BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI



 !
"#$%#%"

&'(
Thực hiện chương trình đổi mới nâng cao chất lượng đào tạo thuyền
viên, người lái phương tiện thủy nội địa quy định tại Thông tư số 57/2014/TT-
BGTVT ngày 24 tháng 10 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải.
Để từng bước hoàn thiện giáo trình đào tạo thuyền viên, người lái
phương tiện thủy nội địa, cập nhật những kiến thức và kỹ năng mới. Cục
Đường thủy nội địa Việt Nam tổ chức biên soạn 
 
Đây là tài liệu cần thiết cho cán bộ, giáo viên và học viên nghiên cứu,
giảng dạy, học tập.
Trong quá trình biên soạn không tránh khỏi những thiếu sót, Cục Đường
thủy nội địa Việt Nam mong nhận được ý kiến đóng góp của Quý bạn đọc để
hoàn thiện nội dung giáo trình đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn đối với công tác
đào tạo thuyền viên, người lái phương tiện thủy nội địa.

2
'()"*
1.VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔN HỌC
1.1. Vị trí: Là Môn học đầu tiên trong chương trình đào tạo nghề Thợ máy
hạng nhì phương tiện thủy nội địa.
1.2. Tính chất: Môn học chuyên ngành bắt buộc, thực hành tổng hợp.

tin cứu nạn, danh mục các trạm bờ trong thực hiện cứu hộ, cứu nạn.
HQ,Y,75,E0FKFZ0,2345D[6478+4MFKFA\5,E06478+4
( )'*#'+,*$
- Người lao động được trang bị bảo hộ lao động và các dụng cụ được cung
cấp trong thời gian làm việc. Người lao động phải sử dụng đúng mục đích và
đủ các trang bị đã được cung cấp.
- Trong thời gian làm việc người lao động không được đi lại nơi không thuộc
phạm vi của mình.
- Khi có sự cố hoặc nghi ngờ thiết bị có thể xảy ra sự cố thì người lao động
phải báo ngay cho người phụ trách an toàn biết.
- Nếu không được phân công thì người lao động không được tự ý sử dụng và
sửa chữa thiết bị.
- Khi chưa được huấn luyện về qui tắc an toàn và vận hành thiết bị thì không
4
được sử dụng hoặc sửa chữa thiết bị.
- Các sản phẩm, hàng hoá vật tư, thành phẩm đóng gói, để cách tường 0.5
mét, cách xa cửa thoát nạn, cầu dao điện, phương tiện chữa cháy, tủ thuốc cấp
cứu.
- Khi sửa chữa máy phải ngắt công tắc điện và có biển báo mới sửa chữa.
- Khi chuẩn bị vận hành máy hoặc sau khi sửa chữa xong phải kiểm tra lại
dụng cụ, chi tiết có nằm trên máy không và không có người đứng trong vòng
nguy hiểm mới cho máy vận hành.
- Không được để dầu, mỡ, nhớt máy rơi vãi trên sàn, nơi làm việc.
- Trong hầm hàng, mặt bong phải sắp xếp ngăn nắp gọn gàng, không để dụng
cụ, dây điện, vật tư, trang thiết bị gây trở ngại đi lại.
- Khi xảy ra sự cố tai nạn lao động, những người có mặt tại hiện trường phải:
+ Tắt công tắc điện cho ngừng máy;
+ Khẩn trương sơ cứu nạn nhân, báo ngay cho người phụ trách An toàn;
+ Tham gia bảo vệ hiện trường để người có trách nhiệm xử lý.
- Người lao động có nghĩa vụ báo cáo cho Đại diện lãnh đạo An toàn về sự cố

- Xếp dỡ hàng rời bằng gầu ngoạm: Cấm dùng tay đẩy ngoạm.
- Nếu xếp hàng rời bằng thủ công phải thực hiện những quy định sau:
+ Cấm lấy hàng theo kiểu hàm ếch hay lấy đứng thành;
+ Khi cuốc, xúc, cào, đào phải bố trí người đứng hàng ngang có khoảng
cách an toàn
+ Không bố trí người làm việc đồng thời ở trên ngọn và dưới chân đống
rất nguy hiểm.
- Đánh tẩy hàng rời: Nói chung hàng rời sau khi xếp xuống tầu đều phải đánh
tẩy.
/478+4B682?4:A5,TV_`a5+4:W68A,E4P
Khi xếp dỡ hàng bao kiện phải chấp hành những quy định sau:
- Hàng bao kiện có trọng lượng từ 30 – 100 kg không được lấy sâu hoặc xếp
cao quá 5 bao hay vượt quá 1,5 m theo chiều thẳng đứng, phải xếp theo bậc
thang. Nếu kiện hàng có chiều cao hơn 1,5 m thì không moi sâu hay xếp cao
quá 2 hàng theo chiều thẳng đứng.
- Những loại hàng bao giấy như: xi măng, hoá chất,… phải dùng ca bản, cấm
dùng dây thắt ngang bao.
- Dùng võng để cẩu các hàng bao kiện nhỏ, cấm xếp quá mức chịu tải.
- Cấm vừa cẩu bao lành, bao rách trên cùng một mã hàng.
- Xếp dỡ hàng cotainer phải chấp hành những quy định sau:
+ Phải dùng bộ móc cẩu chuyên dùng móc đủ số dây cáp quy định;
+ Cấm người đứng trên cotainer khi nâng hạ;
+ Khi cẩu cửa cotainer phải đóng buộc chắc;
+ Khi lên xuống cotainer cao phải có ghế hay thang, cấm leo trèo tùy
tiện;
+ Không xếp cotainer theo chiều thẳng đứng quá 2 hàng.
- Di chuyển các kiện hàng bằng con lăn phải chấp hành những quy định sau:
+ Mặt bằng phải cứng, cần thiết phải có đệm lót;
7
+ Kiện hàng luôn nằm trên con lăn;

tiện chữa cháy và sử dụng phương tiện chữa cháy đúng với từng loại đám
cháy (trên các bình chữa cháy ghi ký hiệu chữ gì thì sử dụng chữ được những
loại đám cháy đó).
HQ-QHQ5<i4:_5K_F5j6F5K1.
Có 3 phương pháp chữa cháy cơ bản:
/012314,156
Là phương pháp cách ly ôxy với chất cháy hoặc tách rời chất cháy ra khỏi
vùng cháy.
Dùng thiết bị chất chữa cháy úp chụp đậy phủ lên bề mặt của chất cháy. Ngăn
chặn ôxy trong không khí với vậtt cháy. Đồng thời di chuyển vật cháy ra khỏi
vùng cháy.
Các thiết bị chất chữa có tác dụng cách ly như lắp đậy chậu, đất cát, bọt chữa
cháy, chăn nệm, bao tải, vải bạt.
/7,89*$01:;<314,=5
Là dùng các chất không tham gia phản ứng cháy phun vào vùng cháy làm
loãng nồng độ ôxy và hỗn hợp cháy tới mức bị ngạt không duy trì được sự
cháy.
Sử dụg các chất chữa cháy như khí CO
2
, nitơ ( N
2
) bọt trơ.
/><<,,=4'5
Là dùng các chất chữ cháy có khả năng thu nhiệt làm giảm nhiệt độ của đám
cháy nhỏ hơn nhiệt độ bắt cháy của chất cháy đám cháy sẽ tắt.
Sử dụng các chất chữa cháy như khí trơ lạnh CO
2
, N
2
H

thch hp cha cc đm chy:
- Chất cháy lỏng hay cháy rắn hóa lỏng được (đám cháy loại B)
- Chất cháy khí (đám cháy loại C)
- Cháy thiết bị điện (đám cháy loại E)
- Cháy chất rắn có gốc hữu cơ, cùng tăn lửa hồng.
(cháy trong điều kiện kín dùng CO
2
chữa cháy có hiệu quả cao)
b. Bnh kh CO
2
không thch hp cha cc đm chy:
- Hóa chất chứa nguồn cung cấp ôxy (như xenlulô, nitơrat)
- Kim loại có hoạt tính há học và hydroxyt của chúng
- Than cốc và chất nổ đen.
c. Thao tc:
Khi xảy ra cháy mang bình CO
2
tiếp cận đám cháy.
Rút chất an toàn hoặc bỏ kẹp chì.
Một tay cầm loa phun vào đám cháy cho tới khi đám cháy tắt.
10
Khi phun đứng ở đầu chiều gió, không cầm tay vào các vị trí nối liên kết với
loa phun, không phun vào nguời vì có thể gây bỏng lạnh hoặc CO
2
đậm đặc
quá gây ngạt
d. Bảo quản bnh CO
2:
- Để nơi khô ráo thoáng mát dễ thấy dễ lấy.
- Đặt ở nơi nhiệt độ không quá 55

Một tay cầm loa phun hướng vào gốc lửa, cách gốc lửa khoảng 2m còn tay
kia bóp mỏ vịt, bọt được phun phủ kín bề mặt chất cháy dập tắt đám cháy.
Khi phun đứng đầu chiều gió.
c. Bảo quản bnh bột
- Để nơi khô ráo dễ thấy, dễ lấy
- Đặt nơi có nhiệt độ nhỏ hơn 55
o
C
- Không để nơi ẩm ướt có nhiều dầu mỡ
- Tránh va chạm mạnh đối với bình mới.
HQ@Q5<i4:_5K_FN0O,45
(   DE*FGH'I
Từ xưa đến nay trong ngành giao thông đường thuỷ nội địa đã xảy ra
nhiều tai nạn, cướp đi bao nhiêu tài sản và sinh mạng con người. Người ta đã
tìm mọi biện pháp phòng ngừa tai nạn nhưng cũng chỉ có thể làm giảm bớt
chúng chứ không thể triệt để hoàn toàn. Có nghĩa là dù khoa học có phát triển
đến đâu thì tai nạn vẫn có thể xảy ra, tính mạng con người vẫn bị đe doạ.
Vì vậy để hạn chế tổn thất và có thể thoát nạn khi gặp sự cố tai nạn thì
ngoài việc trông chờ vào các trang thiết bị và các hệ thống cứu nạn ngày một
hiện đại thì đòi hỏi con người phải nắm vững cơ sở kỹ thuật cứu sinh, biết
cách tổ chức và sử dụng các trang thiết bị cứu sinh tại chỗ để bảo tồn tính
mạng trước mắt và kéo dài thời gian chờ đợi và liên tục liên lạc với xung
quanh nhờ trợ giúp nhất là khi tai nạn xảy ra ở xa bờ.
(   J&'K'GH'I
Mỗi thuyền viên tương lai phải được huấn luyện thực tế ít nhất về
những điểm dưới đây:
- Mặc áo phao đúng qui cách.
- Nhảy xuống nước từ một độ cao trong khi mặc quần áo.
- Bơi trong khi mặc áo phao.
- Giữ cho người nổi mà không mặc áo phao.

- Xuồng phải có hình dáng, tỷ lệ kích thước đảm bảo ổn định tốt.
b. Trang thiết bị trên xuồng cứu sinh
- Các bè chèo nổi được + cọc chèo và quai chèo.
- 2 móc xuồng.
- 1 gầu bằng vật liệu nổi và 2 xô.
- 2 dây giữ có độ dài không nhỏ hơn 2 lần khoảng cách từ nơi cất giữ đến
đường nước không tải thấp nhất hay 15m lấy giá trị nào lớn hơn.
c. Trang bị xuồng cứu sinh trên tàu
- Đối với tàu hàng phải được trang bị 1 hay nhiều xuồng cứu sinh sao cho
sức chở của các xuồng phải chở hết số người trên tàu.
13
- Đối với tàu khch phải trang bị 1 hay nhiều xuồng cứu sinh sao cho tổng
sức chở của chúng chở hết 30% tổng số người trên tàu.
3.2.3.2. Bè cứu sinh
- Bè cứu sinh được kết cấu bằng vật liệu cứng hoặc bằng thổi hơi. Nếu bằng
vật liệu cứng có thể làm bằng vật liệu có tính tự nổi bản thân hay nổi bằng các
khoang khí, các khoang khí phải được kết cấu bởi 2 khoang riêng biệt sao cho
chỉ cần bơm căng 1 khoang vẫn đảm bảo lực nổi và sức chứa theo yêu cầu của
phao bè đó.
- Phải có kết cấu có thể chịu được cú ném ở độ cao thích hợp xuống nước.
- Phải chịu được những cú nhảy ở độ cao đến 4,5m xuống bè.
- Xung quanh bè phải có dây nắm.
- 1 dây giữ, dìu bè có chiều dài không nhỏ hơn 2 lần khoảng cách từ nơi cất
giữ đến đường nước không tải thấp nhất hoặc 15m lấy giá trị nào lớn hơn.
3.2.3.3. Phao o cứu sinh
a. Đặc điểm phao o
Phao áo phải được làm bằng vật liệu không bị cháy hay tiếp tục cháy
sau khi bị ngọn lửa trần bao trùm hoàn toàn trong vòng 2 giây.
Phao áo phải có kết cấu sao cho:
- Dễ sử dụng, sau khi được hướng dẫn có thể mặc phao áo đúng cách trong

nhanh.
3.2.3.4 Phao tròn
Về số lượng được trang bị phụ thuộc vào chiều dài tàu.
Phao được phân bổ hai bên mạn tàu càng gần nhau càng tốt, và ít nhất phải có
1 cái ở gần đuôi tàu.
Ít nhất ở mỗi mạn tàu phải có 1 phao tròn được trang bị dây cứu sinh nổi
được.
HQHQ5<i4:_5K_FN075>4:
( (  '1&%'#G
- Do va chạm giữa tàu với tàu.
- Do va chạm giữa tàu với các vật thể khác như cầu cảng, đá ngầm,…
- Do sóng gió.
- Do mòn tự nhiên.
- Do hàng hoá bị dịch chuyển.
- Do bắn phá,
( (  !K,1-'#G
15
Khi phát hiện tàu bị thủng phải thực hiện các công việc sau:
- Báo động tàu bị thủng.
- Phải dừng máy.
- Đóng tất cả các cửa kín nước lại, các hệ thống dẫn nước phải khoá lại.
- Gia cường các vách ngăn kín nước cạnh khoang bị thủng.
- Thường xuyên kiểm tra độ kín nước của các cửa kín nước.
- Chuẩn bị huy động mọi dụng cụ cứu thủng và tiến hành cứu thủng.
- Nếu là tàu đâm nhau mà vẫn còn mắc vào nhau thì vẫn giữ nguyên như
vậy để tạo điều kiện cho tàu bị thủng nhẹ giúp đỡ cho tàu bị thủng nặng.
( ( ( M*##F-F2,:G
Có nhiều phương pháp xác định vị trí và kích thước lỗ thủng. Tuỳ theo từng
trường hợp mà áp dụng các phương pháp sau đây:
- Đo mực nước ở các hầm, các két mà đặc biệt là hầm máy. Khi tàu đậu

Trong quá trình thí nghiệm, người ta đã tìm ra công thức tính lượng nước tràn
vào trong một giờ như sau:
Q = 4.F.
h
Trong đó:
F: diện tích lổ thủng
h: chiều cao tính từ tâm lổ thủng đến mặt nước

( (  NEEH'G
Căn cứ vào kích thước của tàu, loại tàu và nhiệm vụ vận tải của tàu để
trang bị đầy đủ dụng cụ cứu thủng. Những dụng cụ cứu thủng để ở chỗ dễ
đến, dễ lấy được, luôn sẵn sàng hoạt động.
Không để trong hầm hàng hoặc những kho ở sâu trong hầm tàu. Tốt
nhất là để trên boong thượng tầng kiến trúc hoặc kho mũi tàu, vị trí của chúng
phải ghi rõ trong bảng báo động cứu thủng.
17
Dụng cụ cứu thủng chỉ được dùng trong lúc cứu thủng hoặc báo động
tập luyện cứu thủng, không được dùng vào bất kỳ việc gì khác.
Dụng cụ cứu thủng phải bảo quản tốt, mỗi năm phải kiểm tra tình trạng
kỹ thuật ít nhất một lần.
3.3.4.1 Bơm
Dùng để bơm nước ra khỏi tàu sau khi đã bịt xong lỗ thủng, hoặc
chuyển khối nước từ hầm này sang hầm khác.
3.3. 4.2 Nêm và nút gỗ
Được làm sẵn bằng loại gỗ mềm, dẻo như gỗ thông, bạch dương,… với
nhiều kích cỡ và hình dạng khác nhau, dùng để bịt các lỗ thủng nhỏ.
- Nêm hình tam giác để bịt những khe hở và vết nứt của vỏ tàu.
- Nêm hình nón dùng để bịt kín những ống nước và lỗ thủng hình tròn, nếu
lổ thủng lớn thì dùng nêm to.
3.3.4.3 Bulông chuyên dùng

, ở độ sâu lớn hơn 6m.
b) Thảm loại 2:
- Có độ bền tốt hơn thảm loại 1 khoảng 4-5 lần, làm bằng 2 lớp vải bạt dày,
giữa có 1 lớp chiếu cói.
- Khâu những đường cắt nhau thành những ô vuông cạnh 40 cm, kích thước
của thảm là 2mx2m, chu vi thảm được khâu viền bằng dây gai ngâm dầu cở
75-90mm.
c) Thảm loại 3: Có độ bền như thảm loại 2, kích thước 3mx3m hoặc
3,5mx3,5m, làm bằng 2 lớp vải bạt, ở giữa là một lớp đệm không thấm nước
Chu vi được khâu viền bằng dây thực vật như thảm loại 2. Ở hai cạnh trên và
dưới của thảm khâu túi bạt, có thể xỏ hai thanh kim loại vào hai túi để gia
cường, dùng ở nơi vỏ tàu bằng phẳng hoặc hình ống.
d) Thảm loại 4: Có độ bền cao nhất, kích thước 3mx3m hoặc 4,5mx4,5m làm
bằng lưới sắt bện từ dây cáp mềm cỡ 9mm, giữa các mắt lưới đạt những thảm
19
cũ, bạt rách để độn, ở mỗi mặt của lưới sắt phủ 2 lớp bạt dày. Lưới sắt viền
bằng dây cáp cở 9mm. Chu vi toàn bộ thảm viền bằng dây gai ngâm dầu
khoảng 75-90mm.
3.3.4.5 Bê tông
Dùng để bịt kín lỗ thủng. Thành phần của bê tông gồm xi măng, cát, đá giăm,
nước. Để đảm bảo cho bê tông chống khô, người ta thêm HCl và CaCl
2
.
20
&
&=,:,Y,75,E0: .………………………………………………… ………… 2
,Y,75,E0D[;45oF: …………………… ……………… …………… 3
+,-./0123456478+47984::,6875;4:2<=4:75>14?,236P….….….4
+,@.478+4A5,B+CD,EF79G47+0P…………………….……………….7
An toàn lao động khi xếp dỡ hàng rời: ……………………………………7