i

MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
LỜI MỞ ĐẦU
Chƣơng I: LÝ LUẬN VỀ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH MỸ - HỆ
THỐNG GIÁM SÁT TÀI CHÍNH MỸ HIỆN NAY
1. Tổng quan về hệ thống Tài chính – Ngân hàng của Mỹ.
2. Phân tích nguyên nhân khủng hoảng tài chính Mỹ hiện nay.
2.1. Nguyên nhân sâu xa theo phân tích của nhóm nghiên cứu.
2.1.1 Chứng khoán hoá và các công cụ phái sinh – điểm đặc sắc của cuộc
khủng hoảng tài chính Mỹ 2008.
3. Vai trò tất yếu của hoạt động giám sát hệ thống tài chính – ngân hàng.
Chƣơng II: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT HỆ THỐNG TÀI
CHÍNH – NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
1. Tổng quan chung về hệ thống tài chính – ngân hàng Việt Nam hiện nay.
1.1. Giới thiệu.
1.2. Một vài đặc trưng của hệ thống tài chính – ngân hàng Việt Nam.
1.2.1. Đặc trưng về mặt hoạt động vĩ mô của hệ thống tài chính – ngân hàng.
1.2.2. Đặc trưng trên bình diện rủi ro hệ thống.
2. Thực trạng hoạt động giám sát hệ thống tài chính – ngân hàng Việt Nam
hiện nay.
2.1. Thực trạng.
2.2. Đánh giá thực trạng hệ thống giám sát tài chính – ngân hàng ở Việt Nam.
2.2.1. Kết quả đạt được.
2.2.2. Những mặt hạn chế.
3. Những diễn biến có thể dự đoán. iii

DANH MỤC HÌNH VẼ
Để cho thuận tiên, nhóm nghiên cứu gọi các bảng biểu, sơ đồ là hình vẽ.

Hình 1. Tổ chức của Hệ thống dự trữ Liên bang
Hình 2: CPI và lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp phi tài chính trong
phần trăm GDP

Hình 3: Một cách đơn giản mô hình hóa cuộc khủng hoảng Mỹ
Hình 4: Lãi suất tại Mỹ

Hình 5: Lãi suất cho vay thế chấp
Hình 6: Tỷ lệ tiết kiệm tại Mỹ
Hình 7: Cho vay dưới chuẩn và chất lượng các khoản tín dụng
Hình 8: Quy trình của hoạt động chứng khoán hoá

Hình 9: Sơ đồ phân nhánh các CDO từ MBS, ABS
HÌnh 10: Mô hình bùng phát khủng hoảng do cạn kiệt nội sinh của chu trình
tài chính


1

LỜI MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu:
Nền kinh tế của Mỹ đang trải qua cuộc khủng hoảng tài chính tồi tệ
nhất kể từ năm 1930, cuộc khủng hoảng này lớn hơn mọi cuộc khủng hoảng
tài chính chu kỳ đã diễn ra trong lịch sử, nó không chỉ khiến cho nền kinh tế
của Mỹ mà kinh tế của cả thế giới cũng lâm vào tình trạng suy thoái trầm
trọng. Hệ thống Tài chính – Ngân hàng của Mỹ phải chứng kiến nhiều cuộc
sụp đổ, thậm chí là sự phá sản của những định chế tài chính “gạo cội” có lịch
sự hoạt động hơn một trăm năm. Một nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc xảy ra
cuộc khủng hoảng này chính là những bất cập trong vấn đề giám sát hệ thống
Tài chính – Ngân hàng tại Mỹ. Mô hình giám sát được đánh giá vào bậc tiên
tiến và vững mạnh nhất thế giới cũng không thể lường trước và ngăn ngừa
được rủi ro hệ thống.
Tại Việt Nam, nền kinh tế nói chung và hệ thống Tài chính – Ngân
hàng nói riêng cũng đã hứng chịu ít nhiều những tác động tiêu cực theo xu thế
suy thoái kinh tế của Mỹ và toàn cầu. Tuy vậy, cuộc khủng hoảng tài chính
Mỹ đã đặt ra một cơ hội để những nhà hoạch định chính sách trong nước đánh
giá lại và rút ra được nhiều bài học kinh nghiệm quý giá trong vấn đề giám sát
hệ thống Tài chính – Ngân hàng tại Việt Nam. Việc nghiên cứu cuộc khủng

Nam hiện nay.
 Chương III: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực hoạt động
giám sát hệ thống TCNH tại Việt Nam.
5. Kết quả nghiên cứu dự kiến.
Đóng góp chủ yếu của đề tài là: i, Khái quát hóa cở sở lý luận về khủng
hoảng tài chính Mỹ và kinh nghiệm trong hoạt động giám sát hệ thống TCNH
tại Mỹ; ii, Phân tích năng lực của hoạt động giám sát tại Việt Nam hiện nay;
iii, Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cho hoạt động giám sát hệ
thống TCNH tại Việt nam. 3

Do đây là một lĩnh vực có tính vĩ mô rất cao, cộng với trình độ người
viết còn hạn chế nên bài viết chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Rất
mong các thầy, cô giáo và các bạn đóng góp, chỉ bảo để đề tài của nhóm
nghiên cứu được hoàn chỉnh hơn.


quyền tiểu bang và cộng đồng địa phương đối xử công bằng khi mở rộng hoạt
động sang các bang khác nhau. Các cơ quan quản lý hệ thống tài chính quan
trọng của chính phủ Mỹ là Hệ thống dự trữ liên bang (FED), Cục kiểm soát
tiền tệ, Công ty bảo hiểm tiền gửi liên bang (FDIC), Bộ Tư pháp, Ủy ban
chứng khoán và hối đoái cũng có vai trò quản lý ngân hàng nhưng kém quan
trọng hơn, trong khi đó Hội đồng ngân hàng bang là cơ quan quản lý cấp bang
cao nhất của các ngân hàng Mỹ.
Khi các ngân hàng trong hệ thống tài chính thực hiện nghiệp vụ nhận
tiền gửi vay và cung cấp các dịch vụ tài chính khác cho khách hàng, họ phải
tiến hành những công việc đó trong một khung pháp lý chặt chẽ được xây
dựng chủ yếu để bảo vệ lợi ích của toàn xã hội. Các nhà ngân hàng thường nói
với nhau rằng những ký tự FDIC (Federal Deposit Insurance Corporation) –
Cơ quan bảo hiểm tiền gửi liên bang – thực sự nghĩa là "Yêu cầu tăng vốn 5

không ngừng" – Forever Demanding Increase Capital. FDIC và các cơ quan
quản lý ngân hàng khác dường như không ngừng yêu cầu (ít nhất là đối với
các ngân hàng của Mỹ) phải tăng vốn nhiều hơn, tăng cường cung cấp các báo
cáo, mở rộng hơn nữa các dịch vụ công cộng… Ở Mỹ cũng như hầu hết các
quốc gia khác, không một ngân hàng mới nào có thể thành lập nếu không
được Chính phủ chấp thuận. Việc ngân hàng cung cấp dịch vụ nhận tiền gửi
và các công cụ tài chính khác cho công chúng để huy động vốn đều đòi hỏi
phải có sự cho phép của các cơ quan quản lý ngân hàng. Chất lượng danh mục
cho vay đầu tư cũng như sự hợp lý về vốn chủ sở hữu của ngân hàng luôn
được các thanh tra ngân hàng xem xét cẩn thận. Khi một ngân hàng muốn mở
rộng hoạt động bằng cách xây dựng một tòa nhà mới, sáp nhập với một ngân
hàng khác, thiếp lập văn phòng chi nhánh hoặc tiếp nhận hay bắt đầu một hoạt
động kinh doanh phi ngân hàng, trước hết nó phải nhận được sự đồng ý của

 Yêu cầu mọi ngân hàng được bảo hiểm tập hợp các báo cáo về tình trạng
tài chính của họ.
Bộ Tƣ pháp – Department of Justice
 Xem xét và thông qua các đề nghị sáp nhập của ngân hàng và công ty sở
hữu ngân hàng. Nghiên cứu tác động của chúng đối với cạnh tranh và chấn
chỉnh kịp thời nếu đề nghị này tác động tiêu cực đáng kể tới mức độ cạnh
tranh trên thị trường.
Ủy ban hối đoái và chứng khoán
 Thông qua các đề nghị về việc phát hành chứng khoán của ngân hàng và
của công ty sở hữu ngân hàng.
Hội đồng ngân hàng bang – State Banking Board or Commission
 Ban hành giấy phép thành lập ngân hàng mới.
 Giám sát và kiểm tra thường xuyên tất cả các ngân hàng được cấp giấy
phép của bang.
 Có quyền thông qua tất cả đơn yêu cầu của các ngân hàng hoạt động trong
phạm vi bang về việc thành lập công ty con, tiếp quản các chi nhánh, hoặc
thành lập văn phòng chi nhánh mới.
7

Bàn về sự độc lập của Fed
Những quy định về ngân hàng và quản lý ngân hàng tại Mỹ được kiểm
soát bởi Cục dự trữ liên bang (Fed). Cũng giống như mọi NHTW trên khắp
thế giới, Fed tác động tới hoạt động hàng ngày của các ngân hàng nhiều hơn
bất kỳ cơ quan nào khác của Chính phủ. Công việc chủ yếu là thực hiện chính
sách tiền tệ, bao gồm việc đảm bảo sự vận hành thông suốt của hệ thống tài
chính – ngân hàng, đảm bảo sự tương hợp của quá trình cung ứng tiền tệ và
tín dụng với các mục tiêu kinh tế quốc gia. Bằng cách kiểm soát tốc độ tăng

cung cấp cho tất cả các tổ chức nhận tiền gửi đặt dự trữ tại Fed.
9

Hội đồng thống đốc
Washington, DC
(7 thành viên)

Các ngân hàng thành
viên của Hệ thống
DTLB (gồm tất cả các
ngân hàng Quốc gia và
các ngân hàng bang
được tham gia Hệ
thống)
25 chi nhánh của các
ngân hàng DTLB ở các
thành phố

12 Ngân hàng Dự trữ
liên bang (DTLB) khu
vực
Những người kinh doanh chứng
khoán trên thị trường sơ cấp, đại
diện cho các nhà đầu tư trên thị
trường vốn và thị trường tiền tệ
Phòng giao dịch tại ngân hàng Dự trữ
liên bang New York (chỉ đạo bởi một

10

2. Phân tích nguyên nhân khủng hoảng tài chính Mỹ hiện nay.
Đến thời điểm này, chúng ta có thể chính thức coi tháng 8 năm 2007 là
điểm bùng nổ của cuộc khủng hoảng tài chính hiện tại. Đó là khi các NHTW
phải can thiệp để cấp thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Vậy đâu là
nguyên nhân chính gây ra cuộc khủng hoảng hiện tại, và những nét đặc trưng
của cuộc khủng hoảng hiện tại so với những cuộc khủng hoảng trước đó. Cho
đến nay, trên thế giới phần lớn các chuyên gia kinh tế, tài chính đều cho rằng
có ba nguyên nhân không ít thì nhiều gây nên cuộc khủng hoảng tài chính
hiện tại đó là.
1. Tiết kiệm dư thừa – Saving glut: Trong đó Trung Quốc, các nước mới nổi,
các nước xuất khẩu dầu thô đã có thặng dư mậu dịch lớn trong vài năm trước
khi khủng khoảng xảy ra và đã dồn số tiền này vào Mỹ.
2. Fed đã giữa lãi suất quá thấp quá lâu sau vụ vỡ bong bóng chứng khoán
công ty công nghệ thông tin dot.com năm 2001.
3. Nhiều sản phẩm tài chính mới ra đời tạo ra sự chủ quan giả tạo vì nhiều
nhà đầu tư cho rằng họ đã phân tán được rủi ro. Ngoài ra những sản phẩm tài
chính mới này (CDO, CDS) cũng làm các định chế tài chính phụ thuộc lẫn
nhau nhiều hơn.
Nhưng theo nhóm nghiên cứu, ba ý được cho là nguyên nhân trên chỉ là
môi trường cho cuộc khủng hoảng hiện tại. Nguyên nhân căn bản sâu xa là
vấn đề từ hệ thống giám sát hiện tại của nước Mỹ. Cụ thể hơn là cấu trúc hiện
tại của hệ thống tài chính Mỹ đang có vấn đề trước sự phát triển của công
nghiệp Ngân hàng - Tài chính.
Với lập luận thứ nhất cho rằng Trung Quốc và các nước mới nổi có
thặng dư thượng mại lớn với Mỹ và đã đầu tư ngược lại số tiền lớn này vào
Mỹ. (1)
Mô thức mới cho thị trường tài chính_George Soros_Nhà xuất bản tri thức năm 2008. 12

Hình 2: CPI và lợi nhuận trƣớc thuế của doanh nghiệp phi tài chính
trong phần trăm GDP
(Nguồn: Finance and Economics Discussion Series: 2008-06 Screen Reader version
Challenges in macro-finance modeling)
(Nguồn: Monetary Policy Report to the Congress, july 20, 2003)Giả sử trong giai đoạn này Fed tăng lãi suất để ngăn chặn bong bóng tài
sản và bong bóng nhà đất, thì lấy gì đảm bảo nền kinh tế Mỹ không bị giảm 13

phát, thậm chí là suy thoái từ thời điểm đó? Một hoàn cảnh khó khăn cho Fed
khi mà nước Mỹ phải hứng chịu thêm vụ khủng bố lịch sử 11/9. Theo nhóm
nghiên cứu, Fed không có sự lựa chọn nào khác để cho nền kinh tế Mỹ thoát

ra đời của các sản phẩm tài chính mới giúp các định chế tài chính có lợi nhuận
và lợi ích của xã hội được tối đa hóa là một sự sáng tạo tuyệt vời. Thông qua
các sản phẩm tài chính mới đã tạo điều kiện quay vòng vốn cho các tổ chức
cho vay và phát triển cộng đồng, vào năm 1997 các khoản vay này đã tạo cho
2/3 người dân Mỹ có nhà riêng
*
- một con số kỷ lục
Như vậy nhóm nghiên cứu đi đến kết luận rằng 3 lý do mà hiện tại mà
phần lớn mọi người cho rằng là nguyên nhân của cuộc khủng hoảng hiện tại
chỉ là môi trường tạo điều kiện cho cuộc khủng hoảng diễn ra và lan rộng, vấn
đề căn bản quan trọng nhất tạo nên cuộc khủng hoảng này là vấn đề đến từ hệ
thống giám sát của Mỹ. Chúng ta sẽ đi phân tích một cách kỹ càng ngay điều
này.
Trước tiên chúng ta tìm hiểu cặn kẻ hơn về nghiệp vụ cho vay thế chấp
bất động sản của các ngân hàng tại Mỹ.
 Đặc điểm của cho vay thế chấp bất động sản.
Cho vay thế chấp bất động sản, một khu vực năng động nhất trong ngân
hàng trong những năm trở lại đây. Việc mua các bất động sản dưới hình thức
nhà cửa hoặc khu căn hộ cho nhiều gia đình (bao gồm khu nhà với 2, 3 căn hộ
hoặc tòa nhà có nhiều căn hộ) thường làm tăng nhu cầu vốn vay dài hạn
(thông thường là 15 năm đến 30 năm) và các khoản vay này sẽ được đảm bảo
chính bằng bất động sản đó. Những khoản vay đó bao gồm cả loại mang lãi
suất cố định hoặc loại mang lãi suất thả nổi (trở nên phổ biến trong những
năm gần đây) được điều chính định kỳ theo một mức lãi suất cơ sở (như lãi
suất trên thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ) hoặc theo lãi suất cho vay mua
nhà quốc gia (ví dụ như của ngân hàng cho vay mua nhà Liên bang). Một mức
phí cam kết (thường 1% đến 2% giá trị danh nghĩa của khoản vay) sẽ được *

các hình thức cho vay khác, chính dòng tiền mặt dự tính hoặc thu nhập người
đi chi vay là yếu tố quan trọng nhất để ngân hàng quyết định cho vay hay
không cho vay. Trong cho vay thế chấp bất động sản, giá trị và tình trạng của
tài sản là trọng tâm của món vay, chúng có tầm quan trọng tương đương với
thu nhập của người đi vay. Trong cho vay bất động sản, sự đánh giá chính xác 16

tài sản là điều tối quan trọng đối với quyết định cho vay. Sự đánh giá giá này
phải tuân theo tiêu chuẩn của ngành và chính phủ, đặc biệt nếu vật thế chấp
được bán lại trên thị trường thứ cấp.
2.1. Nguyên nhân sâu xa theo phân tích của nhóm nghiên cứu.
Hình 3: Một cách đơn giản mô hình hóa cuộc khủng hoảng Mỹ
(IBs: các ngân hàng đầu tư trên toàn thế giới)
Như chúng tôi đã đề cập ở trên, mức lãi suất thấp mà Fed duy trì trong
giai đoạn 2000 – 2004 và các công cụ tài chính mới (CDO…) chỉ là điều kiện
cho cuộc khủng hoảng nổ ra. Vấn đề cốt lõi mà theo chúng tôi gây nên cuộc
khủng hoảng này đến từ hệ thống giám sát. Hệ thống giám sát đã lỏng lẻo ở
khâu thứ I và khâu thứ II của mô hình trên. Những lỏng lẻo chết người từ hệ
thống giám sát ở các khâu này đã làm cho “rủi ro đạo đức”- Moral hazard
tung hoành. Đó mới là nguyên nhân chủ đạo của khủng hoảng lần này theo
chúng tôi.
CDO
Chứng
khoán
hóa
IBs
IBs
IB


17

Với dòng vốn từ Trung Quốc và một số quốc gia mới nổi đổ vào Mỹ
kết hợp với nỗ lực của Fed năm 2001 đã làm lãi suất thực trong nước Mỹ ở
mức được cho là thấp so với lịch sử.
Hình 4: Lãi suất tại Mỹ (Nguồn: Monetary Policy Report to the Congress Submitted pursuant to section 2B of the
Federal Reserve Act July 20, 2004)

Để đối phó với cú vỡ bong bóng chứng khoán công nghệ cao Internet
(dotcom) vào cuối năm 2000, cục Dữ trữ Liên bang (Fed) đã cắt giảm lãi suất
Liên bang từ 6.5% xuống 3.5% chỉ trong vòng vài tháng. Tiếp sau đó là vụ tấn
công khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001. Để chống lại sự đổ vỡ của nền
kinh tế, Fed tiếp tục hạ lãi suất – xuống hẳn mức 1% vào tháng 7 năm 2003,
mức lãi suất thấp nhất trong vòng nửa thế kỷ qua, và lãi suất đứng yên ở mức
đó suốt một năm tròn. Suốt ba mươi mốt tháng liên tục, lãi suất ngắn hạn điều
chỉnh cho lạm phát đã bị âm. Và theo chúng tôi đây là một sự thay đổi về điều
kiện nền kinh tế, lãi suất thấp, nguồn vốn dồi dào dẫn đến chi phí sử dụng vốn
thấp, và tất yếu một dòng tín dụng lớn được đổ vào thị trường bất động sản.
Ở trong khâu thứ I, ngân hàng đã cấp tín dụng cho thị trường bất động
sản thông qua hai gói tín dụng thứ nhất với gói có lãi suất cố định trong suốt
thời gian vay (Fixed rate mortgages_FRMs), thứ hai là gói tín dụng có lãi suất 18

điều chỉnh theo thời gian (Adjustabe rate mortgages_ARMs) – một đổi mới

nhập, không tài sản), thường là có sự đồng lõa của cả người môi giới và người
cho vay tiền mua nhà. 20

Hình 7: Cho vay dƣới chuẩn và chất lƣợng các khoản tín dụng

(Nguồn: Finance and Economics Discussion Series: 2008-63 Screen Reader version,The
Past, Present, and Future of Subprime Mortgages)

Chất lượng thẩm định tín dụng tồi tệ đến mức kỷ lục năm 2006 có tới
hơn 88% các con nợ không đủ điều kiện hồ sơ tín dụng. Các khoản vay có
chất lượng tồi tăng nhanh liên tục

(Nguồn: Finance and Economics Discussion Series: 2008-63 Screen Reader version,The
Past, Present, and Future of Subprime Mortgages)
21

Ở đây, hệ thống giám sát đã lỏng lẻo trong việc giám sát các khoản tín
dụng của ngân hàng để cho các tiêu chuẩn tín dụng bị sụp đổ và rủi ro đạo
đức tung hoành.
Một câu hỏi được đặt ra lúc này, các ngân hàng là người thậm định chất
lượng tín dụng, tại sao họ vấn cung cấp những khoản tín dụng đầy rủi ro kia?
Câu trả lời là các ngân hàng sẽ bán hết những khoản vay thế chấp nhiều rủi ro
nhất của mình đi bằng cách đóng gói chúng lại trong những chứng khoán có
tên gọi giấy nợi có thế chấp (Collateralized Debt Obligation _CDO). Những