LÞCH Sö §OµN TNCS Hå CHÝ MINH
( PHAN 2 )
CHƯƠNG IV
THANH NIÊN CẢ NƯỚC HĂNG HÁI THAM GIA BẢO VỆ, XÂY DỰNG
CHÍNH QUYỀN CÁCH MẠNG
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và sự ra đời nước Việt Nam
Dân chủ Cộng hòa do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu mở ra kỷ nguyên mới
cho dân tộc - kỷ nguyên độc lập, tự do - Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa là Nhà nước dân chủ, Nhà nước công nông đầu tiên trong lịch sử dân tộc
và ở Đông Nam châu Á. Vừa mới ra đời, Nhà nước cách mạng non trẻ đã
phải đương đầu ngay với thù trong, giặc ngoài, với muôn vàn khó khăn trong
tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Nhưng dưới sự lãnh đạo sáng suốt, khôn
khéo, tài tình và kiên quyết của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cách mạng
Việt Nam đã vượt qua mọi thác ghềnh, nền độc lập vừa giành được chẳng
những không bị thủ tiêu, trái lại đã đứng vững trong những hoàn cảnh hết sức
hiểm nghèo. Nhờ vậy, ít lâu sau nhân dân và tuổi trẻ Việt Nam đã bước vào
cuộc kháng chiến trường kỳ với tư thế của người làm chủ đất nước.
Sau khi giành được độc lập, vấn đề cơ bản nhất đặt ra cho Đảng và nhân dân
ta là giữ vững chính quyền trước sự tiến công điên cuồng của kẻ thù cùng
những thế lực nguy hiểm, từng bước xây dựng chế độ mới, đưa cách mạng
vững bước tiến lên.
Trên đất nước Việt Nam chưa bao giờ có nhiều kẻ thù như lúc này. Ở miền
Bắc, từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 9 - 1945, khoảng 200.000 quân Tưởng
Giới Thạch dưới danh nghĩa quân Đồng Minh tràn vào chiếm đóng Thủ đô Hà
Nội và hầu hết các thành phố, thị xã từ biên giới Việt - Trung đến vĩ tuyến 16.
Chúng tập hợp tất cả các lực lượng phản cách mạng trong Việt quốc, Việt
cách, bọn Đại Việt, bọn Tờrốtkít cùng bọn phản động trong giai cấp địa chủ,
tư sản, trong các tôn giáo để chống phá, lật đổ chính quyền cách mạng.
Ở miền Nam, ngày 23-9, quân Pháp được quân Anh, quân Nhật yểm trợ, bắt
đầu nổ súng đánh chiếm Sài Gòn rồi mở rộng dần các tỉnh Nam Bộ, Nam
Trung Bộ, bọn Tờrốtkít, bọn phản động trong các giáo phái nhảy ra làm tay

Mở đầu phong trào tăng gia sản xuất, Hồ Chủ tịch kêu gọi:
“Tăng gia sản xuất! Tăng gia sản xuất ngay! Tăng gia sản xuất nữa! Đó là
khẩu hiệu của chúng ta ngày nay. Đó là cách thiết thực của chúng ta để giữ
vững quyền tự do, độc lập”.
Với khẩu hiệu “Không một tấc đất bỏ hoang”, “Tấc đất, tấc vàng”, phong trào
thi đua sản xuất dấy lên ở khắp các vùng nông thôn, đồng bằng, trung du,
miền núi và ở cả các thành phố, thị trấn. Hàng nghìn đoàn viên, thanh niên tổ
chức thành những đội sản xuất đi khai hoang, phục hóa ruộng đất, bảo vệ đê
điều, trồng các cây lương thực ngắn ngày: Tại Hà Nội, thanh niên tận dụng
từng bãi đất nhỏ ven công viên, các bãi bồi ven sông Hồng đến những thửa
ruộng hoang hóa ở ngoại thành để trồng lúa, trồng màu, Đoàn còn tổ chức
các đội thanh niên đi về nông thôn, lên miền trung du, miền núi để tham gia
sản xuất lương thực Những hoạt động tích cực của đoàn viên, thanh niên
đã góp phần nhanh chóng khôi phục sản xuất nông nghiệp, đẩy lùi nạn đói.
Để thiết thực giúp Chính phủ giải quyết khó khăn to lớn về tài chính, Đoàn đã
động viên đoàn viên, thanh niên đi đầu tuyên truyền, vận động xây dựng “Quỹ
độc lập” và “Tuần lễ vàng”. ở các tỉnh, thành trong cả nước nhất là tại Hà Nội,
Sài Gòn, Hải Phòng thanh niên đã góp phần tích cực vào việc động viên, cổ
vũ lòng yêu nước của các tầng lớp nhân dân. Kết quả là đã quyên góp được
cho Nhà nước 370 kilôgam vàng trong “Tuần lễ vàng” và 20.000.000 đồng
vào “Quỹ độc lập”.
Đồng thời với những thắng lợi bước đầu trên mặt trận kinh tế, tài chính, chính
quyền cách mạng đã có những cố gắng lớn và giành được nhiều thành tích
trên lĩnh vực văn hóa. Sau Cách mạng Tháng Tám, một trong những việc mà
Hồ Chủ tịch quan tâm là phát động một cao trào toàn dân chống nạn mù chữ
để mở mang kiến thức cho nhân dân lao động. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói:
“Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Vì vậy, tôi đề nghị mở một chiến dịch để
chống nạn mù chữ”. Người nhắc nhở toàn dân hăng hái tham gia dạy và học
chữ quốc ngữ: “Những người đã biết chữ hãy dạy cho những người chưa biết
chữ Những người chưa biết chữ hãy gắng sức mà học cho biết Vợ chưa

thị xã; trên cơ sở đó, tuyển lựa những chiến sĩ có giác ngộ chính trị, có tinh
thần chiến đấu, đưa vào bộ đội tập trung. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, lực
lượng vũ trang nhân dân phát triển nhanh chóng trở thành công cụ mạnh mẽ,
bảo vệ đắc lực chính quyền cách mạng.
Đầu năm 1946, mặc dù tình hình chiến tranh ngày càng phức tạp nhưng để
thực hiện quyền làm chủ của nhân dân và đập tan sự xuyên tạc của kẻ thù,
Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định tổ chức Tổng Tuyển cử trong cả
nước để bầu ra Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, xây dựng Hiến
pháp của Nhà nước Dân chủ Cộng hòa.
Ngày 6-1-1946, cuộc Tổng Tuyển cử được tổ chức trên khắp mọi miền đất
nước.
Cuộc Tổng tuyển cử thật sự là cuộc đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc
gay go, quyết liệt bởi thù trong, giặc ngoài đang tìm mọi cách lật đổ chính
quyền nhân dân non trẻ. Nhiều cán bộ, đoàn viên, thanh niên phải hy sinh
trong khi làm nhiệm vụ tuyên truyền, vận động và bảo vệ cuộc Tổng tuyển cử.
Mặc dù địch ra sức phá hoại, cuộc bầu cử đã thu được thắng lợi to lớn. Tỷ lệ
người đi bầu rất cao, trung bình là 86%, nhiều nơi đạt trên 90%: Những đại
biểu do Mặt trận Việt Minh giới thiệu đều trúng cử với số phiếu cao nhất. Chủ
tịch Hồ Chí Minh ứng cử ở Thủ đô Hà Nội được cử tri tín nhiệm với 98,4% số
phiếu bầu. Nhân dân cả nước đã bầu ra 333 đại biểu vào Quốc hội khóa đầu
tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đại biểu Quốc hội trẻ nhất là
Nguyễn Đình Thi, 21 tuổi là nhà thơ, nhạc sĩ, một cán bộ Đoàn hoạt động tích
cực trong phong trào thanh niên học sinh yêu nước ở Hà Nội.
Trước tình hình thực dân Pháp nổ súng tiến công ta ở Nam Bộ, bọn Tưởng
Giới Thạch muốn lợi dụng cơ hội này thôn tính nhanh miền Bắc Việt Nam.
Đầu tháng 10 năm 1945, Hà Ứng Khâm, Tổng tham mưu trưởng quân đội
Tưởng Giới Thạch đến Hà Nội để thực hiện âm mưu nói trên. Nhưng trước
cuộc biểu dương lực lượng của hơn 300.000 thanh niên và nhân dân Thủ đô
với đội ngũ chỉnh tề, bằng cờ biểu ngữ rợp trời, hô vang các khẩu hiệu:
“Nước Việt Nam của người Việt Nam”, “Ủng hộ Chính phủ lâm thời nước Việt

Nam Bộ đưa lực lượng đoàn viên, thanh niên về góp sức với Sài Gòn chống
quân xâm lược. Nhiều trận đánh làm địch hoảng sợ như trận phục kích khu
quân sự ở vùng ngoại ô Tân Định ngày 24-9-1945, diệt 200 tên; trận tấn công
bất ngờ trại lính Pháp trên đường Duvuê (Hùng Vương ngày nay) diệt 100
tên, trận phục kích ở Gò Vấp ngày 28-9-1945, bắn chết tên đại tá Diuy. Ngày
30-9-1945 đội TNXP Đoàn Dũng và Đoàn Tiến phục kích tại cầu chữ Y diệt 2
xe chở đầy lính Pháp; ngày 25-9-1945, một đội du kích phá Khám lớn giải
phóng tù chính trị, đột nhập vào tận nhà tên ĐờliNhông diệt 3 sĩ quan địch.
Nhiều tấm gương hy sinh anh dũng tuyệt vời của tuổi trẻ Sài Gòn đã động
viên tinh thần giết giặc cứu nước của nhân dân cả nước. Đó là một tổ du kích
gồm 3 thanh niên đang làm nhiệm vụ trong nội thành, bất ngờ gặp địch. Anh
tổ trưởng phân công đối phó ngay: “Tao tay không đi trước cho nó bu lại xét,
thằng thứ hai ném lựu đạn, còn một đứa về báo cáo. Dầu có hy sinh một đứa
chẳng hề gì”. Sáng hôm sau, các báo đưa tin: “Tại đầu đường Galiêni một tổ
du kích đánh lựu đạn diệt 10 tên Pháp, ta có 2 chiến sỹ hi sinh”. Một thiếu
niên đi rải truyền đơn trong trại lính chẳng may bị bắt. Tên sĩ quan Anh tra hỏi,
em trả lời rõ ràng: “Người sung sướng là được chết cho Tổ quốc Lúc này tôi
chỉ nghĩ một điều như vậy”. Tên sĩ quan Anh ra lệnh thả em về.
Ở Biên Hòa, các em thiếu niên lập “Đội thiếu niên xung phong cảm tử” gồm
30 em, làm nhiệm vụ trinh sát và trừ gian
Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng đồng bào cả
nước theo dõi từng ngày tình hình chiến sự ở Nam Bộ và phát động phong
trào ủng hộ cuộc kháng chiến của đồng bào Nam Bộ, Nam Trung Bộ, đồng
thời tích cực chuẩn bị đối phó với âm mưu của Pháp mở rộng chiến tranh ra
cả nước.
Ngày 18-1-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cử Bộ trưởng Nội vụ Võ Nguyên
Giáp - đặc trách quân sự của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
vào mặt trận Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ để nắm tình hình chiến
trường và truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Trung ương và Bác Hồ, động viên
đồng bào chiến sĩ giữ vững tinh thần kháng chiến, phát động phong trào du

này anh mới 22 tuổi. Trả thù cho anh, đội du kích mang tên anh đã phục kích
đánh địch ở ngã tư Cái Sơn làm hỏng 1 tàu, diệt 2 tên Pháp và 1 tên Việt
gian Liệt sĩ Lê Bình được Nhà nước ta truy tặng danh hiệu Anh hùng lực
lượng vũ trang nhân dân. Tại mặt trận Bình Thủy, các anh Trần Văn Quế,
Nguyễn Văn Hạnh, chiến đấu đến viên đạn cuối cùng. Anh Võ Văn Thơm chỉ
huy đội cảm tử ở Gò Công đã cùng đồng đội chiến đấu quyết liệt khi giặc tràn
đến. Anh đã hy sinh anh dũng. Chính quyền cách mạng lấy tên anh đặt cho
ấp chợ Tân Hòa. Đó là ấp Hòa Thơm, nơi anh đã hy sinh vì đất nước.
Cuộc kháng chiến của quân dân Nam Bộ đã giam chân thực dân Pháp, tạo
điều kiện để ta củng cố chính quyền cách mạng, xây dựng chế độ mới, chuẩn
bị cho cuộc kháng chiến toàn quốc.
Tháng 2-1946, thay mặt Chính phủ và đồng bào cả nước Chủ tịch Hồ Chí
Minh tặng Nam Bộ danh hiệu vẻ vang: “Thành đồng Tổ quốc”.
*
* *
Sau Cách mạng Tháng Tám, Đoàn Thanh niên Cứu quốc được xây dựng,
củng cố từng bước về tư tưởng và tổ chức để chuẩn bị lực lượng bước vào
cuộc kháng chiến trường kỳ, gian khổ chống thực dân Pháp xâm lược.
Dưới sự chỉ đạo của Hồ Chủ tịch và Trung ương Đảng, các cấp ủy Đảng từ
Xứ ủy đến các tỉnh, thành ủy đều coi trọng công tác tổ chức, vận động và giáo
dục thanh niên. Chính phủ lập Nha thanh niên do các ông Dương Đức Hiền,
Đào Duy Kỳ làm Giám đốc và Phó Giám đốc để phối hợp với Đoàn Thanh
niên Cứu quốc trong công tác tổ chức vận động thanh niên tham gia kháng
chiến và kiến quốc.
Tháng 6 năm 1946, tổ chức Tổng Đoàn thanh niên Việt Nam, Mặt trận đoàn
kết, tập hợp thanh niên ra đời do Đoàn TNCQ làm nòng cốt.
Các cơ sở Đoàn được hình thành ở hầu khắp các nhà máy, xí nghiệp, đường
phố, trường học, làng xã, từ thành phố đến nông thôn, từ đồng bằng lên miền
núi. Hệ thống Đoàn được củng cố và thống nhất từ cấp xã lên cấp xứ. Nhiều
đại hội Đoàn các cấp đã được triệu tập.

Phát dẫn đầu đã vượt qua vòng vây của quân thù, ngày đêm lội suối băng
rừng ra Hà Nội tham dự Đại hội thanh niên toàn quốc
Đoàn đến Hà Nội vào những ngày đầu tháng 11-1945. Ngay sau đó, ngày 10-
11-1945, đoàn đã được gặp Hồ Chủ tịch kính yêu.
Đoàn báo cáo với Hồ Chủ tịch phong trào thanh niên Nam Bộ trong những
ngày đầu kháng chiến chống Pháp. Người khen ngợi thành tích của toàn thể
thanh niên Nam Bộ đã kiên cường đánh giặc. Bác vô cùng xúc động trước
những tấm gương chiến đấu, hy sinh anh dũng của thanh, thiếu nhi Nam Bộ.
Đoàn đại biểu thanh niên Trung Bộ do Hồng Chương và Hồ Mỹ Xuyên từ Huế
ra Hà Nội báo cáo với Hồ Chủ tịch về phong trào thanh niên Trung Bộ. Các
đồng chí đã thay mặt thanh niên miền Trung xin hứa với Người đi đầu trong
phong trào kháng chiến, kiến quốc, tích cực thực hiện nhiệm vụ chống giặc
đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm mà Người đã trao cho tuổi trẻ cả nước.
Ở Hải Phòng, tháng 9-1945, Ban Chấp hành Thành bộ Thanh niên Cứu quốc
được thành lập do Nguyễn Công Tỉnh, Thành ủy viên làm Bí thư.
Ở Quảng Nam, Đại hội đại biểu Đoàn thanh niên Cứu quốc lần thứ nhất được
triệu tập tại Hội An vào ngày 25 tháng 10 năm 1945. Đại hội bầu Ban Chấp
hành Tỉnh Đoàn do Trần Thượng Hàm làm Bí thư. Tháng 4-1946, Đại hội lần
thứ II được triệu tập với nhiệm vụ tổ chức, động viên đoàn viên, thanh niên
tham gia kháng chiến, kiến quốc bảo vệ và củng cố chính quyền cách mạng.
Đại hội bầu ra Ban Chấp hành mới do Chế Viết Tấn làm Bí thư. Tỉnh Đoàn đã
xuất bản được 1 tờ báo và 1 tạp chí lấy tên là “Hừng đông”. Đến tháng 12-
1946, số lượng đoàn viên cả tỉnh đã lên đến 80.000 người.
Cuối năm 1946, Đại hội đại biểu Đoàn TNCQ toàn tỉnh Thanh Hóa được tổ
chức. Đại hội bầu ra Ban Chấp hành Tỉnh Đoàn gồm 17 đồng chí do Lê Ngọc
Huỳnh làm Bí thư.
Ở Nam Bộ, cuối năm 1946 Xứ ủy chủ trương củng cố tổ chức Đoàn Thanh
niên Cứu quốc và phát triển phong trào thanh niên. Các ban vận động, Ban
Chấp hành lâm thời Tỉnh Đoàn được thành lập. Các tỉnh đều tiến hành công
tác củng cố và phát triển cơ sở Đoàn. Các huyện, xã ở Mỹ Tho, Bến Tre

phần đắc lực trong nhiệm vụ bảo vệ Nhà nước cách mạng, bảo vệ Nhân dân.
Trường huấn luyện thanh niên Tô Hiệu của Hải Phòng đã kịp thời đào tạo
được 2 khóa cán bộ với trên 200 học viên, cung cấp cán bộ kịp thời cho cuộc
kháng chiến.
Đoàn viên, thanh niên trong cả nước sôi nổi luyện tập quân sự và tham gia
các lực lượng vũ trang. ở Thanh Hóa, mỗi làng đều có trung đội du kích và tự
vệ. Đội “Thanh niên xung phong” ở thị xã được thành lập gồm 200 đoàn viên,
thanh niên. Chi đội chủ lực đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa được thành lập với
1.500 chiến sĩ, mang tên Chi đội Đinh Công Tráng, Đội tự vệ thị xã được
thành lập vào đầu năm 1946. Ở Quảng Nam - Đà Nẵng, hàng nghìn thanh
niên tham gia Vệ quốc đoàn, tự vệ chiến đấu, công an xung phong Ở Đà
Nẵng, Hội An, thành lập được các phân đội nữ giải phóng quân. Anh chị em
đã tự sắm vũ khí và quyên góp được 20.000 đồng ủng hộ Chính phủ mua
sắm vũ khí chuẩn bị kháng chiến.
Đến cuối năm 1946, đoàn viên và thanh niên chiếm trên 90% trong số 8 vạn
chiến sĩ trong quân đội thường trực và 1 triệu rưỡi chiến sĩ trong quân du
kích, tự vệ chiến đấu. Tại Hà Nội, không khí chuẩn bị chiến đấu khẩn trương,
sôi động. Các đội thanh niên tự vệ gấp rút chuẩn bị trận địa, hầm, hào để
đánh địch. Ý chí bảo vệ Hà Nội của thanh niên được viết thành khẩu hiệu dán
khắp nơi: “Thanh niên thành Hoàng Diệu nguyện sống chết với Thủ đô”.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cứu
quốc và phong trào thanh niên đã góp phần tích cực trong sự nghiệp bảo vệ,
củng cố Nhà nước dân chủ nhân dân, xây dựng chế độ mới, tích cực chuẩn
bị cho cuộc kháng chiến lâu dài, gian khổ của dân tộc. Qua hơn một năm hoạt
động dưới chế độ mới, Đoàn Thanh niên Cứu quốc đã phát triển rộng khắp.
Hệ thống tổ chức Đoàn được kiện toàn từ cơ sở lên đến tỉnh, thành ở cả 3
miền. Đó là điều kiện rất quan trọng về chính trị và tổ chức để Đoàn bước vào
cuộc chiến đấu lâu dài, gian khổ chống thực dân Pháp xâm lược.
CHƯƠNG VI
ĐẠI HỘI ĐOÀN TOÀN QUỐC LẦN THỨ NHẤT.

Bản báo cáo đã đánh giá sự phát triển của Đoàn TNCQ từ năm 1941 đến
năm 1950 đồng thời đề ra những nhiệm vụ cấp bách của Đoàn nhằm thống
nhất lực lượng thanh niên trong cả nước cùng với toàn dân đẩy mạnh công
cuộc kháng chiến cứu quốc mau đến thắng lợi.
Báo cáo chính trị đã dành một phần quan trọng đề cập đến những vấn đề có
tính chất định hướng trước mắt và lâu dài cho phong trào thanh niên như: Lý
tưởng của thanh niên, nhiệm vụ của Đoàn, sự phát triển mới của Đoàn, công
tác xây dựng và củng cố Đoàn,v.v Báo cáo khẳng định: “Chủ nghĩa cộng
sản là lý tưởng lâu dài mà các thế hệ thanh niên Việt Nam phải quyết tâm
phấn đấu để thực hiện.
Nhiệm vụ trước mắt của Đoàn là động viên, giáo dục, thống nhất lực lượng
thanh niên, cổ vũ thế hệ trẻ tích cực tham gia sự nghiệp đấu tranh giải phóng
dân tộc, quét sạch quân thù ra khỏi đất nước; xây dựng chế độ dân chủ cộng
hòa góp phần vào công cuộc bảo vệ hòa bình thế giới”.
Đại hội đã thông qua báo cáo chính trị và Điều lệ Đoàn. Điều lệ xác định rõ vai
trò của Đoàn là “Cánh tay và đội dự trữ của Đảng, công tác dưới dự lãnh đạo
trực tiếp của Đảng”.
Đại hội Đoàn đã bầu ra Ban Chấp hành Trung ương mới. Đồng chí
Nguyễn Lam được bầu lại làm Bí thư Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt
Nam.
Sau 7 ngày làm việc, Đại hội đại biểu Đoàn toàn quốc lần thứ nhất đã thành
công rực rỡ. Đại hội nêu cao quyết tâm: “Tất cả vì tiền tuyến, tất cả để chiến
thắng giặc Pháp xâm lược”.
Đại hội đánh dấu bước trưởng thành của phong trào thanh niên Việt Nam
dưới dự chăm sóc, lãnh đạo của Đảng và Hồ Chủ tịch kính yêu.
Tiếp theo Đại hội Đoàn là Đại hội toàn quốc lần thứ nhất của Liên Đoàn
Thanh niên Việt Nam. Đại hội là sự biểu hiện khối đoàn kết của toàn thể thanh
niên Việt Nam trong mặt trận thanh niên vì mục tiêu kháng chiến thắng lợi.
Đại hội Liên Đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất vô cùng phấn khởi và
vinh dự được Hồ Chủ tịch đến thăm khi Người vừa đi công tác xa về. Người

*
* *
Thu-Đông năm 1950, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định
mở Chiến dịch Biên Giới nhằm khai thông đường liên lạc giữa nước ta với hệ
thống xã hội chủ nghĩa, mở rộng và củng cố căn cứ địa Việt Bắc, thu hẹp
phạm vi chiếm đóng của địch, tiến tới giành quyền chủ động chiến lược trên
chiến trường chính.
Thực hiện chỉ thị của Trung ương Đảng và Hồ Chủ tịch, ngày 15-7-1950,
Đảng - Đoàn thanh niên Trung ương quyết định thành lập Đội thanh niên xung
phong công tác Trung ương đầu tiên để phục vụ Chiến dịch Biên Giới. Đội
gồm 225 đội viên, là những đoàn viên thanh niên tích cực nhất được tuyển
chọn từ các địa phương.
Liên khu Việt Bắc là địa phương chính động viên sức người, sức của, phục vụ
chiến dịch. Đảng bộ Liên khu đã huy động được 121.700 thanh niên thuộc
các dân tộc ở Việt Bắc tham gia phục vụ tiền tuyến với 1.716.000 ngày công.
Trong suốt thời gian chiến dịch, Hồ Chủ tịch đã ở sát mặt trận để cùng Bộ chỉ
huy chiến dịch chỉ đạo bộ đội chiến đấu.
Đêm 16-9-1950, bộ đội ta tiến công vào cứ điểm Đông Khê, mở màn Chiến
dịch Biên Giới lịch sử. Sau 2 ngày đêm chiến đấu ác liệt, ta tiêu diệt hoàn
toàn cứ điểm Đông Khê. Ngay từ trận đầu của chiến dịch và trong suốt chiến
dịch, tuổi trẻ trong các lực lượng vũ trang, lực lượng TNXP, dân công hỏa
tuyến đã nêu nhiều gương chiến đấu và phục vụ chiến dấu dũng cảm tuyệt
vời. Đó là chiến sĩ bộc phá, người đảng viên trẻ tuổi La Văn Cầu, nhờ đồng
đội dùng lưỡi lê chặt đứt cánh tay bị thương của mình rồi tiếp tục xông lên
phá công sự của giặc. Anh là lá cờ đầu trong phong trào thi đua giết giặc lập
công của thanh niên cả nước. Đó là Đại đội trưởng Trần Cừ lấy thân mình bịt
lỗ châu mai mở đường cho đơn vị xông lên diệt giặc. Chiến sĩ dân công Đinh
Thị Dậu, nhiều lần xông lên dưới bom đạn cứu thương binh. Chiến sĩ Lý Văn
Mưu mới 17 tuổi đời, đánh trận đầu tiên ở Đông Khê, anh đã 20 lần cõng
thương binh, tử sĩ về hậu tuyến rồi lại xông lên chiến đấu, cùng đồng đội phá

trào cách mạng. Cả 2 chị đều anh dũng hy sinh và đều được Đảng và Nhà
nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Đó là Võ Thị Sáu, người con gái đất đỏ, đội viên công an xung phong. Căm
thù giặc Pháp và bè lũ tay sai, chị dũng cảm, lập nhiều chiến công diệt trừ ác
ôn, bảo vệ cơ sở. Trong khi thi hành nhiệm vụ diệt 2 tên ác ôn khét tiếng man
rợ, chị bị sa vào tay giặc. Bị giặc tra khảo dã man, chết đi sống lại nhiều lần
nhưng Võ Thị Sáu vẫn một mực không khai báo. Chị trả lời hiên ngang với kẻ
thù: “Yêu nước mình, chống lại thực dân không phải là tội”. Trước giờ hy sinh,
Võ Thị Sáu từ chối rửa tội, từ chối bịt mắt, bình tĩnh hiên ngang cất giọng hát
bài “Tiến quân ca”. Chị Võ Thị Sáu bị thực dân Pháp xử bắn ở Côn Đảo mờ
sáng ngày 23 tháng 2 năm 1952.
Ngày 15-1-1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh số 77/SL truy tặng liệt
sĩ Bùi Thị Cúc, cán bộ công an xung phong tỉnh Hưng Yên, Huân chương Độc
lập hạng Ba và tặng chị sáu chữ vàng: “Sống anh dũng, chết vẻ vang”. Nhận
nhiệm vụ tiêu diệt 2 anh em tên Doãn Nhi và Doãn Tín, là 2 tên chỉ huy bốt
Cảnh Lâm, khét tiếng gian ác, có nhiều nợ máu với nhân dân và cách mạng,
ngày 12-5-1950, nhờ sự mưu trí, khôn khéo và kiên quyết, chị Bùi Thị Cúc
cùng đồng đội hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt tên Nhi. Trên đường về căn cứ,
chị bị giặc bắt. Suốt 3 ngày địch đánh đập, tra tấn chị rất dã man nhưng
chúng vẫn không khai thác được điều gì. Ngày 15-5-1950, tên Tín mang chị
ra trói ở cọc giữa chợ huyện, dùng mọi nhục hình tra tấn và bắt nhân dân phải
chứng kiến hòng lung lạc tinh thần của chị và đồng bào. Nhưng chị vẫn giữ
vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản. Chị cố gắng nói với đồng bào: “Bà
con đừng sợ! Bọn giặc dù gian ác đến mấy cũng không thể chiến thắng được
chúng ta. Kháng chiến nhất định thắng lợi! Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Chị hy
sinh lúc tròn 20 tuổi.
Tấm gương trung kiên, bất khuất của đội viên thiếu niên Phạm Ngọc Đa sống
mãi với truyền thống của tuổi trẻ Việt Nam. Phạm Ngọc Đa quê ở xã Bạch
Đằng, Tiên Lãng (Kiến An) mồ côi cha mẹ, Đa phải đi ở để kiếm sống. Căm
thù giặc Pháp, Đa tham gia công tác kháng chiến, làm quân báo cho du kích

Hồng vào ngày 22-2-1954. Anh được Chính phủ truy tặng danh hiệu Anh
hùng quân đội và Huân chương Quân công hạng Nhất.
Ở Liên khu V, Anh hùng Bùi Chất, Đội trưởng đội công binh Hải Vân và các
Chiến sĩ thi đua Nguyễn Thị Dung (chiến sĩ địch vận thị xã Hội An), ba em
thiếu niên đều là Chiến sĩ thi đua Võ Lanh, Nguyễn Toản, Nguyễn Cương,v.v
là những điển hình trong biết bao tấm gương anh dũng, kiên cường vì sự
thắng lợi của công cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc ta.
Sau chiến thắng Biên Giới và các chiến trường phối hợp, thế và lực của cuộc
kháng chiến toàn dân, toàn diện của ta ngày càng phát triển. Quân dân ta
ngày càng đoàn kết, tin tưởng ở sự lãnh đạo của Đảng và Hồ Chủ tịch. Trong
không khí ấy, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng đã họp từ ngày
11 đến ngày 19-2-1951 tại vùng căn cứ Việt Bắc. Đại hội đã quyết định 2 vấn
đề hệ trọng đối với toàn Đảng và toàn dân ta:
1- Đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn.
2- Tổ chức Đảng Lao Động Việt Nam.
Đại hội đã định ra những chính sách và biện pháp nhằm thực hiện các mục
tiêu trên. Một trong những chính sách, biện pháp quan trọng là xây dựng lực
lượng vũ trang và các đoàn thể quần chúng.
Đoàn đại biểu của Tiểu ban Thanh vận Trung ương đã trình bày trước Đại hội
bản tham luận quan trọng về nội dung, phương hướng tổ chức Đoàn Thanh
niên Cứu quốc và công tác vận động thanh niên trong tình hình mới để góp
phần cùng toàn Đảng, toàn dân đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn
toàn.
Bản báo cáo đề ra 3 nhiệm vụ trọng tâm của Đoàn và phong trào thanh niên:
1- Đẩy mạnh công tác vận động thanh niên ở vùng địch tạm chiếm.
2- Xây dựng Đoàn Thanh niên Cứu quốc thành tổ chức trung kiên.
3- Tăng cường công tác giáo dục thiếu niên nhi đồng.
Toàn thể nhân dân và tuổi trẻ cả nước vô cùng phấn khởi, tin tưởng ở đường
lối kháng chiến mà Đại hội Đảng quyết định, ra sức đóng góp sức lực để đưa
cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn.

đã có 6 đại đoàn bộ binh chủ lực, một đại đoàn công binh và pháo binh; mỗi
liên khu có 2 trung đoàn chủ lực, Nam Bộ có 4 trung đoàn chủ lực.
Để tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong quân đội, theo chủ
trương của Đảng, hệ thống tổ chức Đoàn trong quân đội được xây dựng.
Ngày 2-8-1952, chi đoàn thanh niên cứu quốc đầu tiên trong quân đội được
thành lập tại Trung đoàn 246.
Sự lớn mạnh của lực lượng vũ trang, của chiến tranh nhân dân là điều kiện
tiên quyết để quân dân ta liên tục tiến công kẻ thù, giành được nhiều thắng lợi
to lớn ở các mặt trận Nam Bộ, Khu V, Hòa Bình và Tây Bắc Ta đã tiêu diệt
được nhiều sinh lực địch, vùng giải phóng của ta được mở rộng không
ngừng.
Tấm gương chiến đấu dũng cảm của tiểu đội trưởng, người đảng viên trẻ Cù
Chính Lan, một mình dùng lựu đạn diệt xe tăng địch tạo điều kiện cho đơn vị
tiêu diệt giặc trong chiến dịch Hòa Bình được nêu gương học tập trong toàn
quân.
Phong trào chống địch bắt lính thực chất là một cuộc đấu tranh công khai,
quyết liệt đối mặt với kẻ thù của thanh niên và nhân dân ta. ở các tỉnh Bến
Tre, Trà Vinh, Cần Thơ, Mỹ Tho, quần chúng dùng nhiều hình thức đấu tranh
để giải thoát cho hàng nghìn thanh niên. ở Quảng Nam - Đà Nẵng, trong 6
tháng, địch bắt được 1862 thanh niên thì đồng bào, thanh niên đã đấu tranh
giành lại và giúp anh em bỏ trốn khỏi trại được 1.146 người.
Ngày 3-5-1953, 6.000 nhân dân thị xã Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) biểu tình
trước nhà tên Tỉnh trưởng bù nhìn, phản đối giặc Pháp và bọn tay sai bắt
thanh niên đi lính. Sau đó một tuần, ngày 10-4, 1.600 thanh niên bị bắt đi lính
tập trung ở trại Suối Dầu nổi dậy đấu tranh đòi giải ngũ. ở Hải Phòng 3.000
quần chúng (trong đó có tới 600 trẻ em) ở xã Ngọc Hải, Đồ Sơn đã quyết liệt,
dũng cảm, đấu tranh với địch suốt 3 ngày, buộc chúng phải nhượng bộ thả
hết 200 thanh niên.
Tại Hà Nội, cuộc đấu tranh chống bắt lính diễn ra liên tục, dưới nhiều hình
thức phong phú. Tiêu biểu là cuộc đấu tranh của học sinh Hà Nội bị bắt đi học

còn dành một phần tiếp tế cho cực nam Trung Bộ.
Trong ngành quân giới và quân y, đoàn viên thanh niên đã có nhiều sáng kiến
về tăng năng suất và giải quyết khó khăn về kỹ thuật, nguyên liệu, vật liệu để
đảm bảo kế hoạch sản xuất vũ khí và thuốc men. Tiêu biểu cho tinh thần say
mê nghiên cứu, chế tạo thuốc chống bệnh sốt rét rừng là dược sĩ trẻ Lê
Quang Toàn. Công trình của anh được Chính phủ tặng thưởng Huân chương
Lao động và danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc.
Trong ngành công nghiệp, đoàn viên, thanh niên dấy lên phong trào thi đua
học tập tấm gương lao động quên mình phục vụ kháng chiến của người thợ
trẻ Cao Viết Bảo.
Phong trào thi đua lập công trong các lực lượng vũ trang sôi nổi rộng khắp.
Ngày 12-4-1952, Quân uỷ Trung ương và Bộ Quốc phòng tổ chức Hội nghị thi
đua trong các lực lượng vũ trang, 50 chiến sĩ trẻ của quân đội được tặng
danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc.
Ngày 21-2-1952, tại Việt Bắc, Trung ương Đoàn tổ chức Hội nghị chiến sĩ thi
đua đội TNXP công tác Trung ương. Hội nghị tuyên dương 200 cá nhân
gương mẫu ở các phân đội, 27 chiến sĩ thi đua cấp liên phân đội và 7 chiến sĩ
thi đua toàn đội. Vũ Viết Thân và Phạm Thị Thành được bầu đi dự Đại hội
Chiến sĩ thi đua toàn quân và toàn quốc.
Ngày 20-3-1951, Hồ Chủ tịch đã đến thăm đơn vị thanh niên xung phong
(Liên phân đội 312) đang làm nhiệm vụ tại NàCù (Bắc Cạn). Người rất vui khi
được nghe báo cáo về tinh thần vượt khó khăn gian khổ để phục vụ kháng
chiến của các đội viên thanh niên xung phong và đọc tặng các đội viên thanh
niên xung phong 4 câu thơ đầy ý nghĩa:
"Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên"
Làm theo lời dạy của Hồ Chủ tịch, Đội thanh niên xung phong công tác Trung
ương hăng hái phục vụ chiến đấu, đạt được nhiều thành tích qua các chiến

tỉnh được thành lập, thu hút 1.467 cán bộ công, nông, binh và chiến sĩ thi đua
theo học. Các trường phổ thông được mở ở vùng giải phóng. Ngay trong
những năm kháng chiến đầy gian khổ và khó khăn, Trung ương Đảng, Chính
phủ và Hồ Chủ tịch luôn quan tâm đến việc đào tạo nhân tài và đội ngũ cán
bộ có trình độ văn hóa, khoa học kỹ thuật cao; Người đã ra chỉ thị hình thành
các trường đại học trong vùng giải phóng và chăm sóc chu đáo cũng như tạo
điều kiện cho lớp trí thức trẻ học tập, rèn luyện. Từ năm 1951 đến năm 1953
có 7.000 cán bộ kỹ thuật được đào tạo. Đến năm 1954 đã có 3400 học sinh
được đưa đi học ở nước ngoài.
Ra đời trong những năm 50, báo chí của Đoàn TNCQ và Liên đoàn TNVN đã
góp phần tích cực vào công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên.
Các tờ Tiền Phong, Xung Phong, Sức Trẻ, Thanh niên Việt Nam, Thanh niên
Cứu quốc luôn là người bạn đồng hành của thanh niên trong những ngày
kháng chiến gian khổ, ác liệt mà lạc quan, tin tưởng ở thắng lợi cuối cùng.
Báo chí của Đoàn và Liên Đoàn thanh niên Việt Nam đã giúp cho đông đảo
bạn trẻ đến với lý tưởng cách mạng, nâng cao lòng tự tôn, tự hào dân tộc để
sẵn sàng chiến đấu, hy sinh. Trên các trang báo thường xuyên nêu lên những
tấm gương chiến đấu ngoan cường, hy sinh oanh liệt của biết bao thanh niên
khắp các miền Tổ quốc, những điển hình cá nhân và tập thể gương mẫu
trong lao động sản xuất, trong dân công, thanh niên xung phong phục vụ tiền
tuyến
Thời kỳ này, nhiều cuốn sách giới thiệu về những tấm gương chiến đấu, lao
động của thanh niên Liên Xô, kinh nghiệm công tác vận động thanh niên của
Đoàn thanh niên Cộng sản Lê nin cùng nhiều tác phẩm văn học Xô viết đã
được phát hành rộng rãi ở vùng tự do và vùng tạm bị giặc chiếm.
Cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ
ngày càng có tiếng vang trên trường quốc tế, tranh thủ được sự đồng tình
ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa và phong trào yêu chuộng hòa bình
trên thế giới. Đặc biệt từ năm 1950, việc Chính phủ Liên Xô và các nước dân
chủ nhân dân lần lượt chính thức công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với

Nguyễn Khánh dẫn đầu, tham dự Đại hội thanh niên và sinh viên thế giới lần
thứ tư. Tại Đại hội, Đoàn đại biểu Thanh niên Pháp do chị Môrixét Vanhôtơ
(Mauricette Van Hautte) dẫn đầu đã long trọng trao tặng Đoàn đại biểu Thanh
niên Việt Nam một tặng phẩm vô giá, đó là bức ảnh Nguyễn Ái Quốc tại Đại
hội Tours năm 1920 được phóng to. Đồng chí Vũ Quang đem bức ảnh về báo
cáo với Hồ Chủ tịch. Người rất vui khi thấy lại bức ảnh chụp cách đó trên 30
năm ghi lại thời thanh niên hoạt động tại Pháp.
Để huy động đến mức cao nhất sức người, sức của cho cuộc kháng chiến
nhằm giành thắng lợi quyết định, Hội nghị lần thứ VI (1-1953) của Trung ương
Đảng quyết định thực hiện cải cách ruộng đất để giải phóng nông dân khỏi
ách phong kiến, động viên lực lượng to lớn để đưa cuộc kháng chiến đến
thắng lợi hoàn toàn.
Thực hiện chủ trương của Đảng, Ban Chấp hành Trung ương Đoàn đã ra
Nghị quyết động viên đoàn viên thanh niên cả nước tham gia các đội công tác
phát động quần chúng trong cải cách ruộng đất. Thành quả của cải cách
ruộng đất ở các vùng giải phóng đã cổ vũ, động viên to lớn đến tinh thần
chiến đấu của bộ đội ta ngoài mặt trận.
Khẩu hiệu: “Tất cả cho tiền tuyết, tất cả để chiến thắng” giục giã mọi
tầng lớp thanh niên Việt Nam tiến lên, góp sức mình cho kháng chiến
mau đến ngày thắng lợi.
*
* *
Bước sang đông xuân năm 1953 - 1954, cuộc kháng chiến chính nghĩa của
nhân dân ta ngày càng giành được những thắng lợi to lớn và được sự đồng
tình ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân Pháp và nhân dân yêu chuộng hòa bình
trên thế giới.
Thời gian này quân chủ lực cơ động của địch đã lên đến 100 tiểu đoàn bộ
binh. Chúng tập trung gần 50% lực lượng và hơn 90% lực lượng cơ động trên
toàn chiến trường Đông Dương ở Bắc Bộ.
Tháng 9 năm 1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng ta họp bàn kế hoạch tác

Cuộc chiến đấu để mở đường tiếp tế, vận tải, bảo đảm giao thông thông suốt
diễn ra khẩn trương, quyết liệt ngay từ những ngày đầu chuẩn bị cho đến khi
kết thúc chiến dịch.
Hàng chục vạn chiến sĩ dân công mà đại bộ phận là thanh niên vượt qua bom
đạn địch, chuyển lương thực và đạn dược cho bộ đội đánh giặc, 261.461 dân
công với trên 18.301.570 ngày công đã tham gia phục vụ chiến dịch. Hơn
27.400 tấn gạo đã được chuyển lên mặt trận Điện Biên Phủ.
Theo chỉ thị của Hồ Chủ tịch, Đội TNXP công tác Trung ương hợp nhất với
Đội TNXP và đến tháng 1 năm 1954, Đội chính thức mang tên Đoàn thanh
niên xung phong Trung ương do đồng chí Vũ Kỳ làm đoàn trưởng, Đoàn
thanh niên xung phong tham gia phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Phối hợp
với các đơn vị công binh, thanh niên xung phong anh dũng mở đường và phá
bom nổ chậm của địch, bảo đảm mạch máu giao thông đưa hàng lên mặt
trận. Hàng nghìn kilômét đường được xây dựng và sửa chữa, phục vụ chiến
dịch.
Tiêu biểu cho tinh thần lao động quên mình, hy sinh anh dũng để phá bom nổ
chậm, cứu xe, bảo vệ hàng, bảo vệ những con đường xung yếu lên Điện Biên
là các chiến sĩ thanh niên xung phong Trịnh Văn Huyền, Nguyễn Tiến Thụ.
Trịnh Văn Huyền không quản nguy hiểm xông vào lửa đạn cứu xe, cứu đạn,
Nguyễn Tiến Thụ bị bom vùi 4 lần, ngất đi nhưng khi tỉnh lại vẫn tiếp tục làm
nhiệm vụ. Sau hòa bình, Trịnh Văn Huyền được cử tham gia đoàn đại biểu
thanh niên và sinh viên Việt Nam đi dự Đại hội liên hoan thanh niên và sinh
viên thế giới lần thứ 5 họp tại Vácsava (Ba Lan).
Do đạt được nhiều thành tích trong phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ, Đoàn
TNXP đã được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất
và 60 Huân chương các loại cho các tập thể và cá nhân xuất sắc trong chiến
dịch.
Trong cao trào phục vụ chiến dịch, thanh niên cùng toàn dân ta lập nên thành
tích kỳ lạ về vận tải mà kẻ thù không sao tưởng tượng nổi. Hầu như tất cả các
phương tiện vận chuyển đều được huy động, vừa tận dụng phương tiện thô