PHẦN MỞ ĐẦU
Hiện nay, đất nước ta đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cùng
với những tác động tích cực và tiêu cực của nền kinh tế thị trường, một nền đạo
đức mới đã và đang hình thành cùng với hai mặt của nó. Học sinh, sinh viên là thế
hệ trẻ, là thế hệ tương lai của đất nước, đồng thời cũng là những người chịu ảnh
hưởng nhanh nhất và dễ dàng nhất của những trào lưu mới. Là một sinh viên đã
được học Tư tưởng Hồ Chí Minh, liên hệ với bản thân nói riêng và với thực trạng
của học sinh, sinh viên hiện nay nói chung, em thấy việc học tập và vận dụng tư
tưởng Hồ Chí Minh về những đức tính Cần, Kiệm, Liêm, Chính là vô cùng quan
trọng; không phải chỉ vì đó là những phẩm chất đạo đức cơ bản cần có ở mỗi con
người mà theo em hiểu: để đất nước phát triển vững mạnh cần có những con người
mới phát triển toàn diện cả Tài và Đức như Bác Hồ đã dạy. Chính từ cách nhìn
nhận đó, em lựa chọn nghiên cứu sâu hơn về đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về
Cần, Kiệm, Liêm, Chính và vận dụng vào việc giáo dục những phẩm chất đó
cho học sinh, sinh viên hiện nay”.
Em xin chân thành cảm ơn cô Vũ Thị Phương Mai – giảng viên trực tiếp
giảng dạy bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, cảm ơn các thầy cô giáo trên Trung tâm
Thông tin – Thư viện của trường, cùng các anh chị và các bạn đã giúp đỡ em hoàn
thành đề tài tiểu luận này. Bài tiểu luận chắc không tránh khỏi những thiếu sót,
kính mong các thầy cô đóng góp ý kiến để bài tiểu luận này của em được hoàn
thiên hơn.
Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn!
Sinh viên thực hiện: Đỗ Thị Minh.
Lớp: Đ4CT2
A- NỘI DUNG
I – Tư tưởng của Hồ Chí Minh về Cần, Kiệm, Liêm, Chính.
1
Một ngày sau khi nước nhà giành được độc lập (3-9-1945), Chủ tịch Hồ Chí
Minh chủ toạ phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ. Người trình bày sáu
nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, trong đó có vấn đề
thứ tư cần phải giải quyết lúc bấy giờ là “Chế độ thực dân đã đầu độc dân ta với

Thiếu một đức thì không thành người”.
(Hồ Chí Minh toàn tập. Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, t.5, tr.631)
Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, bọn phong kiến ngày xưa nêu ra Cần, Kiệm,
Liêm, Chính nhưng không bao giờ thực hiện mà lại bắt nhân dân tuân theo để
phụng sự quyền lợi cho chúng. Ngày nay, ta đề ra Cần, Kiệm, Liêm, Chính cho cán
bộ thực hiện làm gương cho nhân dân là để đem lại hạnh phúc cho dân. Với ý
nghĩa như vậy, Cần, Kiệm, Liêm, Chính cũng là một biểu hiện cụ thể, một nội
dung của phẩm chất “trung với nước, hiếu với dân”.
Cần là siêng năng, chăm chỉ; lao động có kế hoạch, có hiệu quả, có năng
suất cao với tinh thần tự lực cánh sinh. Dao siêng mài thì sắc bén. Ruộng siêng làm
cỏ thì lúa tốt. Người siêng học tập thì mau tiến. Siêng nghĩ ngợi thì hay có sáng
kiến. Siêng hoạt động thì có sức khỏe. Người siêng năng thì mau tiến bộ. Cả nhà
siêng năng thì chắc ấm no. Cả làng siêng năng thì làng phồn thịnh. Cả nước siêng
năng thì nước giàu mạnh.
Kiệm là tiết kiệm (tiết kiệm thời gian, tiết kiệm công sức, tiết kiệm của
cải…) của nước, của dân; “không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”, không
phô trương hình thức, không liên hoan, chè chén lu bù. Tiết kiệm không phải là
bủn xỉn. Khi không nên tiêu xài thì một hạt gạo, một đồng xu cũng không nên tiêu.
Khi có việc đáng làm, việc lợi ích thực sự cho dân thì tốn bao nhiêu công, bao
nhiêu của cũng không tiếc.
3
Liêm là luôn tôn trọng của công và của dân. Phải “trong sạch, không tham
lam” tiền của, địa vị, danh tiếng.
Chính là thẳng thắn, đứng đắn: Đối với mình – không được tự cao, tự đại, tự
phụ, phải khiêm tốn học hỏi, phát triển cái hay, sửa chữa cái dở của mình. Đối với
người – không nịnh người trên, không khinh người dưới, thật thà, không dối trá.
Đối với việc – phải để việc công lên trên, lên trước, việc thiện nhỏ mấy cũng làm,
việc ác nhỏ mấy cũng tránh.
Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, các đức tính Cần, Kiệm, Liêm, Chính có quan hệ
chặt chẽ với nhau. Cần mà không kiệm, làm chừng nào, xào chừng ấy giống như

truyền thống ấy vẫn còn được lưu giữ trong một chặng đường dài đấu tranh dựng
nước và giữ nước. Có thể nói, đức tính cần cù, chịu khó là một trong những nét đạo
đức truyền thống nổi bật của con người Việt Nam. Ông cha ta xưa có câu: “Có làm
thì mới có ăn/ Không dưng ai dễ đem phần đến cho”, hoặc “Thế gian chuộng của
chuộng công/ Nào ai có chuộng người không bao giờ”…Những câu ca dao giản dị
như thế cứ nhẹ nhàng thấm sâu vào tâm hồn con người Việt Nam ngay từ thuở lọt
lòng. Tiếp thu những phẩm chất đạo đức tốt đẹp đó nên phần lớn học sinh, sinh
viên, thanh niên trí thức Việt Nam hiện nay vẫn giữ được đức tính cần cù, chịu
khó, siêng năng. Nhiều học sinh ngoài việc học ở lớp còn tham gia lao động giúp
đỡ gia đình. Nhiều sinh viên ngoài việc học còn tham gia rất tích cực các hoạt động
phong trào và cũng có rất nhiều sinh viên kiếm việc làm thêm. Nhiều học sinh,
sinh viên nghèo không có tiền ôn luyện tại các “lò” luyện thi, các khóa học thêm,
ngoài các giờ học trên lớp lại chăm chỉ tự học, tự rèn luyện. Tuy nhiên, bên cạnh
đó vẫn còn nhiều học sinh, sinh viên có tình trạng “lười làm, ham chơi”. Nhiều học
sinh, sinh viên không chú tâm vào việc học hành, học theo kiểu đối phó, chỉ để thi
lấy điểm, học chỉ để lấy bằng…
5
Cùng với đức tính cần cù thì tiết kiệm cũng là một trong những nét phẩm
chất tốt đẹp vốn có của dân tộc ta. Người xưa có nói: “Được mùa chớ phụ ngô
khoai/ Đến khi thất bát lấy ai bạn cùng”. Theo đó, ông cha ta cũng có dạy, không
nên “ăn xổi ở thì”, “vung tay quá trán” và khi sống, ăn ở hay làm bất cứ việc gì
đều phải “liệu cơm gắp mắm”, “tích tiểu thành đại”, vì thế cho nên đức tính “bám
rễ, ăn sâu” của con người Việt Nam ta là tính tiết kiệm. Tư tưởng của Bác về tính
tiết kiệm được mở rộng hơn, đó là không chỉ tiết kiệm về của cải vật chất mà còn
tiết kiệm về thời gian và công sức. Do ảnh hưởng của thời đại mới và môi trường
sống mới, sự xa hoa lãng phí đã xuất hiện trong không ít người, trong số đó không
ngoại trừ học sinh, sinh viên. Có những học sinh, sinh viên tiết kiệm tiền để mua
sách, đóng học, thậm chí là để ủng hộ người nghèo, ủng hộ lũ lụt miền Trung…
nhưng bên cạnh đó vẫn còn không ít những học sinh, sinh viên tiêu tiền hoang phí
vào những thú vui vô bổ hoặc ăn chơi, đua đòi. Có những học sinh, sinh viên tiết

học hỏi trong mọi lĩnh vực. Tuy nhiên, hiện nay việc tự phê bình, nhận khuyết
điểm và sửa chữa sai lầm không chỉ ở riêng học sinh, sinh viên mà ở nhiều người
vẫn chưa được thực hiện tốt. Phần đa học sinh, sinh viên mới chỉ dừng lại ở việc
nhìn thấy điểm mạnh của mình, của mọi người để phấn đấu mà rất ít học sinh, sinh
viên dám nhìn thẳng vào những điểm yếu để sửa chữa sai lầm. Ví dụ đơn giản như
việc học sinh, sinh viên phát biểu ý kiến xây dựng bài trên lớp: nhiều học sinh, sinh
viên vì sợ sai mà không dám đưa lên ý kiến của mình; hoặc sợ mọi người phê bình
những điểm yếu, không dám đối diện với sự thật, dẫu vẫn nhận thức được rằng
“Thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng”. Bác Hồ có nói: “Chớ vì ai mà thưởng, ghét
ai mà phạt, ai hầu với mình thì dung, ai trực tính nói ngay thì bỏ.”. Tuy nhiên,
không phải ai cũng thực hiện tốt được điều đó. Ngoài ra, trong chữ “Chính” ấy Bác
Hồ còn nói “phải để việc công lên trên hết”, về điều này, ngay từ khi ngồi trên ghế
7
nhà trường, bên cạnh phần lớn những học sinh, sinh viên có suy nghĩ sau này ra
trường sẽ đem kiến thức của mình đóng góp cho sự phát triển của đất nước, làm
giàu vì những mục đích chính đáng, vì bản thân, vì gia đình và vì sự tiến bộ xã
hội…đã có rất nhiều học sinh, sinh viên có suy nghĩ mang khuynh hướng chủ
nghĩa cá nhân, ham danh vọng, địa vị, chức quyền, bất chấp mọi thủ đoạn để làm
giàu…
2. Liên hệ vào việc giáo dục những phẩm chất này cho học sinh, sinh viên
trong giai đoạn hiện nay.
2.1 Vai trò của việc giáo dục phẩm chất: Cần, Kiệm, Liêm, Chính cho học
sinh, sinh viên.
Trong nhiệm vụ bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Hồ Chí Minh nhắc
đến vai trò, nhiệm vụ của các thế hệ đi trước, chăm lo, đào tạo, bồi dưỡng các thế
hệ đi sau làm sao để họ tiến bộ hơn mình. Theo Người, thế hệ đi sau tiến bộ hơn
thế hệ đi trước mới tốt. Nếu thế hệ đi sau không bằng thế hệ đi trước là không tốt.
Hồ Chí Minh quan niệm: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích
trăm năm thì phải trồng người”. Để “trồng người” thì vai trò của giáo dục là vô
cùng quan trọng. Tuy nhiên, nội dung và phương pháp giáo dục phải toàn diện cả

nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Nắm vững phương pháp luận biện
chứng duy vật giúp cho con người xem xét sự vật, hiện tượng khách quan một cách
đúng đắn, tránh cho ta mắc phải bệnh chủ quan duy ý chí tùy tiện trong hoạt động
thực tiễn.
Thứ hai, cần phải tuân thủ và thực hiện tốt các nguyên tắc xây dựng đạo đức
mới mà Bác đã nêu để xây dựng nền tảng đạo đức mới trong đời sống xã hội nước
ta. Đó là: Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức. Xây phải đi đôi với
chống, phải tạo thành phong trào trong quần chúng rộng rãi. Phải tu dưỡng đạo đức
suốt đời.
9
Thứ ba, đề cao vai trò của sự giáo dục từ gia đình, nhà trường và cả xã hội.
Trong gia đình, thế hệ trước làm gương cho thế hệ sau. Giáo dục các phẩm chất
đạo đức nói chung và các phẩm chất Cần, Kiệm, Liêm, Chính cho học sinh, sinh
viên nói riêng có lẽ phải bắt đầu bằng cách dạy cho tốt những môn học như: lịch
sử, địa lý, văn học, đạo đức và nhất là môn giáo dục công dân, những môn chú
trọng phần dạy người, cụ thể là những con người Việt Nam ở thế kỷ 21 này trước
những vấn đề lớn của dân tộc, của đất nước và của thế giới, trong đó có những vấn
đề như lối sống xa hoa, lãng phí; tham nhũng; lối sống chủ nghĩa cá nhân…Tuy
nhiên cần phải thay đổi phương pháp giảng dạy đối với những môn học đó để
chúng không còn là những môn vô bổ, chán ngán, là những bài giảng khô khan
trên lớp học được trả lại cho thầy cô và nhà trường bằng những bài thi trên giấy
và được ghi nhận bằng những con số vô hồn trên học bạ. Cùng với đó, các tổ chức
Đoàn – Đội – Hội cần tổ chức những buổi tọa đàm, thảo luận… về những vấn đề
thực hiện đạo đức nói riêng và thực hiện Cần, Kiệm, Liêm, Chính nói riêng cho
học sinh, sinh viên; đẩy mạnh triển khai có hiệu quả cuộc vận động “Học tập và
làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”.
2.3 Nội dung giáo dục các phẩm chất Cần, Kiệm, Liêm, Chính cho học
sinh, sinh viên.
- Cần: học sinh sinh viên phải học tập, lao động chăm chỉ, cần cù, siêng năng.
Tuy nhiên, siêng năng và kế hoạch phải đi đôi với nhau. Nếu không có kế

gương đạo đức vô song. Chính điều này đã đem lại cho tư tưởng và tấm gương đạo
đức Người có một sức sống mãnh liệt và sự cổ vũ lớn lao không chỉ với nhân dân
Việt Nam mà còn cả với nhân dân thế giới trong cuộc đấu tranh vì dân chủ và tiến
bộ xã hội. Để trở thành người có ích cho xã hội, người chủ tương lai của nước
nhà, thế hệ trẻ Việt Nam nói chung và học sinh, sinh viên, thanh niên trí thức nói
chung cần phải học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh.
Cách đây hơn 60 năm (năm 1947), trong “Thư gửi thanh niên”, Chủ tịch Hồ
Chí Minh khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thanh
niên muốn làm chủ tương lai một cách xứng đáng thì ngay từ bây giờ phải tự giác
rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải tích cực làm việc để chuẩn bị cho
tương lai. Việc giáo dục thanh niên không thể tách rời mà phải liên hệ chặt chẽ với
những cuộc đấu tranh của xã hội, nhằm giúp họ tránh những cái độc hại, tiêu cực
và tiếp thu, học hỏi những cái hay, tiến bộ trong cuộc sống. Thanh niên phải có
tinh thần sẵn sàng: “đâu Đảng cần thì thanh niên có, việc gì khó thì thanh niên
làm”; phải đoàn kết chặt chẽ, kiên trì phấn đấu, vượt mọi khó khăn, thi đua học
tập và lao động sản xuất, góp sức vào sự nghiệp xây dựng một nước Việt Nam hòa
bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh”. Thiết nghĩ, việc giáo dục đạo
đức cho học sinh, sinh viên nói chung và giáo dục các phẩm chất Cần, Kiệm, Liêm,
Chính nói riêng đã đang và mãi là việc có ý nghĩa quan trọng. Học sinh, sinh viên
cần phấn đấu rèn luyện hơn nữa, thể hiện bằng chính những hoạt động thường
ngày để trở thành người công dân – học sinh, sinh viên tốt xứng đáng với niềm tin
yêu và mong mỏi của Bác.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
12
1. Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh. Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội (2005).
2. Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh. Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội (2009).
3. Hỏi – đáp môn tư tưởng Hồ Chí Minh. Nxb. Đại học quốc gia, Hà Nội.
13