VÀI Ý KIẾN VỀ QUẢN LÝ, THIẾT KẾ VÀ XÂY DỰNG
CÔNG TRÌNH CÓ PHẦN NGẦM VÀ XÂY CHEN TRONG ĐÔ THỊ

THS. LÊ VĂN PHA
Trưởng phòng Quản lý đô thò Quận 5

TÓM TẮT:
Nhu cầu sử dụng phần không gian dưới mặt đất để xây dựng công trình và xây
chen trong đô thò ngày càng phổ biến và bức thiết, nhất là trong các thành phố
lớn như thành phố Hồ Chí Minh. Thời gian qua, việc thi công các hạng mục tầng
ngầm ở một số công trình trên đã gây nên những sự cố làm hư hỏng nghiêm
trọng các công trình lân cận.
Trong bài báo này, tác giả trình bày một số ý kiến liên quan đến công tác quản
lý, thiết kế và thi công các dạng công trình trên, hy vọng góp phần hạn chế
những sự cố đáng tiếc.

ABSTRACT:
Need of using underground- space to build and in condition that there are many
adjacent constructions in big cities like HoChiMinh City is becoming more and
more popular and urgent. Construction of underground-structures has
endangered to adjacent constructions in the last time.
In this report, the author would like to state some view to relate to management,
design and construction of kinds of that constructions in order to reduce
unfortunate breakdowns

Cùng với đà phát triển nền kinh tế của đất nước, việc đầu tư xây dựng công trình
có sử dụng không gian ngầm với chiều sâu lớn ngày càng nhiều là xu hướng tất yếu.
Ngoài các cao ốc có sử dụng tầng hầm do các nhà đầu tư thực hiện, thành phố đang triển
khai và kêu gọi đầu tư xây dựng nhiều công trình có sử dụng công trình ngầm theo tuyến
như hệ thống cống thoát nước và xử lý nước, hệ thống tàu điện ngầm, tầng ngầm để xe…
Việc xây dựng các công trình trên chắc chắn sẽ có nhiều tác động và không loại trừ những

Để hạn chế các sự cố do hư hỏng cục bộ của hệ tường vây được thi công bằng
phương pháp khoan nhồi, cần thiết tăng cường công tác giám sát, lựa chọn nhà thầu thi
công và quản lý có kinh nghiệm cùng với sử dụng phương pháp và thiết bò kiểm soát chất
lượng hiện đại. Những nguyên nhân dạng sự cố công trình trên đều do tác động tương hỗ
giữa kết cấu công trình - đất nền - kết cấu công trình lân cận. Qua nghiên cứu tài liệu thiết
kế thi công phần kết cấu tường vây của một số công trình cho thấy một số công trình có
tính toán ổn đònh và biến dạng nhưng thiếu hoặc không đầy đủ những thông số đầu vào
Hình 1. Tường cừ Larsen để bảo vệ hố
móng thi công hệ thống thoát nước ở quận
5
Hình 2. Nứt tường nhà dân khi thi công
hệ thống thoát nước ở quận 5

quan trọng như đặc trưng biến dạng và tính ứng xử của đất nền, tải trọng công trình xung
quanh nhất là các kết cấu ngầm của công trình xung quanh…, một số kết cấu tường vây
không được tính toán mà được thiết kế dựa theo kinh nghiệm. Mặc dù, ngày nay sự phát
triển về phương pháp tính toán, các mô hình đất nền đã được nghiên cứu cải tiến và mô
phỏng khá gần đúng với tính ứng xử của đất nền khi chòu tải như mô hình Morh-Coulomb,
mô hình Hardening-Soil, mô hình Soft-Soil dựa trên mô hình đất nền nổi tiếng Cam-Clay
v.v. cho phép ta tính toán ứng với điều kiện làm việc gần như thực tế của đất nền và công
trình theo từng giai đoạn thi công. Tuy nhiên, qua kết quả nghiên cứu tính toán giữa lý

đất tại khu vực xây dựng công trình được tóm tắt theo bảng 1:
Bảng 1: Tính chất cơ lý chủ yếu của đất nền công trình

Tên chỉ tiêu
Lớp 1
Lớp 2
Lớp 3
Lớp 4
Lớp 5
Lớp 6
Loại đất
Sét
Cát mòn
Á sét
Cát
Sét
Cát
Trạng thái
Rất mềm, mềm
Chặt vừa
Dẻo, nửa cứng
Chặt vừa
Nửa cứng
Rất chặt
Chiều dày m
7,2-11,2
1,2-9,1
2,8-8,5
6,3-15,9
9,2-15,2

32
57
Module biến
dạng E (kN/m
2
)
1.532
11.490
13.022
17.618
24.512
43.662
Hình 5: Hệ tường chắn và thanh chống

Hình 6: Các kích điều chỉnh chuyển vị của tường

Hình 7: Mặt cắt đòa chất công trình

Bài toán mô phỏng ứng xử của tường vây trong quá trình đào đất thi công sàn hầm
hố bơm được thực hiện trên chương trình tính PLAXIS 7.2 qua 23 phase tính toán (bảng 2).
Hình 8 và 9 minh họa kết quả tính toán theo lý thuyết. Kết quả tính toán lý thuyết và đo
đạc thực tế được trình bày ở bảng 3.
Bảng 2: Các giai đoạn tính toán
Phase
Nội dung
0
Trạng thái ban đầu của đất nền

16
Đào đất và hạ mực nước ngầm trong hố tới cốt -13.500
17
Lắp đặt hệ thanh chống cốt -13.000 (lớp thứ 6)
18
Đào đất và hạ mực nước ngầm bên trong hố móng tới cốt -15.500
19
Đào đất và hạ mực nước ngầm bên trong hố móng tới cốt -17.500
20
Lắp đặt hệ thanh chống cốt -17.000 (lớp thứ 7)
21
Đào đất tới cốt và hạ mực nước ngầm bên trong hố tới cốt -19.500
22
Đổ lớp bê tông cốt thép đáy hố móng cốt -19.500
23
Tháo dỡ thanh chống lớp thứ 6 và thứ 7

10.00 15.00 20.00 25.00 30.00 35.00 40.00 45.00 50.00 55.00 60.00 65.00
15.00
20.00
25.00
30.00
35.00
40.00
45.00
50.00
Bending moment
Extreme bending moment 1.94*10
3
kNm/m

Extreme total displacement 94.46*10
-3
m
(displacements scaled up 20.00 times)
Lớp
thanh
chống
Cao độ so
với cốt tự
nhiên
(±0.00)
Kết quả (kN/m)
Phase 21
Phase 23
Tính theo
lý thuyết
Đo
thực tế
Sai biệt giá
trị ở cột 4 so
với cột 3
(%)
Tính theo
lý thuyết
Đo thực
tế
Sai biệt giá trị
cột 7 so với
cột 6 (%)
1

+308,65
4
-7.500
-254,91
-266
+7,88
-339,45
-512
+50,83
5
-11.000
-454,55
-483
+6,26
-1113,83
-982
-11,83
6
-13.000
-870,26
-778
-10,60
7
-17.000
-659,39
-767
+16,32

trình cần có hồ sơ hoàn công (mức độ yêu cầu có thể khác nhau tùy theo công trình). Hiện
tại chúng ta rất thiếu tài liệu kỹ thuật các công trình đã được xây dựng nhất là nhà dân tự
xây dựng và khi cần xử lý liên quan đến phần ngầm công trình phải tiến hành kiểm đònh
rất mất nhiều thời gian, tốn kém và nhiều trường hợp không thể xác đònh được.
- Cần thực hiện các công tác đo đạc tính ổn đònh và biến dạng công trình ngầm để
kòp thời xử lý những tình huống phát sinh và tạo cơ sở dữ liệu cần thiết trong công tác
quản lý và tránh có những lãng phí không cần thiết.
- Những khu vực và tuyến đường có dự kiến công trình ngầm đi qua cần có nghiên
cứu những tác động và dự báo trước nhằm khuyến cáo trước các chủ đầu tư trong quá trình
đầu tư xây dựng công trình.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nguyễn Bá Kế, Thiết kế và thi công hố móng sâu, NXB Xây dựng, (2002).
[2] Lê Văn Pha, Châu Ngọc Ẩn, Tính toán hệ kết cấu bảo vệ hố móng sâu bằng phương
pháp phân tích sự làm việc đồng thời giữa đất nền và kết cấu, Tạp chí Phát triển Khoa học
và Công nghệ (Đại học Quốc gia TP.HCM) tập 10, 2007.