chit t phn trên mt đt cây n kim có tác dng bo v gan chut
thí nghim trên mô hình gây tn thng gan cp bng CCl
4
thông qua vic làm gim hot đ các enzyme AST,
ALT trong máu, gim nng đ MDA và làm tng nng đ GSH trong gan , đng thi có tác dng ci thin hình
nh đi th và vi th gan chut. Tác dng này liên quan đn tác dng chng oxi hoá, dn gc t do ca FLTP.
Kt qu này phù hp vi kt qu nghiên cu ca Yuan và cs [133].
4.3.6.ăVătácădngăgơyăđcătăbƠoăungăth
Lun án đư tin hành th tác dng c ch t bào ung th in vitro ca các cht tinh khit phân lp đc gm
ung th vú (MCF-7), ung th phi (A549) và ung th máu (HL-60).
Kt qu nghiên cu  bng 3.36 cho thy, các cht phân lp đc có tác dng ch yu đi vi dòng t bào

ng oxi hoá phá hu t bào.