1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN 

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC
VI SINH VẬT HỌC PHÂN TỬ

1. Thông tin về giảng viên:
- Họ và tên: Bùi Thị Việt Hà
- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, TS.
- Thời gian, địa điểm làm việc: Giờ hành chính các ngày trong tuần, Bộ môn Vi
sinh vật học, P122, nhà T1, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên
- Địa chỉ liên hệ: Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, 334
Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
- Điện thoại, email:
- Các hướng nghiên cứu chính: Các sản phẩm bậc 2 từ vi sinh vật, đấu tranh sinh
học, vi sinh vật học công nghiệp, vi sinh vật học phân tử.
- Thông tin về trợ giảng (nếu có) (họ tên, địa chỉ liên hệ, điện thoại, email):

2. Thông tin về môn học:
− Tên môn học: Vi sinh vật học phân tử
− Mã môn học:
− Số tín chỉ: 02
− Giờ tín chỉ đối với các hoạt động học tập:
+ Nghe giảng lý thuyết trên lớp: 15
+ Thảo luận 10
+ Tự học: 5

1.1.6. Biến tính và lai ADN
1.2. Sao chép ADN
1.2.1. Tháo xoắn
1.2.2. Tổng hợp sợi dẫn đầu và sợi theo sau
1.3. Sửa chữa ADN
1.3.1. Sửa chữa ghép đôi sai
1.3.2. Sửa chữa bằng cắt bỏ
1.3.3. Sửa chữa bằng tái tổ hợp
1.3.4. Sửa chữa SOS
1.4. Biểu hiện gene
1.4.1. Phiên mã
1.4.2. Dịch mã
1.4.3. Sau dịch mã

3
1.5. Tổ chức gene

Chương 2. ĐỘT BIẾN VÀ BIẾN ĐỔI GENE
2.1. Biến đổi và tiến hóa
Đột biến trực tiếp ở vi khuẩn
2.2. Các kiểu đột biến
2.2.1. Các đột biến điểm
2.2.2. Các đột biến có điều kiện
2.2.3. Sự biến đổi do mất đoạn ADN lớn
2.3. Kiểu hình
2.4. Sự phục hồi kiểu hình
2.5. Tái tổ hợp
2.6. Cơ chế của đột biến
2.6.1. Đột biến lặn
2.6.2. Các tác nhân gây đột biến

4.3.2. Bacteriophage Lamda
4.3.3. Sự điều hòa sinh tan và tiềm tan của Bacteriophage Lamda
4.4. Giới hạn và biến đổi
4.5. Vai trò của Bacteriophage
Liệu pháp phage
Chương 5. PLASMID
5.1. Một vài đặc tính của vi khuẩn do plasmid quy định
5.1.1. Sự kháng kháng sinh
5.1.2. Colicin và bacteriocin
5.1.3. Tính độc
5.1.4. Plasmid ở vi khuẩn cộng sinh thực vật.
5.1.5. Các hoạt động chuyển hoá
5.2. Những đặc tính phân tử của plasmid
Sự điều hoà và sao chép của plasmid
5.3. Sự ổn định của plasmid
5.3.1. Tính nguyên vẹn của plasmid
5.3.2. Sự phân chia
5.3.3. Khác biệt về tốc độ sinh trưởng
5.4. Các phương pháp nghiên cứu plasmid
5.4.1. Sự kết hợp giữa plasmid với một kiểu hình
5.4.2. Sự phân loại plasmid
5.4.3. Plasmid ở nấm men

5 Chương 6. SỰ CHUYỂN GENE
6.1. Biến nạp (Transformation)
6.2. Conjugation (tiếp hợp)
6.2.1. Cơ chế của tiếp hợp

7.4.5. Sự biến đổi trung gian do methyl hóa ADN khác nhau
Chương 8. SỰ BIẾN ĐỔI DI TRUYỀN: KHAI THÁC TIỀM NĂNG CỦA VI KHUẨN
8.1. Sự chọn lọc di truyền
8.1.1. Sự phát sinh các biến đổi
8.1.2. Sự chọn lọc các biến đổi mong muốn
8.2. Sự tạo thành các sản phẩm bậc 1 thừa
8.2.1. Các con đường đơn giản
8.2.2. Các con đường phân nhánh
8.3. Sự tạo thành các sản phẩm bậc 2 thừa
8.4. Nhân dòng gene
8.4.1. Cắt dán ADN
8.4.2. Các vector plasmid
8.4.3. Sự biến nạp (Transformation)
8.4.4. Các vector lamda
8.4.5. Nhân dòng các đoạn lớn
8.4.6. Vector M13
8.5. Thư viện gene
8.5.1. Cấu trúc thư viện gene
8.5.2. Sàng lọc thư viện gene
8.5.3. Cấu trúc của thư viện cDNA
8.6. Các sản phẩm từ các gene được nhân dòng
8.6.1. Các vector biểu hiện
8.6.2. Cách thức tạo gene mới
8.6.3. Các vật chủ vi khuẩn khác
8.6.4. Các vacin mới
8.7. Các ứng dụng công nghệ gene khác
Chương 9. CÁC PHƯƠNG PHÁP DI TRUYỀN DÙNG NGHIÊN CỨU VI KHUẨN
9.1. Các con đường trao đổi chất
9.2. Sinh l ý vi sinh vật
9.2.1. Các gene báo cáo

10.4. Phân tích sự biểu hiện gene
10.4.1. Phân tích sự phiên mã
10.4.2. Phân tích sự dịch mã
10.4.3. Phân tích hệ thống của chức năng gene
10.4.4. Di truyền học ở các vi sinh vật nhân thật
10.4.5. Di truyền học nấm men

8
10.4.6. Tổng kết
6. Học liệu:
Học liệu bắt buộc:
1. Bùi Thị Việt Hà,( 2006), Vi sinh vật học phân tử, Giáo trình nội bộ.
2. Jeremy W. Dale, Simon F. Park, 2004. Molecular Genetics of Bacteria, John
Wiley & Sons, Ltd.
Học liệu tham khảo:
3. Uldis N. Streips, Ronald E. Yasbin, 2002. Modern Microbial Genetics, second
edition, a John Wiley & Sons Inc., Publication.
4. Glick, B. R. and Pasternak, J.J., 2003. Molecular Biotechnology, Principles and
Applications of Recombinant DNA, AMS Press, Washington D.C.
5. Old, R. W. and Primrose S. B., 1991. Principles of gene manipulation, an
introduction to genetic engineering, 4th Edition. Blackwell Scientific
Publications. London
6. Philipp Gerhardt, R.G.E. Murray, WillisA.Wood, Noel R. Krieg, 1995.
Methods for General and Molecular Bacteriology, ASM, Washington, D.C

7. Hình thức tổ chức dạy học:
7.1. Lịch trình chung:
Nội dung
Hình thức tổ chức dạy học môn học
Tổng

tổ
chức
dạy
học
Kiến
thức cốt
lõi
1

Giới thiệu đề cương môn học.

Giới thiệu tổng quan môn học.

Giới thiệu các chủ đề seminar, kiểm tra
giữa kỳ và cuối kỳ .

Chia nhóm học tập.
Chương 1. Cấu trúc và chức năng axit
nucleic
Cấu trúc axit nucleic
ADN, ARN
Sự tương tác giữa các liên kết hydro kỵ
nước
Các dạng khác nhau của chuỗi xoắn kép
Siêu xoắn
Biến tính và lai ADN
Sao chép ADN
Tháo xoắn
Tổng hợp sợi dẫn đầu và sợi theo sau
- Đọc đề

Đọc giáo
trình và các
tài liệu tham
khảo
[1,2,3,4].
11BL ý
thuyết
10
3
Chương 2. Đột biến và biến đổi gene
2.1. Biến đổi và tiến hóa
Đột biến trực tiếp ở vi khuẩn
2.2. Các kiểu đột biến
2.2.1. Các đột biến điểm
2.2.2. Các đột biến có điều kiện
2.2.3. Sự biến đổi do mất đoạn ADN
lớn
2.3. Kiểu hình
2.4. Sự phục hồi kiểu hình
2.5. Tái tổ hợp
2.6. Cơ chế của đột biến
2.6.1. Đột biến lặn
2.6.2. Các tác nhân gây đột biến
2.6.3. Tia tử ngoại (UV)
Đọc giáo
trình và các
tài liệu tham

3.2. Điều khiển phiên mã
3.2.1. Các promotor
3.2.2. Yếu tố kết thúc, yếu tố khởi đầu
và các yếu tố cản trở sự kết thúc
3.2.3. Protein điều hòa: cảm ứng và ức
chế
3.2.4. Tryp operon
3.2.5. Hệ thống điều khiển 2 thành phần
3.2.6. Hệ thống điều hòa tổng thể
3.2.7. Quorum sensing
3.3. Điều khiển dịch mã
3.3.1. Sự gắn ribosome
3.3.2. Sử dụng các codon
3.3.3. ARN điều hòa

14BL ý
thuyết
11
6

- Trình bày các hệ thống điều hòa ở sinh
vật nhân sơ và nhân chuẩn.

-
Sinh viên
chuẩn bị
seminar theo

4.4. Giới hạn và biến đổi
4.5. Vai trò của Bacteriophage
Liệu pháp phage
- Di truyền học thể thực khuẩn: ΦX 174,
MS2, Bacteriophage T4 -
Sinh viên
chuẩn bị
seminar theo
nội dung yêu
cầu.

Thảo
luận

9

Kiểm tra giữa kỳ
Chương 5. Plasmid
5.1. Một vài đặc tính của vi khuẩn do
plasmid quy định
5.1.1. Sự kháng kháng sinh
5.1.2. Colicin và bacteriocin
5.1.3. Tính độc
5.1.4. Plasmid ở vi khuẩn thực vật

- Sinh
viên
chuẩn bị
seminar
theo nội
dung yêu
cầu.
Thảo
luận

11

Chương 6. Sự chuyển gene
6.1. Transformation (biến nạp)
6.2. Conjugation (tiếp hợp)
6.2.1. Cơ chế của tiếp hợp
6.2.2. Plasmid F
6.2.3. Sự tiếp hợp trong các vi khuẩn khác
6.3. Transduction (tải nạp)
Tải nạp đặc biệt

17BL ý
thuyết - Trình bày các phương thức chuyển gene ở
vi khuẩn.
-
Sinh viên
chuẩn bị


13
7.2.1. Cấu trúc gene nhảy
7.2.2. Intergrons
7.3. Cơ chế của sự chuyển vị
7.3.1. Sự chuyển vị sao chép
7.3.2. Sự chuyển vị không sao chép
7.3.3. Sự điều hòa chuyển vị
7.3.4. Sự hoạt động của gene do các yếu tố
chuyển vị
7.3.5. Mu: Bacteriophage có khả năng
chuyển vị
7.3.6. Các gen nhảy tiếp hợp và các yếu tố
vận động khác

7.4. Sự biến đổi từng giai đoạn
7.4.1. Sự biến đổi trung gian do đảo đoạn
ADN đơn giản
7.4.2. Sự biến đổi trung gian do đảo đoạn
ADN lồng (nested)
7.4.3. Sự biến đổi kháng nguyên ở lậu cầu
7.4.4. Sự biến đổi từng giai đoạn do sự bắt
cặp sai
7.4.5. Sự biến đổi trung gian do methyl
hóa ADN khác nhau
Đọc giáo
trình và
các tài liệu
tham khảo
[1,2,3,4].

Thư viện gene
8.5.1. Cấu trúc thư viện gene
8.5.2. Sàng lọc thư viện gene
8.5.3. Cấu trúc của thư viện cDNA
8.6.
Các sản phẩm từ các gene được
nhân dòng
8.6.1. Các vector biểu hiện
8.6.2. Cách thức tạo gene mới
8.6.3. Các vật chủ vi khuẩn khác
8.6.4. Các vacin mới
Đọc giáo
trình và
các tài liệu
tham khảo
[1,2,3,4]. - Thảo luận về các ứng dụng công nghệ
gene trong thực tiễn.

Sinh viên
chuẩn bị
seminar
theo nội
dung yêu
cầu
Thảo
luận


- Chấn đoán bằng sử dụng PCR
- Dịch tễ học phân tử
Sinh viên
chuẩn bị
seminar
theo nội
dung yêu
cầu
Thảo
luận

15
Chương 10. Nghiên cứu genome
Đọc giáo Lý

15
10.1. Bản đồ gene
10.1.1. Sự phân tích tiếp hợp
10.1.2. Đồng biến nạp và đồng tải nạp
10.1.3. Kỹ thuật phân tử để xây dựng bản
đồ gene
10.2. Giải trình tự gene
10.2.1. Xác định trình tự ADN
10.2.2. Giải trình tự hệ gene
10.2.3. Tin sinh học
trình và
các tài
liệu
tham
khảo

8. Yêu cầu của giảng viên đối với môn học
− Các giờ tín chỉ lý thuyết và thảo luận phải được ưu tiên thực hiện ở phòng
học có máy tính và phương tiện trình chiếu (phòng học chuẩn).
− Phần tự học sinh viên phải tổng kết tài liệu do giáo viên quy định.
− Học viên phải tích lũy đủ các điểm kiểm tra đánh giá theo quy định môn
học.
9. Phương pháp và hình thức kiểm tra đánh giá môn học:
9.1. Các loại điểm kiểm tra và trọng số của từng loại điểm
- Phần tự học, tự nghiên cứu, seminar theo nhóm: 20%
- Kiểm tra – đánh giá giữa k ỳ: 20%
- Kiểm tra – đánh giá cuối kỳ: 60%
9.2. Lịch thi và kiểm tra (kể cả thi lại)
- Thi giữa kỳ: tuần thứ 9

16
- Thi cuối kỳ: sau 15 tuần
- Thi lại: sau khi thi chính từ 3-5 tuần
9.3. Tiêu chí đánh giá các loại bài tập và nhiệm vụ mà giảng viên giao cho sinh viên.
- Đánh giá phần seminar theo nhóm theo yêu cầu và chấm theo thang điểm
10/10
- Phần tự học sinh viên phải tổng kết tài liệu và giáo viên đánh giá.