Chuẩn bị đối phó trước thảm họa
ThS. Trần Quỳnh Anh, PGS.TS. Ngô Văn Toàn
Bộ môn Sức khỏe Môi trường - ĐHYHN
MỤC TIÊU
1) Nêu được các thành tố chính của chiến lược phòng chống thảm họa các cấp
(trung ương, địa phương), bao gồm kế hoạch hướng dẫn đáp ứng với thảm họa
và kế hoạch thực hiện các chiến lược đó
2) Biết được hệ thống quản lý thảm họa tại địa phương và các chiến lược được sử
dụng để đo lường và khả năng đáp ứng thảm họa tại địa phương.
NỘI DUNG
1) Chiến lược phòng chống thảm họa các cấp (trung ương, địa phương), kế
hoạch hướng dẫn đáp ứng với thảm họa và kế hoạch thực hiện các chiến
lược đó
Diễn biến thiên tai trong vài thập kỷ gần đây cho thấy nước ta hàng năm
luôn phải chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai và có xu hướng xảy ra ngày càng
gia tăng về số lượng và cường độ và không tuân theo quy luật.
Năm 1994 Chính phủ đã xây dựng “ Chiến lược và kế hoạch hành động
phòng, chống và giảm nhẹ thủy tai ở Việt Nam” dưới sự chủ trì cuả Bộ Thủy lợi
(cũ) nay là Bộ Nông nghiệp và PTNT với sự phối hợp của Chương trình Phát triển
Liên hiệp quốc (UNDP).
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội cuả đất nước, ngoài việc đẩy
nhanh tốc độ phát triển còn đòi hỏi phát triển bền vững, vì vậy cần thiết phải có
một Chiến lược Quốc gia toàn diện về phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến
năm 2020 và định hướng cho các năm tiếp theo. Chiến lược và kế hoạch hành
động quốc gia lần thứ hai này không chỉ tập trung vào quản lí các thảm họa bão và
lũ lụt mà còn chú trọng đến các thảm họa khác như lụt, hạn hán, sa mạc hóa, sóng
bão, tai nạn công nghiệp, động đất… .Đây là tài liệu rất quan trọng về chính sách
quản lý thảm họa của chính phủ Việt Nam, chỉ dẫn các cơ quan chính phủ, các tổ
chức, ban ngành trong việc xây dựng và thức hiện các kế hoạch thảm họa phù hợp
với các chính sách của Chính phủ.
Trên cơ sở kế thừa nội dung của Chiến lược và kế hoạch hành động phòng,

4. Các giải pháp phòng, tránh và giảm nhẹ rủi ro cuả thiên tai phải hài hoà giữa
lợi ích chung, lâu dài với những lợi ích riêng cuả từng ngành, từng vùng.
5. Các giải pháp giảm nhẹ rủi ro đối với mỗi loại thiên tai không mâu thuẫn hoặc
không làm phát sinh đối với các thiên tai khác.
6. Các giải pháp giảm nhẹ rủi ro thiên tai phải phù hợp với nguồn lực , trình độ
phát triển, đặc điểm địa lý, dân sinh, mức độ tổn thất và nguyện vọng của cộng
đồng.
7. Các giải pháp giảm nhẹ rủi ro thiên tai phải tương thích với các giải pháp bảo
vệ tài nguyên thiên nhiên để phát triển bền vững và bảo tồn giá trị văn hoá, dân
tộc.
8. Xây dựng và tăng cường mối quan hệ hợp tác giữa các vùng, quan hệ giữa
quốc gia và quốc tế.
Dưới đây là mục tiêu của “Chiến lược và kế hoạch hành động quốc gia nhằm giảm
nhẹ thiệt hại và quản lí thảm họa lần thứ 2, giai đoạn 2001-2020”
Mục tiêu chung:
Huy động mọi nguồn lực để thực hiện có hiệu quả công tác PC&GNTT
nhằm giảm đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tài sản, góp phần quan trọng
đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.
Mục tiêu cụ thể (9 mục tiêu)
- Nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo
- Đảm bảo quy hoạch phát triển, quy chuẩn xây dựng kết cấu hạ tầng phù
hợp với tiêu chuẩn PC&GNTT.
- Đảm bảo 100% cán bộ làm công tác GNTT được tập huấn nâng cao năng
lực; 70% số dân các xã, phường vùng thường xuyên bị thiên tai được phổ
biến kiến thức về PC&GNTT.
- Hoàn thành việc di dời, sắp xếp và ổn định đời sống nhân dân vùng thường
xuyên xảy ra thiên tai theo quy hoạch được duyệt.
- Phối hợp chặt chẽ với lực lượng TKCN để chủ động đối phó.
- Đảm bảo an toàn hệ thống đê điều từ Hà Tĩnh trở ra; Nâng cao khả năng,
mức chống lũ của đê miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ; Củng cố nâng

như Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ xây dựng , Bộ Thông tin và
truyền thông… . Ngoài ra còn có tổ chức xã hội như: Hội chữ thập đỏ, Mặt trận Tổ
quốc VN , Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh và các cơ quan thông tin và
truyền thông: Đài Tiếng nói Việt nam, Đài Truyền hình Việt Nam . Ban này có
trách nhiệm lãnh đạo và điều phối mọi hoạt động quản lí thảm họa ở cấp quốc gia.
Dưới Ban này, mỗi Bộ, ngành lại thành lập một Ban chỉ huy PCLB phụ trách các
vấn đề về PCLB cuả Bộ, ngành mình.
Hình 2: Sơ đồ ban chỉ huy phòng chống lụt bão & tìm kiếm cứu nạn tỉnh
UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH
SỞ NN &PTNT
Phó T.Ban TT
VĂN PHÒNG
UBND TỈNH
Uỷ viên
BỘ CHỈ HUY
BỘ ĐỘI BP
Uỷ viên
SỞ
KẾ HOẠCH & ĐT
Uỷ viên
BAN CHỈ HUY PHÒNG CHỐNG LỤT BÃO & TKCN TỈNH
BAN CHỈ HUY
PCLB & TKCN
HUYỆN, THỊ , TP
BỘ CHỈ HUY
QUÂN SỰ TỈNH
Phó trưởng ban
SỞ LĐ –TB &XH
Phó trưởng ban
SỞ

Uỷ viên
TRUNG TÂM
DỰ BÁO KTTV
Uỷ viên
CHI CỤC
THUỶ LỢI
Uỷ viên
ĐÀI PHÁT
THANH -TH
Uỷ viên
MẶT TRẬN
TỔ QUỐC
Uỷ viên
HỘI CHỮ
THẬP ĐỎ
Uỷ viên
HỘI PHỤ NỮ
Uỷ viên

MẶT TRẬN
TỔ QUỐC
Uỷ viên
TỈNH ĐOÀN
Uỷ viên
LIÊN ĐOÀN
LAO ĐỘNG
Uỷ viên
HỘI NÔNG DÂN
Uỷ viên


XÂY DỰNG
UỶ BAN
DS-GĐ & TE
PHÒNG
GIÁO DỤC
PHÒNG
Y TÊ
BƯU CHÍNH
VIỄN THÔNG
PHÒNG
TÀI NGUYÊN-
MÔI TRƯỜNG
LIÊN ĐOÀN
LAO ĐỘNG
MẶT TRẬN
TỔ QUỐC
HỘI
CHỮ THẬP ĐỎ
SỞ
Y TẾ
HUYỆN ĐOÀN HỘI PHỤ NỮ HỘI
NÔNG DÂN
Hình 4: Sơ đồ ban chỉ huy phòng chống lụt bão & tìm kiếm cứu nạn xã, phường,
thị trấn
(Ghi chú : Sơ đồ Ban chỉ huy PCLB và TKCN từ tỉnh đến huyện và xã là sơ đò
chung và có thể thay đổi thành viên tuỳ thuộc theo đặc tính thiên tai cuả từng địa
phương).
Mỗi tỉnh có một Ban phòng chống lụt bão của tỉnh. Đứng đầu Ban này là
Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh. Các thành viên của Ban phòng chống lụt bão tỉnh
là những người đứng đầu các cơ quan điạ phương cũng như các tổ chức xã hội

TÀI CHÍNH
- KẾ HOẠCH
TRƯỞNG ẤP HỘI CỰU
CHIẾN BINH
HỘI
CHỮ THẬP ĐỎ
SỞ
Y TẾ
XÃ ĐOÀN HỘI PHỤ NỮ HỘI
NÔNG DÂN
Mỗi quận/huyện có một Ban phòng chống lũt bão của quận/huyện mình.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận/huyện là người đứng đầu Ban phòng chống lụt
bão quận/huyện. Thành viên của Ban này người đứng đầu của các cơ quan chính
phủ và các tổ chức xã hội trong quận/huyện. Vai trò của Ban phòng chống lụt bão
quận/huyện là lãnh đạo, điều phối và thực hiện các hoạt động quản lí thảm họa
trong quận/huyện.
Mỗi xã có Ban phòng chống lụt bão của xã. Chủ tịch ủy ban nhân dân xã là
người đứng đầu của ban phòng chống lụt, bão của xã. Thành viên của ban này là
đại diện của các ban ngành và các tổ chức xã hội trong xã. Ví dụ, trạm trưởng trạm
y tế xã, Trưởng công an xã, Chủ tịch Hội chữ thập đỏ xã, đại diện của Hội phụ nữ,
đại diện của Đoàn thanh niên… Ban phòng chống lụt bão của xã chịu trách nhiệm
chỉ đạo, điều phối và thực hiện các hoạt động quản lí thảm họa trong xã.
Ở Trung ương trong công tác phòng, chống thảm hoạ có 2 Ban chính là:
Ban chỉ đạo PCLBTW và Uỷ ban Quốc gia TKCN nhưng dưới các điạ phương từ
cấp tỉnh trở xuống đến xã thì Ban chỉ huy PCLB và Tìm kiếm cứu nạn là 1 ban
thống nhất có tên chung là Ban chỉ huy PCLB và TKCN.
Như đã mô tả ở trên, hệ thống quản lí thảm họa nói chung của Việt Nam
được cấu trúc xuyên suốt cả nước trong hệ thống hành chính. Một ưu điểm của
điều này là các hoạt động quản lí thảm họa có thể được chỉ đạo và thực hiện đồng
nhất trên cả nước. Thêm vào đó, thành viên của các ban phòng chống lụt bão ở tất

giao, kiến nghị Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan nhà nước có liên quan về
những biện pháp ngăn ngừa, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do tai nạn xảy
ra…
Hình 5: Sơ đồ tổ chức của Uỷ ban Quốc gia Tìm kiếm cứu nạn
Ngoài ra, Công an phòng cháy, chữa cháy thuộc lực lượng côn an các tỉnh,
thành phố có chức năng phòng cháy và chữa cháy, nổ và cùng lực lượng quân đội,
ứng cứu các tai nạn do cháy nổ gây ra.
Công tác cứu trợ và khắc phục hậu quả: Nhà nước hàng năm đều dành
một tỷ lệ ngân sách nhất định và dự trữ một số vật tư thiết yếu để cứu trợ khẩn cấp
để nhanh chóng khắc phục hậu quả cuả thiên tai
Khi thiên tai xảy ra, các tổ chức chính trị xã hội như Mặt trận Tổ Quốc, Hội
chữ thập đỏ, Công đoàn, Thanh niên, Phụ nữ… đã tổ chức quyên góp ủng hộ đồng
bào bị thiên tai sớm ổn định cuộc sống. Việc cứu trợ và khắc phụC hậu quả cũng
được huy động tại chỗ, phát huy truyền thống” Lá lành đùm lá rách”.
Nguồn lực cho công tác phòng chống và giảm nhẹ thiên tai:
Hàng năm Nhà nước đều ưu tiên và tăng dần nguồn ngân sách đầu tư cho
công tác phòng, chống và GNTT, ưu tiên cho các chương trình mục tiêu cụ thể.
Các địa phương cũng đã huy động nguồn lực tại chỗ, tranh thủ sự đóng góp của
nhân dân, các tổ chức chính trị, xã hội, các tổ chức Quốc tế trong việc phòng ngừa
và khắc phục hậu qủa thiên tai. Các nguồn vốn ODA hàng năm được bổ sung.
Tóm lại, hệ thống quản lí thảm họa nói chung ở Việt Nam gồm 4 cấp: Quốc
gia, tỉnh, quận/huyện và phường/xã. Ủy ban phòng chống lụt bão trung ương, một
ủy ban đa ngành là cấp cao nhất trong hệ thống quản lí thảm họa nói chung ở Việt
Nam. Ủy ban này chịu trách nhiệm lãnh đạo và điều phối mọi hoạt động quản lí
thảm họa ở cấp quốc gia. Hệ thống quản lí thảm họa nói chung được thành lập trên
cơ sở hệ thống hành chính của Việt Nam và tính thống nhất của tổ chức này đã tạo
ra các lợi điểm trong lãnh đạo và điều phối việc phòng ngừa và quản lí thảm họa
trong cả nước.