TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
KHOA HÀNH CHÍNH-NHÀ NƯỚC
BỘ MÔN LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC
LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
HÀ NỘI - 2015
BẢNG TỪ VIẾT TẮT
BT Bài tập
GV Giảng viên
GVC Giảng viên chính
KTĐG Kiểm tra đánh giá
LT Lí thuyết
LVN Làm việc nhóm
MT Mục tiêu
TC Tín chỉ
TL Thảo luận
TS Tổng số
VĐ Vấn đề
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
KHOA HÀNH CHÍNH-NHÀ NƯỚC
BỘ MÔN LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Hệ đào tạo: Cử nhân ngành luật học (chính quy)
Tên môn học: Lịch sử nhà nước và pháp luật
Số tín chỉ: 03
Loại môn học: Tự chọn
1. THÔNG TIN GIẢNG VIÊN
1.1. ThS. Trần Hồng Nhung - GV, Phụ trách Bộ môn
Email: [email protected]
1.2. ThS. Vũ Thị Yến - GVC
Email: [email protected]
1.3. ThS. Hà Thị Lan Phương - GVC

4. Nhà nước và pháp luật Việt Nam thời kì cổ đại
4.1. Đặc thù trong quá trình hình thành nhà nước Văn Lang - Âu Lạc
4.2. Quá trình tiếp biến văn hoá chính trị-pháp lí ở Việt Nam thời kì
Bắc thuộc
Vấn đề 2. Nhà nước và pháp luật thời kì trung đại
1. Cơ sở hình thành và phát triển của nhà nước và pháp luật ở
phương Đông và phương Tây thời kì trung đại
2. Nhà nước thời kì trung đại
2.1. Một số nhà nước phong kiến ở phương Đông
2.1.1. Nhà nước phong kiến Trung Quốc
2.1.2. Nhà nước phong kiến Việt Nam
2.2. Nhà nước phong kiến Tây Âu
3. Pháp luật thời kì trung đại
3.1. Pháp luật phong kiến phương Đông
3.1.1. Pháp luật phong kiến Trung Quốc
3.1.2. Pháp luật phong kiến Việt Nam
3.2. Pháp luật phong kiến Tây Âu
Vấn đề 3. Nhà nước và pháp luật thời kì cận đại
1. Cơ sở hình thành và phát triển của nhà nước tư sản
2. Một số nhà nước tư sản điển hình trên thế giới thời cận đại
3. Pháp luật tư sản
4. Nhà nước và pháp luật Việt Nam thời Pháp thuộc
4.1. Quy chế chính trị-pháp lí ở Việt Nam thời kì Pháp thuộc
4.2. Đặc điểm về nhà nước ở Việt Nam thời kì Pháp thuộc
4.3. Đặc điểm về pháp luật ở Việt Nam thời kì Pháp thuộc
Vấn đề 4. Nhà nước và pháp luật thời kì hiện đại
1. Nhà nước và pháp luật tư sản thời kì hiện đại
1.1. Những thay đổi cơ bản của nhà nước tư sản thời kì hiện đại
1.2. Pháp luật tư sản hiện đại
2. Nhà nước và pháp luật xã hội chủ nghĩa

nước và pháp luật Việt Nam;
- Có ý thức vận dụng các kiến thức đã học để liên thông với các
môn khoa học tiếp theo.
4.2. Các mục tiêu khác
- Phát triển kĩ năng cộng tác, làm việc nhóm;
- Phát triển kĩ năng tư duy sáng tạo, khám phá, tìm tòi;
- Trau dồi, phát triển năng lực đánh giá và tự đánh giá;
- Rèn kĩ năng bình luận, thuyết trình trước công chúng;
- Rèn kĩ năng lập kế hoạch, tổ chức, quản lí, điều khiển, theo dõi kiểm
tra hoạt động, làm việc nhóm, lập mục tiêu, phân tích chương trình.
5. MỤC TIÊU NHẬN THỨC CHI TIẾT
MT
VĐ
Bậc 1 Bậc 2 Bậc 3
1.
Nhà
nước
và
pháp
luật
thời kì
cổ đại
1A1. Nêu được cơ
sở kinh tế, xã hội, tư
tưởng, các yếu tố
thúc đẩy sự ra đời
và phát triển của
nhà nước-pháp luật
phương Đông cổ
đại.

nhà nước ở Ai Cập,
Lưỡng Hà, Ấn Độ,
Trung Quốc thời kì
cổ đại.
1A4. Nêu được cơ
sở thiết lập và cơ
cấu tổ chức bộ máy
nhà nước ở Spac,
Aten và La Mã thời
cổ đại.
1A5. Nêu được
hoàn cảnh ra đời,
nội dung cơ bản của
các chế định quyền
sở hữu, hợp đồng,
hôn nhân và gia
đình, hình sự, tố
tụng trong bộ luật
Hammurabi ở
Lưỡng Hà thời cổ
đại.
1A6. Nêu được hai
giai đoạn phát triển
của luật pháp ở La
Mã thời cổ đại.
được cơ sở thiết
lập và biểu hiện
của hình thức
chính thể nhà
nước quân chủ

Tây thời kì cổ
đại.
1C2. Đánh giá
được những
ảnh hưởng về
nhà nước-pháp
luật của thời kì
cổ đại đối với
tiến trình phát
triển của nhà
nước-pháp
luật.
1C3. Phân tích
được những di
tồn của thời kì
dựng nước đối
vớiquá trình
xây dựngvà
phát triển của
nhà nước và
pháp luật Việt
Nam trong các
thời kì tiếp
theo.
1C4. Phân tích
được những hệ
quả của thời kì
Bắc thuộc đối
với quá trình
xây dựng và

1A12. Nêu được tổ
chức bộ máy nhà
nước Vạn Xuân và
La Mã thời cộng
hoà hậu kì phát
triển nhất thời cổ
đại.
1B7. Phân tích
được đặc thù
trong quá trình
hình thành nhà
nước Văn Lang-
Âu Lạc.
1B8. Phân tích
được đặc điểm về
nhà nước và pháp
luật thời kì Bắc
thuộc.
phát triển của
nhà nước và
pháp luật Việt
Nam thời
phong kiến.
các chính quyền độc
lập tự chủ thế kỉ X.
1A13. Nêu được
nguồn hình thành,
hình thức và nội
dung pháp luật thời
Bắc thuộc.

cấu tổ chức bộ máy
nhà nước phong
2B1. Phân tích và
so sánh được cơ
sở hình thành và
phát triển của nhà
nước và pháp luật
phong kiến ở
phương Đông và
phương Tây,
Trung Quốc và
Việt Nam.
2B2. Phân tích và
so sánh nguyên
tắc tổ chức và
hoạt động của bộ
máy nhà nước
phong kiến Trung
Quốc và Việt
Nam.
2B3. Phân tích
quá trình hoàn
thiện bộ máy nhà
nước phong kiến
Trung Quốc qua
các thời kì Tần,
Đường, Minh.
2C1. Phân tích
được sự tác
động của cơ

kiến Việt Nam.
2A7. Nêu được lược
sử các triều đại
phong kiến Việt
Nam.
2A8. Nêu được các
nguyên tắc tổ chức
và hoạt động của bộ
máy nhà nước phong
kiến Việt Nam.
2A9. Nêu được mô
hình tổ chức bộ máy
nhà nước quân chủ
quý tộc trước cải
cách của Lê Thánh
Tông.
2A10. Nêu được
nguyên nhân, điều
kiện, nguyên tắc, biện
pháp cải cách và mô
hình tổ chức bộ máy
nhà nước quân chủ
quan liêu chuyên
chế thời Lê Thánh
Tông.
2B4. Phân tích
được những biểu
hiện của mô hình
nhà nước quân
chủ quý tộc và

đặc điểm của
hình phạt
trong pháp
luật phong
kiến Việt
Nam.
2C5. Đánh giá
chế độ hôn
nhân và gia
đình, thừa kế
của pháp luật
phong kiến
Việt Nam.
2C6. Phân tích
được đặc điểm
của pháp luật
phong kiến
Việt Nam.
2A11. Nêu được mô
hình tổ chức bộ máy
nhà nước lưỡng đầu
Lê -Trịnh ở Đàng ngoài.
2A12. Nêu được
nguyên tắc, biện pháp
cải cách và mô hình
tổ chức bộ máy nhà
nước quân chủ quan
liêu chuyên chế thời
Nguyễn.
2A13. Nêu được đặc

của pháp luật
phong kiến Việt
Nam.
2B10. Phân tích
tính đa dạng của
pháp luật phong
kiến Tây Âu.
2A18. Nêu được các
thành tựu lập pháp
của nhà nước phong
kiến Việt Nam.
2A19. Nêu được
nguồn hình thành và
hình thức của pháp
luật phong kiến Việt
Nam.
2A20. Nêu được nội
dung cơ bản trong
chế định hình sự;
hôn nhân và gia
đình, dân sự, tố tụng
của pháp luật phong
kiến Việt Nam.
2A21. Nêu được đặc
điểm của pháp luật
phong kiến Việt Nam.
2A22. Nêu được
nguồn hình thành,
hình thức và nội
dung cơ bản của các

3A4. Nêu được cơ
cấu tổ chức bộ máy
Nhà nước Pháp sau
cách mạng tư sản.
3A5. Nêu được cơ
cấu tổ chức bộ máy
nhà nước Nhật sau
cách mạng tư sản.
3A6. Nêu được
những nội dung cơ
bản của Luật hiến
pháp tư sản thời kì
cận đại.
3A7. Nêu được
những nội dung cơ
3B1. Phân tích
được tác động
của cách mạng tư
sản đến sự ra đời
của các nhà nước
và pháp luật tư
sản.
3B2. So sánh
được cách thức
thành lập, chức
năng, quyền hạn
của nghị viện
Anh, Mỹ, Pháp,
Nhật thời cận đại.
3B3. So sánh

hình thức
chính thể của
nhà nước Anh,
Pháp, Mỹ,
Nhật.
3C3. Phân tích
được đặc điểm
về nhà nước
và pháp luật ở
Việt Nam thời
Pháp thuộc.
bản của ngành luật
dân sự, hình sự và tố
tụng của pháp luật
tư sản.
3A8. Nêu được quá
trình Pháp đánh chiếm
và thiết lập chính
quyền thực dân ở Việt
Nam.
3A9. Nêu được tổ
chức chính quyền và
hệ thống tổ chức toà
án của Pháp ở Việt
Nam.
3A10. Nêu được nội
dung cơ bản của pháp
luật và các quy chế
pháp lí thời Pháp
thuộc.

4A2. Nêu được
4B1. Phân tích
được những thay đổi
cơ bản của nhà nước
tư sản thời kì hiện
đại.
4C1. Phân tích
ảnh hưởng của
Hiến pháp tư
sản và xã hội
chủ nghĩa đối
luật
thời kì
hiện
đại
những nội dung cơ
bản của pháp luật tư
sản thời kì hiện đại.
4A3. Nêu được cơ sở
hình thành và phát
triển của nhà nước xã
hội chủ nghĩa trên thế
giới và Việt Nam.
4A4. Nêu được ảnh
hưởng của cách mạng
tháng Mười Nga và
sự thiết lập nhà nước
Xô viết.
4A5. Nêu được quá
trình hình thành và

4B4. Phân tích
được những thành
tựu, hạn chế của
quá trình xây dựng
nhà nước và pháp
luật thời kì 1976 -
1986.
4B5. Đánh giá
được thành tựu cơ
bản của quá trình
đổi mới về nhà
nước và pháp luật
ở Việt Nam.
việc xây dựng
Hiến pháp ở
Việt Nam.
4C2. Phân tích
đượcnhững bài
học kinh nghiệm
về nhà nước và
pháp luật trong
thời kì 1954 -
1975 ở miền Bắc.
4C3. Phân tích
được những bài
học kinh nghiệm
về nhà nước và
pháp luật
giaiđoạn 1976 -
1986.

VĐ
Bậc 1 Bậc 2 Bậc 3 Tổng số
Vấn đề 1 13 8 4 25
Vấn đề 2 22 10 6 38
Vấn đề 3 12 7 3 22
Vấn đề 4 10 5 4 19
Tổng số 57 30 17 104
7. HỌC LIỆU
A. GIÁO TRÌNH
1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước và
pháp luật Việt Nam, Nxb. CAND, Hà Nội, 2012.
2. Khoa luật - Đại học quốc gia Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước
và pháp luật Việt Nam, Nxb. ĐHQG, 2008.
3. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình lịch sử nhà nước và
pháp luật thế giới, Nxb. CAND, Hà Nội, 2012.
4. Nguyễn Minh Tuấn, Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật thế
giới, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014.
B. TÀI LIỆU THAM KHẢO BẮT BUỘC
* Sách
1. Nguyễn Quang Ngọc (chủ biên). Tiến trình lịch sử Việt Nam,
Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 2007.
2. Vũ Văn Mẫu, Cổ luật Việt Nam và tư pháp sử diễn giảng, Sài Gòn,
1973.
3. Vũ Quốc Thông, Pháp chế sử, Sài Gòn, 1974.
4. Nguyễn Tài Thư, Lịch sử tư tưởng Việt Nam, tập 1, Nxb. KHXH,
Hà Nội, 1993.
5. Insun Yu, Luật và xã hội Việt Nam thế kỉ XVII - XVIII, Nxb.
KHXH, Hà Nội, 1994.
6. Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, 2, 3, Nxb.
KHXH, Hà Nội, 1992.

9. Hiến pháp Pháp năm 1958.
C. TÀI LIỆU THAM KHẢO LỰA CHỌN
* Sách
1. Phan Đại Doãn, Nguyễn Minh Tường, Một số vấn đề về quan
chế triều Nguyễn, Nxb. Thuận Hoá, 1998.
2. Đại Việt sử kí toàn thư, tập 1, 2, 3, 4, Nxb. KHXH, 1993.
3. Đảng cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần
thứ VI, VII, VIII, IX, X, Nxb. CTQG, Hà Nội.
4. Quang Đạm, Nho giáo xưa và nay, Nxb. VHTT, Hà Nội, 1999.
5. Bùi Xuân Đính, Nhà nước và pháp luật thời phong kiến Việt
Nam - những suy ngẫm, Nxb. Tư pháp, Hà Nội, 2005.
6. Vũ Văn Mẫu, Cổ luật Việt Nam thông khảo, Sài Gòn, 1974.
7. Nguyễn Hiến Lê, Khổng Tử, Nxb. VHTT, 1994.
8. Trương Hữu Quýnh, Chế độ ruộng đất ở Việt Nam thế kỉ XI -
XVIII, tập 1, 2, Nxb. KHXH, Hà Nội, 1982, 1983.
9. Lê Thị Sơn (chủ biên), Quốc triều hình luật - Lịch sử hình thành,
nội dung và giá trị, Nxb. KHXH, Hà Nội, 2004.
10. Phan Đăng Thanh, Trương Thị Hoà, Lịch sử các định chế chính
trị và pháp quyền Việt Nam, Nxb. CTQG, Hà Nội, 1994.
11. Lê Đức Tiết, Về hương ước lệ làng, Nxb. CTQG, Hà Nội, 1998.
12. Nguyễn Minh Tường, Cải cách hành chính dưới triều Minh Mạng,
Nxb. KHXH, Hà Nội, 1994.
13. Viện nhà nước và pháp luật, Nghiên cứu về pháp luật Việt Nam
thế kỉ XV - XVIII, Nxb. KHXH, Hà Nội, 1994.
14. Trương Hữu Quýnh, Đinh Xuân Lâm, Lê Mậu Hãn (chủ biên),
Đại cương lịch sử Việt Nam, tập 1, 2, 3, Nxb. Giáo dục, Hà Nội,
2004.
15. Khâm Định Việt sử thông giám cương mục, Nxb. KHXH, Hà
Nội, 1998.
16. Lê Kim Ngân, Chế độ chính trị Việt Nam thế kỉ XVII -XVIII,

3. Nguyễn Hoài Văn, Tìm hiểu tư tưởng chính trị Nho giáo Việt
Nam từ Lê Thánh Tông đến Minh Mệnh, Luận án tiến sĩ, Trường
Đại học khoa học xã hội và nhân văn, Hà Nội, 2001.
4. Nguyễn Đức Anh, Thể chế chính trị Việt Nam từ thế kỉ XV đến
thế kỉ XVIII, Luận văn thạc sĩ, Trường đại học KHXH&NV.
8. HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY-HỌC
8.1. Lịch trình chung
Tuần Buổi
Vấn
đề
Số tiết Số giờ
TC
KTĐG
1
Lí thuyết 1 1 2 2 Nhận các loại BT
Lí thuyết 2 1 2 2
Seminar 1 1 2 2
Seminar 2 1 2 1
Seminar 3 1 2 1
LVN 1 2 1
Tự NC 2 1
2
Lí thuyết 3 2 2 2
Lí thuyết 4 2 2 2
Seminar 4 2 2 1
Seminar 5 2 2 1
Seminar 6 2 2 1
LVN 2 2 1
Tự NC 2 1
3

1 1 4 6 2 2 8
2 2 4 6 2 2 8
3 2 4 6 2 2 8
4 3 2 6 4 4 7
5 3+4 2 6 4 4 7
Tổng số giờ
thực tế
16 30 14 14
Tổng số giờ TC 16 15 7 7 45
8.2. Lịch trình chi tiết
Tuần 1: Vấn đề 1
Hình thức
tổ chức
dạy-học
Số
giờ
TC
Nội dung Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Lí
thuyết 1
2
giờ
TC
- Nhập môn.
- VĐ1: Xem nội
dung chi tiết
môn học mục 1,
2 vấn đề 1.
* Đọc:

Ph. Ăngghen, tr. 233 - 251.
- Lịch sử thế giới cổ đại, Lương
Ninh, Nxb. Giáo dục, Hà Nội,
2006, tr. 40 - 70; 148 - 161.
- Khảo lược Bộ luật Hamurabi
của nhà nước Lưỡng Hà cổ đại,
Nguyễn Anh Tuấn,
- Đại cương lịch sử văn hoá
Trung Quốc, Ngô Vinh Chính,
Vương Miện Quý, tr. 297 - 301;
324 - 326.
- Chương I, Chương II Phần I, II
Seminar
2
1
giờ
TC
So sánh chế
định quyền sở
hữu, hợp đồng,
hôn nhân và gia
đình của bộ luật
Hammurabi và
Luật dân sự La
Mã (thời cộng
hoà hậu kì và
thời quân chủ).
Seminar
3
1

* Đọc:
- Giáo trình lịch sử nhà nước và
pháp luật thế giới, Trường Đại
học Luật Hà Nội, Nxb. CAND,
Hà Nội, 2012.
- Chương IV đến chương IX Phần
III Giáo trình lịch sử nhà nước và
pháp luật Việt Nam, Trường Đại
học Luật Hà Nội, Nxb. CAND, Hà
Nội, 2012, tr. 127 - 184, 147 -
176, 314 - 322.
- Tiến trình lịch sử Việt Nam,
Nguyễn Quang Ngọc (chủ biên),
Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 2007.
- Pháp chế sử, Vũ Quốc Thông,
Nxb. Đại học Vạn Hạnh, Sài Gòn,
1973, tr. 47 - 70; 158 - 188.
- Khổng Tử, Nguyễn Hiến Lê,
Nxb. Văn hoá, 1995, tr. 130 -
161.
- Tư tưởng chính trị-pháp lí ở
làng xã cổ truyền và ảnh hưởng
của nó đối với xã hội Việt Nam,
Nguyễn Thị Việt Hương Luận án
tiến sĩ luật học, Hà Nội, 2003, tr.
27 - 143.
Lí thuyết
4
2
giờ

giờ
TC
Đặc điểm của
nhà nước
phong kiến
Việt Nam.
- Phần Quan chức chí Lịch triều
hiến chương loại chí, tập 1, Phan
Huy Chú, Nxb. KHXH, 1992.
- Hoàng triều quan chế, Đại Việt
sử kí toàn thư, tập 2, Nxb.
KHXH, 1993, tr. 453 - 455.
- Nguyễn Minh Tường, Cải cách
hành chính dưới triều Minh Mạng,
Hà Nội, 1996, tr. 51 - 183.
- Chế độ chính trị Việt Nam thế kỉ
LVN Nội dung cơ bản của tư tưởng Pháp trị.
Tuần 3: Vấn đề 2
Hình thức
tổ chức
dạy-học
Số
giờ
TC
Nội dung Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Lí
thuyết 5
2
giờ