TIỂU LUẬN: Những quan điểm, tư tưởng cơ bản của C.Mác và
Ph.Ăngghen về Đảng và xây dựng Đảng qua các tác phẩm được giới
thiệu nghiên cứu
MỞ ĐẦU

Vào những năm 40 của thế kỷ XIX, ở các nước Tây Âu, nhờ sự tác động của
cuộc cách mạng công nghiệp với sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất làm cho
chủ nghĩa tư bản đang chuyển sang giai đoạn mới với trình độ cao hơn. Nước Anh trở
thành một quốc gia tư bản chủ nghĩa mạnh nhất với sự phát triển mạnh mẽ của công
nghiệp. Ở Pháp, cuộc cách mạng công nghiệp đã phát triển và đang ở giai đoạn hoàn
thành. Ở Đức và một số nước Tây Âu khác, thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp
cũng tác động mạnh mẽ làm cho phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển
nhanh.
Cuộc cách mạng công nghiệp đã làm cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ
đã làm cho quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa được củng cố. Với trình độ xã hội hóa ngày
càng cao của lực lượng sản xuất đã nảy sinh mâu thuẫn gay gắt với quan hệ sản xuất dựa
trên chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất. Mâu thuẫn về kinh tế này
được biểu hiện về mặt xã hội là mâu thuẫn giai cấp hết sức nặng nề. Mâu thuẫn giữa tư
sản và phong kiến chưa được giải quyết triệt để thì xuất hiện mâu thuẫn giữa giai cấp tư
sản và giai cấp vô sản và mâu thuẫn này ngày càng trở nên gay gắt. Trong giai đoạn lịch
sử đầy sôi động đó đã xuất hiện những lãnh tụ cách mạng thiên tài của giai cấp vô sản mà
tiêu biểu là C.Mác và Ph.Ăngghen. Những cố gắng không mệt mỏi của hai ông trong hoạt
động thực tiễn cộng với trí tuệ thiên tài đã hình thành nên học thuyết chủ nghĩa cộng sản
khoa học - một kho tàng lý luận cách mạng vô giá. Trong kho tàng lý luận cách mạng vô
giá đó của giai cấp vô sản là những luận giải một cách khoa học về sứ mệnh lịch sử của
giai cấp vô sản toàn thế giới, đó là giai cấp lật đổ xã hội tư bản, giai cấp tư sản và bọn áp
bức, bóc lột xây dựng chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới, mà giai đoạn đầu là chủ
nghĩa xã hội; hai ông cũng đã luận chứng một cách khoa học và khẳng định để thực hiện
được sứ mệnh lịch sử ấy, giai cấp vô sản phải tổ chức được chính đảng vô sản độc lập, có
năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu cao. Hai ông đã toàn tâm, toàn ý, cống hiến toàn bộ
trí tuệ và sức lực để xây dựng các chính đảng vô sản như thế; đã trực tiếp tổ chức, giáo

- xã hội cộng sản. Những tư tưởng đó được rút ra từ sự phân tích một cách biện chứng
những điều kiện lịch sử cụ thể của quá trình phát triển của xã hội loài người nói chung
và giai cấp công nhân nói riêng. Hai ông chỉ rõ giai cấp công nhân là giai cấp cách
mạng nhất, tiên tiến nhất trong xã hội. Nhưng giai cấp công nhân chỉ có thể thực hiện
được sứ mệnh lịch sử của mình khi nó tự tổ chức ra được chính Đảng độc lập của nó.
Ph.Ăngghen viết: “Để cho giai cấp công nhân có đủ sức mạnh và có thể chiến thắng
trong giờ phút quyết định thì điều cần thiết là C.Mác và tôi đã bảo vệ quan điểm này từ
năm 1847 - phải tổ chức được một đảng riêng biệt, tách khỏi tất cả các đảng khác và
đối lập với các đảng đó, nhận thức rõ mình là đảng của giai cấp”
1
.
Chứng minh tính tất yếu của việc cần phải thành lập Đảng của giai cấp công
nhân, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ ra rằng, đó là điều kiện kiên quyết để đảm bảo cho
cách mạng thu được những thắng lợi và thực hiện được mục đích cuối cùng của nó là
tiêu diệt giai cấp. Hai ông cho rằng, Đảng là của giai cấp công nhân, Đảng mang bản
chất giai cấp công nhân; Đảng luôn luôn đứng trên lập trường của giai cấp công nhân và
mọi chủ trương chiến lược, sách lược của Đảng đều luôn luôn xuất phát từ lợi ích của
giai cấp công nhân. Nhưng Đảng không chỉ đại biểu cho quyền lợi của giai cấp công
1
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị M.1978, tập 4, tr.35, tiếng Nga.
nhân mà còn đại biểu cho quyền lợi của toàn thể nhân dân lao động. Bởi vì giai cấp
công nhân chỉ có thể tự giải phóng được mình nếu đồng thời giải phóng cho các tầng
lớp nhân dân lao động khác trong xã hội thoát khỏi ách áp bức và bóc lột.
C.Mác và Ph.Ăngghen đòi hỏi Đảng - Đội tiên phong cách mạng của giai cấp -
phải được vũ trang bằng lý luận tiên tiến, có trình độ giác ngộ cao; đồng thời trong thực
tiễn, Đảng phải là người kiên quyết nhất và biết lôi cuốn quần chúng cùng hành động.
Hai ông chủ trương thành lập Đảng trên cơ sở kết hợp chủ nghĩa xã hội khoa học với
phong trào công nhân và hai ông là một trong những người đầu tiên đã được thực hiện
sự kết hợp ấy. Hai ông coi việc trang bị lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học cho giai cấp
công nhân là yếu tố quan trọng để nâng cao giác ngộ cho họ và việc giáo dục chủ nghĩa

đã tiến hành một cuộc đấu tranh không ngừng, lúc công khai, lúc ngấm ngầm. Và mọi
cuộc đấu tranh giai cấp bao giờ cũng kết thúc hoặc bằng một cuộc cải tạo cách mạng
toàn bộ xã hội, hoặc bằng sự diệt vong của cả hai giai cấp với nhau”
3
. Khi nghiên cứu
phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, bằng quan điểm duy vật lịch sử, C.Mác và
Ph.Ăngghen phân tích những cơ sở sản xuất và xã hội của chủ nghĩa tư bản và đã sớm
chỉ ra vai trò, sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân với tư cách là một
giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, một lực lượng xã hội tiêu biểu
trong cuộc đấu tranh với giai cấp tư sản và là một đầu tàu trong một cuộc cách mạng tất
yếu sẽ xảy ra – cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Trong tác phẩm “Gia đình thần thánh” (1844), khi phê phán quan điểm của Bru-
nô Bau-ơ và đồng bọn, C.Mác và Ph.Ăngghen đã khẳng định vai trò có ý nghĩa lịch sử
toàn thế giới của giai cấp vô sản không phải do thần thánh tạo ra, không phải tự nhiên
mà có, mà là do điều kiện kinh tế và sinh hoạt dưới chế độ tư bản tạo ra cho họ. Bởi vì
“Trong điều kiện sinh hoạt của họ thì mọi điều kiện sinh hoạt xã hội hiện đại đã đạt tới
điểm cao nhất của tình trạng phi nhân tính; vì trong giai cấp vô sản thì con người đã
mất đi chính bản thân mình, đồng thời con người không những có ý thức, trên mặt lý
luận, về sự mất mát đó mà còn có sự bức bách của sự bần cùng không tránh khỏi,
không che dấu nổi và tuyệt đối không gì chống lại được”
4
.
Trong nhiều tác phẩm, C.Mác và Ph.Ăngghen cũng chỉ rõ, để thực hiện được
vai trò, sứ mệnh lịch sử của mình, giai cấp vô sản muốn giải phóng mình đồng thời giải
phóng toàn thể nhân dân lao động khỏi áp bức, bóc lột của chủ nghĩa tư bản, giai cấp vô
sản phải đứng lên lãnh đạo quần chúng lao động tiến hành một cuộc cách mạng triệt để
lật đổ chế độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng xã hội mới tốt đẹp hơn - xã hội xã hội chủ
nghĩa và cộng sản chủ nghĩa. Và, để thực hiện được sự nghiệp cách mạng vĩ đại này,
giai cấp vô sản tất yếu phải thành lập đội tham mưu chiến đấu, đội tiền phong lãnh đạo
của mình - đó chính là Đảng cộng sản. Theo tư tưởng quan điểm của C.Mác và

công nhân, nhất là từ bài học sau khi Công xã Pari thất bại. Ngay trong “Lời kêu gọi
của Ban Chấp hành Trung ương gửi Liên đoàn những cộng sản” (3-1850), C.Mác và
Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “Liên đoàn phải cố gắng để thành lập bên cạnh phái dân chủ
chính thống, một tổ chức đảng công nhân bí mật và công khai độc lập và biến mỗi một
chi bộ của mình thành hạt nhân của các hội liên hiệp công nhân”
8
. Trong “Lời nói đầu
viết cho bản Cương lĩnh của Đảng công nhân Pháp”, Mác đã chỉ ra rằng “để giải phóng
mình và giải phóng toàn thể loài người không phân biệt nam nữ, chủng tộc khi giai cấp
vô sản thực hiện một cuộc cách mạng và khi giai cấp vô sản được tổ chức thành một
chính đảng độc lập”, và “cần phải cố gắng để đạt được một tổ chức như vậy bằng mọi
phương tiện mà giai cấp vô sản có trong tay”
9
. Trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Hội
liên hiệp công nhân quốc tế (9-1871) đã khẳng định: “Để chống lại quyền lực liên hợp
của giai cấp hữu sản, giai cấp công nhân chỉ có thể hành động với tính cách là giai cấp
5
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 608.
6
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1993, tr. 55.
7
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 609.
8
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 248.
9
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 353-354.
khi được tổ chức lại thành một chính đảng độc lập với tất cả các đảng phái cũ do các
giai cấp hữu sản lập ra; sự tổ chức ấy của giai cấp công nhân hành chính đảng là cần
thiết để bảo đảm thắng lợi của cách mạng xã hội và đạt tới mục tiêu cuối cùng của nó
là xóa bỏ giai cấp”

10
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 558.
Từ tổ chức Đồng minh những người cộng sản, quan điểm về tính chất tiền
phong, tính giai cấp của một Đảng cộng sản chân chính của Mác và Ăngghen hình
thành một cách chính xác được hai ông thể hiện trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản.
Khác với các tổ chức chính trị, xã hội khác, quan điểm về tính chất tiền phong, tính
chất giai cấp của một đảng vô sản chân chính đã được C.Mác và Ph.Ăngghen trình
bày khá rõ trong Tuyªn ng«n: “Tất cả những phong trào lịch sử, từ trước đến
nay, đều là do thiểu số thực hiện, hoặc đều mưu lợi ích cho thiểu số. Phong
trào vô sản là phong trào độc lập của khối đại đa số, mưu lợi ích cho khối đại
đa số. Giai cấp vô sản, tầng lớp ở bên dưới nhất của xã hội hiện tại, không thể
vùng dậy, vươn mình lên nếu không làm nổ tung toàn bộ cái thượng tầng kiến
trúc bao gồm những tầng lớp cấu thành xã hội quan phương”
11
.
Về tính chất giai cấp của Đảng cộng sản, Đảng là đội tiên phong, là bộ
phận tiên tiến nhất, giác ngộ nhất của GCVS. Hai ông đã phân tích: “Những
người cộng sản chỉ khác với các đảng vô sản khác trên hai điểm: một là, trong
các cuộc đấu tranh của những người vô sản thuộc các dân tộc khác nhau, họ
đặt lên hàng đầu và bảo vệ những lợi ích không phụ thuộc vào dân tộc và
chung cho toàn thể giai cấp vô sản; hai là, trong các giai đoạn khác nhau của
cuộc đấu tranh giữa vô sản và tư sản, họ luôn luôn đại biểu cho lợi ích của
toàn bộ phong trào”
12
.

Đây cũng chính là đặc trưng cơ bản nhất về tư cách của
người đảng viên cộng sản. Mặt khác, quan điểm này còn chỉ rõ mối quan hệ
giữa Đảng và giai cấp: §¶ng lµ bé phËn kh«ng thÓ t¸ch rêi GCVS, luôn bảo vệ lợi
ích GCVS và đại biểu cho lợi ích của phong trào vô sản thế giới.

i biu cho quyn li ca ton th nhõn dõn lao ng. Bi vỡ, theo hai ụng, giai cp
cụng nhõn ch cú th gii phúng c mỡnh ng thi gii phúng cho cỏc tng lp nhõn
dõn lao ng trong xó hi thoỏt khi ỏch ỏp bc búc lt. Gia ng v qun chỳng cú
mi quan h mt thit v cht ch vi nhau. Trong tỏc phm V lch s Liờn on
nhng ngi cng sn Ph.ngghen ó vit: giai cp vụ sn, khụng th t gii phúng
mỡnh nu khụng ng thi gii phúng ton th xó hi khi s phõn chia thnh giai cp
15
. õy l im khỏc v cht gia ng ca giai cp vụ sn vi ng ca cỏc giai cp
khỏc.
Mi quan h khng khớt vi qun chỳng giỳp cho ng hiu rừ li ớch, tõm t
ca cỏc giai cp v cỏc tng lp trong xó hi khỏc nhau, ng thi gõy nh hng ti
cỏc giai cp v tng lp ú. ng l ngi lónh o cỏch mng vụ sn, lónh o v dn
dt giai cp cụng nhõn v qun chỳng nhõn dõn lao ng ng lờn lm cuc cỏch mng
lt thng tr ca giai cp t sn, xõy dng mt xó hi mi xó hi cng sn ch
ngha m giai on thp l ch ngha xó hi. Qun chỳng nhõn dõn l lc lng ch yu
ca cỏch mng, qun chỳng l ngi lm nờn lch s, h cú vai trũ v sc mnh rt to
ln trong quỏ trỡnh ci to xó hi. Trong gii quyt mi nhim v, ng luụn luụn da
vo qun chỳng. Sc mnh ca ng l mi quan h khng khớt gia ng vi qun
chỳng nhõn dõn. Mt khỏc, ch di s lónh o ca ng thỡ qun chỳng nhõn dõn mi
phỏt huy c sc mnh to ln ca mỡnh, mi thc hin c nhim v ci to xó hi
ca mỡnh.
14
C.Mỏc v Ph.ngghen: Ton tp, tp 4, Nxb Chớnh tr quc gia, H Ni - 1995, tr. 623, 624.
15
C.Mỏc v Ph.ngghen: Ton tp, tp 21, Nxb Chớnh tr quc gia, H Ni - 1995, tr. 322.
Nghiên cứu lịch sử phát triển của xã hội loài người, C.Mác và Ph.Ăngghen cho
rằng: Những công việc và tư tưởng của lịch sử đều là tư tưởng và công việc của quần
chúng. Song vai trò sức mạnh đó chỉ trở thành hiện thực khi có Đảng lãnh đạo.
Ph.Ăngghen viết: “giai cấp vô sản trở thành một sức mạnh từ khi nó thành lập một
đảng công nhân độc lập”

16
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 16, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1994, tr. 99.
17
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 529.
công nhân”
18
. Trong xã hội tư bản tầng lớp trung gian cũng đấu tranh chống giai cấp tư
sản, bởi vì, giai cấp tư sản đã đẩy họ đứng trước tình cảnh phá sản, có nguy cơ rơi
xuống địa vị của người vô sản khi mà nền đại công nghiệp ngày càng phát triển. Do đó,
Đảng phải kiên trì và biết cách tác động tích cực vào tầng lớp trung gian bằng nhiều
biện pháp phù hợp, liên minh với họ để đánh đổ giai cấp tư sản, nhưng không được theo
đuôi họ.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, cuộc đấu tranh xóa bỏ áp bức, bóc lột giai
cấp gắn liền với cuộc đấu tranh xóa bỏ tình trạng nô dịch dân tộc. C.Mác và
Ph.Ăngghen khẳng định: “Hãy xóa bỏ tình trạng người bóc lột người thì tình trạng dân
tộc này bóc lột dân tộc khác cũng sẽ bị xóa bỏ. Khi mà sự đối kháng giữa các giai cấp
trong nội bộ dân tộc không còn nữa thì sự thù địch giữa các dân tộc cũng đồng thời
mất theo”
19
. Chính vì vậy, mà phải cần thiết củng cố mối quan hệ giữa giai cấp vô sản,
quần chúng và dân tộc.
Khi có chính quyền, Đảng phải tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với quần
chúng, Đảng phải thường xuyên tự đấu tranh trong nội bộ Đảng nhằm để tăng cường sự
đoàn kết thống nhất trong Đảng và trong quần chúng. C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng
định: Đảng chỉ mạnh khi quần chúng lao động ủng hộ chúng ta. Sức mạnh của chúng ta
là ở đó. Người cộng sản chỉ là giọt nước trong đại dương nhân dân. Nếu chỉ trông vào
bàn tay của những người cộng sản để xây dựng chủ nghĩa xã hội, đó là tư tưởng hết sức
ngây thơ. Vì vậy, người cộng sản phải luôn quan hệ mật thiết với quần chúng, trực tiếp
hoạt động trong phong trào quần chúng, đi sâu vào trong tất cả các giai cấp, tầng lớp để
hướng dẫn, tuyên truyền, giáo dục, giác ngộ họ, tổ chức quần chúng hoạt động theo

chức, là chính Đảng, sự tồn tại và phát triển của Đảng vì sứ mệnh của giai cấp vô sản,
Đảng sẽ kết thúc vai trò khi sứ mệnh đó hoàn thành.
Trong cuộc đấu tranh đó, Đảng cộng sản không chỉ tập hợp trong hàng ngũ của
mình giai cấp vô sản mà còn cả các tầng lớp trung gian, những nhà tiểu công nghiệp
tiểu thương, thợ thủ công, nông dân, họ đã tự nguyện từ bỏ quan điểm của giai cấp họ
để đứng trên quan điểm của giai cấp vô sản, bảo vệ lợi ích tương lai của họ. Thực tiễn
đã khẳng định rằng, các tầng lớp trung gian và cả giai cấp thống trị cũng có thể từ bỏ
lập trường giai cấp của mình để tham gia vào hàng ngũ của giai cấp vô sản.
Sự trưởng thành của giai cấp vô sản được đánh dấu bằng sự ra đời của Đảng
cộng sản, nhưng đảng khác với toàn bộ giai cấp vô sản ở tính tiên phong. Tính tiên
phong của Đảng là tiên phong trong hành động thực tiễn, tiên phong về lý luận. Tuyên
ngôn Đảng cộng sản đã trình bày: “Vậy là, về mặt thực tiễn những người cộng sản là bộ
phận kiên quyết nhất trong các đảng công nhân ở tất cả các nước, là bộ phận luôn luôn
thúc đẩy phong trào tiến lên về mặt lý luận họ hơn bộ phận còn lại của giai cấp vô sản
ở chỗ họ hiểu rõ những điều kiện, tiến trình và kết quả chung của phong trào vô sản”
20
.
Vai trò tiên phong của Đảng đảm bảo cho Đảng tập hợp được giai cấp vô sản.
Từ cơ sở lý luận của hai tác phẩm trên mà chúng ta thấy rõ mối quan hệ gắn bó
chặt chẽ giữa Đảng với quần chúng nhân dân, với giai cấp công nhân là giai cấp lãnh
đạo cách mạng thông qua đội tiền phong của nó là Đảng cộng sản. Đây là các nhân tố
không thể tách rời nhau, nó phải đồng thời cùng tồn tại mới phát huy tốt sức mạnh tổng
hợp của nó nhằm hướng tới mục tiêu chung là giải phóng giai cấp, giải phóng toàn nhân
loại.
* Mối quan hệ giữa Đảng với giai cấp, dân tộc:
Mối quan hệ giữa đảng với giai cấp. Theo Mác – Ăngghen, đảng phải gắn liền
với giai cấp: “Những người cộng sản không phải là một đảng viên riêng biệt, đối lập
với các đảng công nhân khác. Họ tuyệt nhiên không có một lợi ích nào tách khỏi lợi ích
toàn thể giai cấp vô sản”
21

C.Mác và Ph.Ăngghen đã nhấn mạnh tầm quan trọng và ý nghĩa lớn lao của việc xác
lập sự nhất trí, sự thống nhất trong quan điểm và hành động của giai cấp vô sản các
nước, của tình hữu nghị và đoàn kết quốc tế: “Sự thống trị của giai cấp vô sản sẽ càng
làm cho những sự cách biệt và những sự đối lập ấy mất đi nhanh hơn. Hành động
chung của giai cấp vô sản, ít ra là ở những nước văn minh, là một trong những điều
kiện đầu tiên cho sự giải phóng họ. Hãy xóa bỏ tình trạng người bóc lột người thì tình
trạng dân tộc này bóc lột dân tộc khác cũng sẽ bị xóa bỏ”
23
. Và với lời kêu gọi vẫn còn
sống mãi với thời gian “Vô sản tất cả các nước đoàn kết lại”, các ông đã khẳng định
tính chất cộng đồng của những lợi ích giai cấp và mục đích cao cả của giai cấp vô sản
toàn thế giới.
Vị trí, vai trò lãnh tụ chính trị và sức mạnh của Đảng bắt nguồn từ mối liên hệ
mật thiết với quần chúng. Đảng muốn có sức mạnh, muốn có lực lượng cách mạng thì
phải liên hệ mật thiết với giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân. Đó là sự thể hiện
bản chất giai cấp công nhân và là vấn đề có ý nghĩa sống còn của Đảng cộng sản.
Đảng phải kiên định mục tiêu, lý tưởng chủ nghĩa cộng sản và đứng vững trên
lập trường giai cấp công nhân, đề ra đường lối, sách lược đúng đắn để lãnh đạo cuộc
cách mạng vô sản giành thắng lợi. Vai trò lãnh đạo của Đảng không phải dễ dàng được
giai cấp công nhân và quần chúng thừa nhận chỉ qua lời tuyên bố, mà điều quan trọng
phải đề ra được đường lối chính trị đúng đắn mới có thể đoàn kết xung quanh mình mọi
giai cấp, mọi tầng lớp có ý thức và quan tâm đến việc lật đổ chế độ tư hữu. Đảng phải là
một khối thống nhất, có kỷ luật nghiêm minh. Đảng bao gồm những phần tử ưu tú, giác
ngộ cách mạng nhất của giai cấp công nhân.
Trong mối quan hệ giữa Đảng và giai cấp, C.Mác và Ph.Ăngghen còn lưu ý
những người cộng sản và giai cấp công nhân rằng: không đồng nhất Đảng với giai cấp,
nhưng cũng không được đối lập đảng với giai cấp; đồng thời luôn đề cao cảnh giác, đấu
tranh chống lại những luận điệu phá hoại của kẻ thù nhằm phủ nhận bản chất của Đảng,
tách Đảng khỏi giai cấp, cô lập Đảng hoặc hạ thấp vai trò và tính tiên phong của Đảng,
coi Đảng cũng giống như các tổ chức khác của giai cấp công nhân.

công nhân chống lại giai cấp tư sản chẳng qua chỉ là sự tự phát, đấu tranh chủ yếu là
nhằm mục đích kinh tế đơn thuần, không trở thành một phong trào đòi quyền lợi cho
toàn bộ giai cấp. C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng định: “Xưa nay, tư tưởng không thể đưa
người ta vượt ra ngoài trật tự thế giới cũ được, trong bất cứ tình huống nào, tư tưởng
chỉ có thể đưa người ta vượt ra ngoài phạm vi tư tưởng, trật tự thế giới cũ mà thôi.
Thật vậy, tư tưởng căn bản không thể thực hiện cái gì hết. Muốn thực hiện tư tưởng cần
có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn”
26
.
24
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 732.
25
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 56.
26
C.Mác và Ph.Ăngghen: Tuyển tập, tập 1, Nxb Sự thật, Hà Nội - 1995, tr. 154.
Bên cạnh nhiệm vụ đào tạo ra đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền thì đòi
hỏi đối với Đảng vô sản là phải ra đời “Báo đảng”. Nhiệm vụ của báo đảng là làm sáng
tỏ những nguyên nhân của sự áp bức giai cấp của giai cấp tư sản với giai cấp vô sản và
người tiểu nông, tiểu tư sản thành thị về áp bức chính trị mà trước hết là áp bức xã hội,
chỉ cho giai cấp vô sản và giai tầng bị áp bức muốn thoát khỏi thì phải đứng lên giành
chính quyền. “Như vậy là, báo chí phải làm rõ những nguyên nhân của sự áp bức của
tầng lớp quan lại, tầng lớp quý tộc và giai cấp tư sản mà những người vô sản, những
người tiểu nông và tiểu tư sản thành thị phải chịu vì chính họ hình thành “nhân dân” ở
Đức; phải làm sáng tỏ cái gì đã quyết định sự xuất hiện không những của ách áp bức
chính trị mà trước hết là của ách áp bức xã hội và việc áp bức đó có thể bị thủ tiêu
bằng những thủ đoạn gì; phải chứng minh rằng việc những người vô sản, tiểu nông và
tiểu tư sản thành thị giành chính quyền là điều kiện tiên quyết để vận dụng những thủ
đoạn đó”
27
.

đạo giai cấp vô sản nắm lấy chính chính quyền, và để họ tự làm chủ được vận mệnh của
mình, đòi hỏi Đảng phải tiếp tục huấn luyện, giáo dục họ mới thực hiện được việc nắm
lấy chính quyền một cách đúng nghĩa. Các Đảng vô sản phải hướng giai cấp vô sản
chuyển từ việc đấu tranh giành lấy chính quyền chuyển sang bảo vệ chính quyền và xây
dựng chính quyền vững mạnh. Để làm được điều này đòi hỏi các Đảng vô sản phải tiếp
tục lãnh đạo chính quyền Nhà nước, thông qua Nhà nước, Đảng thực hiện sự nghiệp
lãnh đạo toàn xã hội và tạo nên sự gắn bó chặt chẽ giữa Đảng với giai cấp công nhân,
nhân dân lao động và toàn xã hội. “…đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến chuyên chính
vô sản, bản thân nền chuyên chính này chỉ là bước quá độ tiến tới thủ tiêu mọi giai cấp
và tiến tới xã hội không có giai cấp…”
30
.
Trong quá trình lãnh đạo, các chính đảng vô sản phải lãnh đạo quá trình tổ chức
thực hiện cương lĩnh chính trị. Nhưng trước tiên: Đảng phải kiên định với mục tiêu,
nhiệm vụ chung của cương lĩnh – đó là tiến tới xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa.
Trong từng giai đoạn cách mạng, Đảng phải đề ra chương trình hành động cụ thể, với
những phương pháp, hình thức, đấu tranh phù hợp. Khi đề ra đường lối chủ trương cụ
thể phải tính đến những nguyên tắc chung bắt buộc phải tuân thủ, phải gắn mục đích
trước mắt của giai cấp với mục đích cuối cùng. C.Mác và Ph.Ăngghen đã đề ra những
biện pháp chung cho cách mạng nhằm có thể áp dụng ở những nước tư bản đang phát
triển thời bấy giờ. “…Tất nhiên, bất kỳ ban lãnh đạo nào của đảng cũng đều vươn tới
thành công, và điều đó rất tốt. Nhưng có những tình huống mà người ta cần có dũng
khí hy sinh sự thành công tức thời để đổi lấy những cái quan trọng hơn…”
31
. Trong tác
phẩm “Tuyên ngôn của Đảng cộng sản”, khi giai cấp vô sản chưa giành được chính
quyền “giai cấp vô sản sẽ dùng sự thống trị chính trị của mình để từng bước một đoạt
lấy toàn bộ tư bản trong tay giai cấp tư sản, để tập trung tất cả những công cụ sản xuất
vào trong tay nhà nước, tức là trong tay giai cấp vô sản đã được tổ chức thành giai cấp
thống trị, và lược mềm dẻo, linh hoạt trong đấu tranh mà những người cộng sản cần

33
.
Trong khi tuyên truyền, quảng bá để xác lập hệ tư tưởng khoa học - cách mạng
của Đảng cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen cũng rất chú trọng lý giải một cách khoa học
về chủ nghĩa cộng sản trong phong trào công nhân. Trong Tuyên ngôn của Đảng cộng
sản một lần nữa C.Mác và Ph.Ăngghen lại khẳng định: Những quan điểm lý luận của
những người cộng sản về chủ nghĩa cộng sản “tuyệt nhiên không dựa trên những ý
niệm, những nguyên lý do một nhà cải cách thế giới nào phát minh hay phát hiện ra.
Những nguyên lý ấy chỉ là biểu hiện khái quát của những quan hệ thực tại của một
cuộc đấu tranh giai cấp hiện có, của một sự vận động lịch sử đang diễn ra trước mắt
chúng ta”
34
. C.Mác và Ph.Ăngghen còn chỉ rõ: “Nhưng để giành được thắng lợi cuối
cùng, tự do sẽ phải làm nhiều hơn tất thảy; phải khai sáng cho bản thân mình về những
lợi ích của giai cấp mình, phải chiếm lĩnh càng nhanh càng tốt vị trí độc lập của Đảng
mình và không một phút giây nào để người phái dân chủ tiểu tư sản dùng những luận
điệu bịp bợm đẩy mình đi chệch con đường tổ chức độc lập của Đảng của giai cấp vô
32
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 14, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 66.
33
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 625.
34
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 614-615.
sản. Khẩu hiệu chiến đấu của họ phải là “ Cách mạng không ngừng”
35
(Đoạn trích
trong tác phẩm: Lời kêu gọi của Ban Chấp hành Trung ương gửi Liên đoàn những
người cộng sản).
Để bảo vệ hệ tư tưởng khoa học - cách mạng của Đảng cộng sản, trong suốt quá
trình xây dựng và tuyên truyền quan điểm lý luận của Đảng, C.Mác và Ph.Ăngghen

C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 185-189.
36
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 640-641.
37
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 642.
thần kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội, xét lại phản động, chủ nghĩa vô chính
phủ và chủ nghĩa bè phái trong Đảng. Trong đó, tiêu biểu là cuộc đấu tranh khai trừ Ba-
cu-nin ra khỏi Quốc tế I và những người theo chủ nghĩa Látxan trong phong trào công
nhân Đức.
Qua nghiên cứu ta thấy, vai trò của công tác tư tưởng, lý luận của C.Mác và
Ph.Ăngghen đặc biệt coi trọng không chỉ trong quá trình đấu tranh thành lập Đảng mà
còn có tính quyết định cho sự tồn tại và phát triển của Đảng cộng sản, cho việc khẳng
định vai trò tiền phong lãnh đạo của Đảng trong suốt cuộc đấu tranh cách mạng của giai
cấp công nhân và nhân dân lao động. Theo quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, để
xây dựng Đảng về chính trị, Đảng phải gắn lý luận với phong trào công nhân, phải đấu
tranh chống lại mọi quan điểm phản động, mọi sự xuyên tạc bất kỳ từ phía nào và
không ngừng phát triển lý luận. Nếu không có lý luận đúng đắn, khoa học, Đảng không
thể là người lãnh đạo, là người hướng dẫn cho quần chúng trong cuộc đấu tranh giành
thắng lợi cuối cùng, xây dựng xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ
nghĩa. Như vậy, việc trang bị lý luận chủ nghĩa khoa học xã hội cho giai cấp công nhân
là yếu tố quan trọng để nâng cao giác ngộ cho họ và việc giáo dục chủ nghĩa xã hội
khoa học cho đội ngũ đảng viên là nội dung đặc biệt quan trọng của việc xây dựng
Đảng về tư tưởng.
3. Xây dựng Đảng về tổ chức.
Xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng không chỉ quan trọng và ở vị trí hàng đầu
mà còn phải gắn liền với xây dựng Đảng về mặt tổ chức. Tổ chức cũng là một công việc
rất quan trọng, mọi công việc nếu không có tổ chức thì hầu như không thể thành công.
Đối với Đảng của giai cấp công nhân tổ chức như thế nào là trong sạch, vững mạnh đã
trở thành vấn đề quan trọng nhất và quyết định trong xây dựng Đảng.
Đảng hoạt động theo nguyên tắc và hình thức nhất định, do đó C.Mác và

Một là, với quan điểm xây dựng Đảng về tổ chức của C.Mác và Ph.Ăngghen,
vấn đề quan trọng đầu tiên là phải xây dựng Điều lệ của Đảng, phải xây dựng một “ bộ
luật” của Đảng để làm cơ sở, nguyên tắc cho mọi tổ chức và hoạt động của Đảng. Chính
vì vậy, ngay sau khi thành lập Liên đoàn những người cộng sản cũng như sau khi thành
lập Hội liên hiệp công nhân quốc tế, cùng với việc soạn thảo các Điều lệ của Liên đoàn
và Hội Liên hiệp công nhân, ngay trong Điều lệ đầu tiên của Liên đoàn những người
cộng sản (12-1847) đã có 10 chương, 50 điều. Trong đó quy định tương đối cụ thể về
các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của toàn Đảng, từng tổ chức cơ sở đảng và đảng
viên.
Hai là, hệ thống tổ chức của Đảng đã được C.Mác và Ph.Ăngghen đề cập trong
các bản Điều lệ. Trong đó, Điều lệ của Liên đoàn những người cộng sản (12-1847) nêu
rõ cơ cấu tổ chức của Liên đoàn gồm: Chi bộ - khu bộ - Tổng khu bộ - Ban Chấp hành
Trung ương và Đại hội; Trong Điều lệ của Liên đoàn những người cộng sản (tháng
38
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 343.
39
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 19, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 529.
Giêng 1851) quy định: “Cơ cấu của Liên đoàn như sau: các chi bộ - các khu bộ - Ban
Chấp hành Trung ương và Đại hội; và Điều lệ tạm thời của Hội gồm 4 cấp như Điều lệ
tháng Giêng 1851. Song, tên gọi của Ban Chấp hành Trung ương được đổi thành Hội
đồng Trung ương” (1866).
Nhìn chung, các bản Điều lệ đã quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm
và quyền hạn của mỗi bộ phận trong hệ thống tổ chức của Liên đoàn cũng như của Hội
liên hiệp công nhân. Trong đó, chi bộ (tối thiểu gồm 3 đảng viên) được coi là tổ chức
hạt nhân lãnh đạo của Đảng ở cơ sở, Ban Chấp hành Trung ương (tối thiểu gồm 3 ủy
viên) là cơ quan chấp hành quyền lực và Đại hội là cơ quan “quyền lực lập pháp” của
toàn liên đoàn cũng như của Hội liên hiệp công nhân.
Ba là, về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng cũng đã được C.Mác và
Ph.Ăngghen đề cập trong nhiều tác phẩm, cụ thể và tập trung nhất là trong các bản Điều
lệ của Liên đoàn những người cộng sản và Hội Liên hiệp công nhân quốc tế. Mặc dù

Đảng phí đầy đủ và có nghĩa vụ giúp đỡ các đảng viên khác “như anh em” trong Đảng.
Việc kết nạp đảng viên vào Đảng phải được chi bộ nhất trí thông qua. Người được kết
nạp vào Đảng phải tuyên thể chấp hành vô điều kiện những Nghị quyết của Đảng.
Năm là, vấn đề cán bộ. mặc dù chưa có những tác phẩm chuyên biệt, bàn riêng
về vấn đề cán bộ một cách cụ thể. Song, tư tưởng, quan điểm về vấn đề cán bộ đã được
C.Mác và Ph.Ăngghen sớm đề cập ở một vài tác phẩm ngay từ đầu những năm 40 của
thế kỷ XIX, trước khi Liên đoàn những người cộng sản ra đời. Đó là khi các ông nghiên
cứu về vấn đề vai trò của cá nhân đối với xã hội và vai trò của vĩ nhân trong lịch sử.
Trong tác phẩm “Gia đình thần thánh” (1844), C.Mác và Ph.Ăngghen chỉ ra vai
trò quan trọng của người lãnh đạo, người tổ chức trong xã hội, rằng “xưa nay, tư tưởng
không thể đưa người ra ngoài trật tự thế giới cũ được…tư tưởng cơ bản không thể thực
hiện được cái gì hết. Muốn thực hiện tư tưởng thì cần có những người sử dụng lực
lượng thực tiễn”
41
.
Mặc dù chưa có nhiều tác phẩm bàn riêng về vấn đề cán bộ, về tiêu chuẩn, phẩm
chất, năng lực của người cán bộ. Song, thông qua nhiều tác phẩm, nhìn chung, theo
quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, người cán bộ của Đảng phải là những người
cộng sản có tinh thần giác ngộ cách mạng cao, có lập trường, tư tưởng vững vàng, kiên
định mục tiêu, lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, trung thực, có lòng nhiệt tình và năng lực
lãnh đạo quần chúng, là người đại biểu chân chính của giai cấp công nhân, nhân dân lao
động.
Sáu là, vấn đề phê bình, tự phê bình và đoàn kết thống nhất trong Đảng.
C.Mác và Ph.Ăngghen coi tự phê bình và phê bình là một phương pháp phát
triển và sửa chữa thiếu sót, giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên, cũng là biện pháp căn
bản củng cố và phát triển sự đoàn kết, thống nhất của Đảng. Theo hai ông, tự phê bình
và phê bình là rất cần thiết cho hoạt động và phát triển bình thường của một Đảng. Việc
Đảng phê bình hoạt động đã qua của mình là việc tuyệt đối cần thiết và bằng cách đó
41
C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội - 1995, tr. 181.

Công nhân quốc tế của giai cấp vô sản không chỉ thể hiện bằng tinh thân, lời nói “tình
hữu nghị” suông như cương lĩnh nêu mà phải có “chức năng quốc tế” phải có sự phối
hợp hành động thực tế”
44
. Mác cho rằng: Công khai đứng ngoài quốc tế những con
người đó không nguy hiểm, nhưng là những phần tử thù địch trong lòng quốc tế thì
chúng sẽ phá vỡ phong trào ở tất cả các nước mà chúng tìm được đất hoạt động.
42
C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 17, Nxb CTQG, Hà Nội 1994, tr.586.
43
C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG, Hà Nội 1997, tr.449.
44
C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 4, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr.484.
Quốc tế thứ I (1864-1872), như Ph.Ăngghen nêu: “Thật ra bản thân quốc tế chỉ
sống được có chín năm. Nhưng sự đoàn kết bất diệt do quốc tế đã xây dựng được giữa
những người vô sản tất cả các nước vần tồn tại và ngày càng mạnh hơn bao giờ hết,
không có bằng chứng nào chứng tỏ rõ rết hơn ngày hôm nay”
45
.
Đoàn kết thống nhất trong Đảng và đoàn kết quốc tế là vấn đề hết sức quan
trọng. Nếu thiếu sự thống nhất và đoàn kết thì không thể xây dựng một tổ chức vững
mạnh. Những ngày đầu tiên của Liên đoàn những người cộng sản thành lập Hội giáo
dục chủ nghĩa cộng sản cho công nhân và trên các thẻ hội viên có ghi “tất cả mọi người
đều là anh em”. Về mặt thực tiễn, đó là vì những hội viên là thuộc những dân tộc khác
nhau, và về mặt lý luận, đó là vì người ta đã tin rằng mọi cuộc cách mạng, muốn thắng
lợi, phải có cuộc cách mạng Châu âu. Người ta vẫn chưa đi xa hơn được, những cơ sở
đã được xây dựng.
III. VAI TRÒ, Ý NGHĨA CỦA VIỆC VẬN DỤNG NHỮNG QUAN ĐIỂM,
TƯ TƯỞNG CỦA C.MÁC VÀ PH.ĂNGGHEN VỀ ĐẢNG VÀ XÂY DỰNG
ĐẢNG TRONG XÂY DỰNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY.