Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tìm tòi, đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm thường xuyên và rất
cần thiết đối với mỗi người giáo viên, nó không chỉ có ý nghĩa thiết thực trong
việc nâng cao chất lượng giảng dạy cho học sinh trong mỗi giờ lên lớp mà còn
tạo thói quen say mê nghiên cứu khoa học cho mỗi thầy cô nhằm đáp ứng được
yêu cầu của giáo dục trong thời đại mới.
Hiện nay trong chương trình phổ thông, các tác phẩm văn học được trích
giảng chiếm một số lượng lớn. Do đó, việc tìm tòi, nghiên cứu để tìm ra những
phương pháp tìm hiểu, tiếp cận văn bản có một ý nghĩa vô cùng quan trọng,
giúp học sinh có một phương pháp học tập, nghiên cứu chủ động, sáng tạo đúng
theo quan điểm đổi mới trong giáo dục của Đảng và nhà nước ta hiện nay.
Trong khuôn khổ bài viết này, tôi chỉ xin mạnh dạn đề xuất một vài giải
pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học tác phẩm ngữ văn trong nhà trường
phổ thông qua việc xây dựng một hệ thống câu hỏi hợp lí, khoa học đúng theo
tinh thần đổi mới trong hoạt động dạy và học văn hiện nay, mong rằng sẽ đem lại
những hiệu quả thiết thực.
Với vốn kinh nghiệm ít ỏi và thời gian có hạn, khó tránh khỏi những
khiếm khuyết trong quá trình thực hiện. Mong rằng các đồng chí, đồng nghiệp sẽ
có nhiều ý kiến đóng góp để sáng kiến kinh nghiệm này được hoàn thiện hơn.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC HỌC TÁC PHẨM NGỮ VĂN TRONG NHÀ
TRƯỜNG PHỔ THÔNG .
1.1. Thực trạng:
Qua thực tế giảng dạy ở nhà trường phổ thông, một vấn đề đặt ra đối với
cả thầy và trò là việc tiếp cận, tìm hiểu các tác phẩm văn học còn gặp phải nhiều
khó khăn.

1

2
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

2. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:
Căn cứ vào thực trạng trên, để việc tìm hiểu văn bản đạt kết quả hơn, tôi xin
nêu ra một số giải pháp sau:
Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh đọc - hiểu văn bản (đọc sáng tạo):
Trong quá trình tìm hiểu văn bản, việc đọc văn bản cần được chú ý đúng
mức. Lâu nay, trước khi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu văn bản, thầy cô
thường gọi một, hai học sinh đọc bài và chỉ yêu cầu đọc rõ ràng, lưu loát là đủ.
Tuy nhiên với quan điểm đổi mới hiện nay ta cần thấy được bản thân việc đọc đã
có nhiều cấp độ: cấp độ thứ nhất là đọc thông thường (đọc thuộc không vấp váp
về ngữ âm, nghĩa từ, biết ngừng giọng đúng chỗ). Cấp độ thứ hai là đọc kĩ, đọc
sâu, biết được cách hành văn, sắp xếp ý, dụng ý trong dùng từ, ngắt câu. Cấp độ
thứ ba là đọc - hiểu cái thông điệp mà văn bản gửi đến cho người đọc. Nhưng
quan trọng hơn đọc văn còn là để cảm, để thưởng thức, để tự phát triển bản thân,
trong quá trình đọc, học sinh phải tìm được cái nghĩa mà tác giả thể hiện kín đáo
trong văn bản, tiến thêm một bước, tìm thấy điều mà người đọc trước chưa thấy,
đó mới thực sự là đọc sáng tạo. Khi tìm hiểu văn bản phải bắt đầu từ hiểu từ,
hiểu câu, hiểu đoạn, hiểu liên kết, hiểu nghĩa toàn bài. Có hiểu đúng thì mới nói
đến việc hiểu sáng tạo, muốn hiểu đúng đầu tiên phải tôn trọng tính chỉnh thể
toàn vẹn, tính liên kết của văn bản. Việc cắt xén, suy diễn hiểu sai nghĩa là
những việc làm phản khoa học. Do đó cần rèn luyện cho học sinh phương pháp
đọc theo từng cấp độ từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp thì mới có kết
quả.
Từ việc nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của khâu đọc văn bản, trước khi
đi vào tìm hiểu văn bản, ta cần hướng dẫn cho học sinh đọc kĩ văn bản để có
những cảm nhận đầu tiên.



4
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

video cùng với tranh ảnh minh hoạ, người dạy có thể thực hiện bài dạy của
mình trên giáo án điện tử, đây là một trong những điều kiện tốt để chúng ta nâng
cao hiệu quả giờ dạy.
3 . CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:
Yêu cầu của chương trình sách giáo khoa mới hiện nay, trong mỗi bài dạy
không chỉ đảm bảo kiến thức đủ, đúng, chính xác, có trọng tâm mà phải có mở
rộng, nâng cao, nghĩa là cùng việc hình thành cung cấp kiến thức cơ bản phải
thực hiện bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi ngay trong từng giờ học. Vì vậy dạy
học theo quan điểm tích hợp là vô cùng cần thiết.Theo tôi có một số hình thức
tích hợp cơ bản đòi hỏi người đứng lớp phải nắm chắc:
-Tích hợp ngang: Văn-Tiếng Việt- Tập làm văn.
-Tích hợp dọc: Lớp 10 (đã học) với lớp 11 (đang học) và lớp 12 (sẽ học).
-Tích hợp chéo: giữa các bộ môn Văn- Sử-Địa-GDCD…….
Nhưng dù tích hợp ngang hay dọc, chéo… nhất định phải được cụ thể hoá
bằng một hệ thống những tình huống sư phạm đã được giáo viên tính toán kĩ
lưỡng cả về nội dung và cách thức thực hiện. Hệ thống câu hỏi hướng dẫn đọc
hiểu văn bản trong sách giáo khoa cũng đã thực hiện được yêu cầu tích hợp.
Phát huy sách Ngữ văn lớp 10, sách giáo khoa lớp 11,12 tiếp tục phấn đấu
theo hướng tích cực, song vai trò của giáo viên là vô cùng quan trọng, bằng hệ
thống câu hỏi, giáo viên giúp học sinh khai thác kiến thức để từ đó nhận thức
được giá trị của văn bản đúng với tư cách là một tác phẩm văn chương.
Qua những năm thực hiện chương trình thay sách Ngữ văn, tôi xin mạnh
dạn trình bày những suy nghĩ của mình về hệ thống câu hỏi mang tính tích cực
trong một giờ đọc hiểu văn bản của phân môn văn học lớp 11.



6
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

-Phát hiện phương thức biểu cảm của văn bản.
Dạng câu hỏi phát hiện là dạng câu hỏi dễ nên dành cho đối tượng học
sinh trung bình và yếu.
3.1.2. Câu hỏi tạo ấn tượng thẩm mỹ:
Cảm xúc về văn bản hay chi tiết, hình ảnh trong văn bản nhằm định hướng
tạo tâm thế thâm nhập, tìm hiểu văn bản và thường được dùng sau câu hỏi phát
hiện hoặc để dùng mở đầu trong hệ thống câu hỏi phân tích, bình….
3.1.3. Câu hỏi phân tích - bình:
Sau khi học sinh phát hiện những đơn vị kiến thức cần thiết, giáo viên đưa
ra những câu hỏi phân tích và bình những đơn vị kiến thức đó.
- Phân tích hình ảnh (a), từ ngữ (b).
- Phân tích giá trị, tác dụng nghệ thuật (c) đối với văn bản hoặc đối với
đơn vị kiến thức đang phân tích.
Qua phân tích a,b,c nâng lên tư tưởng tình cảm của người viết cũng như người
đọc văn bản.
Dạng câu hỏi này nhằm phát huy khả năng tư duy của học sinh, đồng thời
cũng là dạng câu hỏi làm nổi bật kiến thức trọng tâm của văn bản. Vì vậy giáo
viên cần lưu ý có nhiều câu hỏi dạng này trong quá trình khai thác kiến thức.
Dạng câu hỏi này đòi hỏi phải tư duy, tổng hợp, liên tưởng, liên hệ nên thường
dành cho đối tượng học sinh khá, giỏi của lớp.
3.1.4. Câu hỏi tích hợp:
Dạng câu hỏi tích hợp sử dụng đan xen trong quá trình khai thác kiến thức,
kể cả trong các câu hỏi phát hiện, cảm thụ, phân tích, bình…
- Câu hỏi tích hợp ngang: Tiếng việt- Tập làm văn.
- Câu hỏi tích hợp dọc: kết hợp các bài trước đã học nhằm củng cố, ôn

3.2. Vận dụng hệ thống câu hỏi vào một văn bản cụ thể:

8
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

Văn bản : Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài ( Trích “Vũ Như Tô” - Nguyễn Huy
Tưởng )
I. Giới thiệu tác giả- tác phẩm.
Giáo viên gợi cho học sinh nhớ lại tác phẩm đã được học trong chương
trình của Nguyễn Huy Tưởng, từ đó hướng học sinh tìm hiểu về tác giả và tác
phẩm, đoạn trích.
1. Tác giả:
Hỏi:Căn cứ vào phần tiểu dẫn SGK, em hãy nêu những nét chính về tác
giả Nguyễn Huy Tưởng?
Hỏi: Qua chuẩn bị bài ở nhà, em hãy cho biết đâu là điều vừa quen vừa lạ
khi đọc trích đoạn kich Vũ Như Tô của nhà văn Nguyễn Huy Tưởng?
- Nguyễn Huy Tưởng (1912-1960) xuất thân trong gia đình nhà nho của
đất kinh Bắc xưa.
- Ông có thiên hướng khai thác đề tài lịch sử để xây dựng tác phẩm có qui
mô lớn và có đóng góp nổi bật ở thể loại tiểu thuyết và kịch.
- Ông sớm tham gia cách mạng, hoạt động trong những tổ chức văn hoá
văn nghệ do Đảng lãnh đạo.
Hỏi: Nét đặc sắc trong phong cách viết văn của ông?
-Văn phong giản dị, trong sáng, vừa đôn hậu, thâm trầm sâu sắc.
2. Tác phẩm:
Hỏi: Nêu hoàn cảnh sáng tác tác phẩm “Vũ Như Tô”?
Hỏi: Hãy tóm tắt thật ngắn gọn tác phẩm?
-Vũ Như Tô là vở bi kịch lịch sử 5 hồi viết về một sự kiện xảy ra ở kinh
thành Thăng Long khoảng năm 1516-1517 dưới triều Lê Tương Dực.Tác phẩm

(phân tích)
Hỏi: Theo anh (chị) vì sao lại có những ánh mắt và thái độ khác biệt như
vậy khi nhìn nhận và đánh giá Cửu Trùng Đài?

10
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

Hỏi: Hãy liệt kê những lời thoại thể hiện sự khác biệt này. Từ đó, anh
(chị) hãy chỉ ra mâu thuẫn thứ hai trong vở kịch?
- HS lí giải, liệt kê và khái quát mâu thuẫn.
- GV chiếu bảng liệt kê, nhận xét, bổ sung.
Hỏi: Điều gì tạo nên sự khác biệt đến đối lập khi nhìn nhận và đánh giá về
công trình mà Vũ Như Tô kì vọng?
- Ước mơ, khát khao ấy là rất đẹp, là chân chính, bởi nó được xuất phát từ
cái tâm tha thiết với dân tộc.
- Nhưng Cửu Trùng Đài càng xây cao, mạng người càng rẻ mạt, nhân dân
càng điêu đứng, bọn hôn quân bạo chúa càng vơ vét.
=>Sự đối lập này đã chỉ ra mâu thuẫn thứ hai: mâu thuẫn giữa quan niệm
nghệ thuật cao siêu, thuần tuý muôn đời và lợi ích trực tiếp, thiết thực của nhân dân.
Hỏi: Kết thúc vở kịch, dân chúng đã hiểu gì về Vũ Như Tô? Cách hiểu đó
liệu có khác so với trước đây?
Hỏi: Liệu Vũ Như Tô khi ra pháp trường đã tự trả lời được cho mình câu
hỏi “ta tội gì?” hay vẫn một câu trả lời không thay đổi “Vô lí. Ta không có tội”?
- HS trả lời.
b. Phân tích tâm trạng bi kịch của Vũ Như Tô và Đan Thiềm.
*Đan Thiềm:
Hỏi: Nguyễn Huy Tưởng đã viết trong tựa đề: “cầm bút chẳng qua cùng
một bệnh với Đan Thiềm”. Dựa vào đoạn trích, anh (chị) hãy lí giải điều mà nhà
văn gọi là “bệnh Đan Thiềm”?

Tâm trạng của ông trong khoảnh khắc ấy?
Hỏi: Nỗi đau vỡ mộng của bi kịch Vũ Như Tô thức tỉnh ở chúng ta điều gì?
- HS trả lời từng khía cạnh câu hỏi.
- Giáo viên nhận xét, tổng hợp.

12
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

III. Tổng kết:
- Giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích, đánh giá thành công nghệ thuật
của đoạn trích.
Hỏi: Anh (chị) hãy đánh giá những đặc sắc về nghệ thuật của đoạn trích?
- HS trả lời.
Hỏi: Anh (chị) hãy nêu ý nghĩa của bi kịch Vũ Như Tô?
- HS trả lời và đọc phần ghi nhớ SGK.
Trên đây là hệ thống câu hỏi vận dụng trong quá trình giảng dạy văn học.
Tuy nhiên việc vận dụng của người giáo viên trong từng bài dạy cần linh hoạt,
sáng tạo giúp các em tiếp cận văn bản, tích cực tìm đến được kiến thức bài học
một cách chủ động, lĩnh hội kiến thức một cách sâu hơn, rộng hơn bằng chính
năng lực tư duy sáng tạo của mình.
3.3. Sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học.
Để giúp học sinh học tốt bộ môn Ngữ văn cần chú ý: 100% học sinh phải
có SGK. Phải đọc và trả lời câu hỏi phần hướng dẫn học bài ( ít nhất phải đọc
văn bản 2 lần trước khi đến lớp)
Ngoài việc trả lời các câu hỏi hướng dẫn chuẩn bị trong SGK, giáo viên có
thể nêu ra trước các câu hỏi nêu vấn đề trong phần tổng kết của tác phẩm để học
sinh suy nghĩ trả lời.
Đánh dấu những câu hỏi chưa hiểu, chưa rõ để lên lớp cùng thắc mắc, trao
đổi cuối mỗi buổi học.

Với cách học này còn tạo cho học sinh một thói quen học tập nghiêm túc,
khoa học
Để kiểm nghiệm kết quả của cách học trên, tôi có tiến hành khảo sát trên
cùng một đối tượng học sinh, tôi đã thu thập được các số liệu như sau:
Năm học 2011 - 2012 khi dạy ở hai lớp công lập là 11C3 và 11C7 với
cách dạy cũ, tôi có tiến hành kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh qua

14
Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

một đề bài tự luận: Cảm nhận của em về vẻ đẹp của bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ. Và
kết quả cho thấy: 40% đạt yêu cầu, 60% chưa đạt yêu cầu.
Năm học 2012- 2013 với đối tượng cũng là học sinh công lập, ở hai lớp
11A5 và 11A9, sau khi áp dụng một số giải pháp tích cực trên, qua một số đề bài
kiểm tra tương tự, kết quả cho thấy 80% đạt yêu cầu, chỉ có 20% chưa đạt yêu
cầu.
Có thể nói đó là một kết quả khả quan, việc áp dụng phương pháp dạy học
theo hướng đổi mới đã cho thấy số lượng học sinh nắm được kiến thức cơ bản
nhiều hơn, chứng tỏ chất lượng dạy và học đã được nâng lên một bước.
2. Đề xuất:
Căn cứ vào thực tế giảng dạy ở nhà trường phổ thông hiện nay, tôi thấy cần
phải đề xuất một số vấn đề sau:
2.1. Tăng cường thêm về cơ sở vật chất, đảm bảo về trang thiết bị cho việc
dạy và học, cụ thể là: tăng cường thêm tranh ảnh, băng hình, các thiết bị máy
móc như máy chiếu đa năng, băng hình video, tranh ảnh…các công nghệ dạy
học tiên tiến.
2.2. Cần tổ chức tốt các hoạt động ngoại khoá, hoạt động ngoài giờ để học
sinh có điều kiện mở rộng tầm hiểu biết, đa dạng hoá các hình thức học tập, ví dụ
như tổ chức cho học sinh đi tham quan, giao lưu học hỏi…

Ph¹m Thanh S¬n
Trường THPT Hoàng Lệ Kha

3.3 Sử dụng có hiệu quả các phương tiện dạy học……………………… … 13
III. Kết luận và đề xuất …………………………………………… ……… 14
1. Kết quả nghiên cứu………………………………………….………………14
2. Đề xuất…………………………………………………….……………… 15

17