1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh Phúc

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN
1. Tên học phần : Ngữ âm học tiếng Việt (Vietnamese Phonetics)
- Mã số học phần : XH197
- Số tín chỉ học phần : 02
- Số tiết học phần : 30 tiết lý thuyết , 60 tiết tự học.
2. Đơn vị phụ trách học phần:
- Bộ môn : Ngữ văn
- Khoa: Khoa học Xã hội và Nhân văn
3. Điều kiện tiên quyết: không
4. Mục tiêu của học phần:
4.1. Kiến thức:
4.1.1. Hiểu được khái niệm ngữ âm, thấy được vai trò của nó trong việc tạo vỏ
vật chất của ngôn ngữ; nắm được nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu Ngữ âm học;
hiểu được cơ sở nghiên cứu ngữ âm dưới hai góc độ: âm học và cấu âm.
4.1.2. Nắm được khái niệm về các bộ phận ngữ âm đoạn tính, siêu đoạn tính;
các tiêu chí phân loại các hệ thống ngữ âm.
4.1.3. Hiểu được đặc thù của âm tiết tiếng Việt.
4.1.4. Nắm được các hệ thống ngữ âm tiếng Việt về các mặt: số lượng, đặc
điểm, vị trí, chức năng trong mô hình âm tiết tiếng Việt. Nắm được sự thể hiện của các
đơn vị ngữ âm trong các phương ngữ.
4.1.5. Nắm được mối quan hệ giữa ngữ âm và chữ viết; các quy định, các mẹo
luật viết chính tả tiếng Việt


nữa, người học có thể hiểu được thực tế và hiện trạng sử dụng tiếng Việt ở các vùng,
miền địa phương nhằm nâng cao ý thức giữ gìn và sử dụng tiếng Việt chính xác.
6. Cấu trúc nội dung học phần:

Nội dung Số tiết

Mục tiêu
Chương 1: Khái quát về ngữ âm và Ngữ âm học
1.1 Ngữ âm
1.1.1. Khái niệm ngữ âm
1.1.2. Đặc điểm của ngữ âm
1.1.3. Vai trò của ngữ âm
1.2. Cơ sở ngữ âm
1.2.1. Cơ sở vật lý
1.2.2. Cơ sở sinh lý
1.2.3. Cơ sở xã hội
1.3. Ngữ âm học
1.3.1. Ngữ âm học và âm vị học
1.3.2. Ngữ âm học trong mối quan hệ với các chuyên ngành
ngôn ngữ học
1.3.2. Ngữ âm học trong mối quan hệ với Phương pháp dạy tiếng
1.4. Phương pháp nghiên cứu ngữ âm
1.5. Ký hiệu ngữ âm

* Bài tập
3


3.1. Khái niệm âm tiết
3.1.1. Đặc điểm của âm tiết tiếng Việt
3.1.1.1. Ranh giới dứt khoát trong ngữ lưu
3.1.1.2. Ranh giới âm tiết trùng ranh giới hình vị
3.2. Các yếu tố cấu thành âm tiết tiếng Việt
3.2.1. Âm chính
3.2.2. Vần
3.2.3. Thanh điệu
3.3. Khả năng phân giải âm tiết tiếng Việt
3.4. Phân loại âm tiết tiếng Việt
* Bài tập
4 4.1.3
4.2.3; 4.3.1.

Chương 4: Hệ thống âm vị tiếng Việt
4.1. Hệ thống âm đầu
4.1.1. Đặc điểm
4.1.2. Số lượng
4.1.3. Miêu tả đặc điểm cấu âm – âm học
4.1.4. Sự thể hiện trên chữ viết
4.1.5. Chức năng
4.1.6. Sự biến âm trong các phương ngữ
4.2. Hệ thống âm đệm
4.2.1. Đặc điểm
4.2.2. Số lượng
14 4.1.4
4.2.4; 4.3.2.

4


4.6.1. Vấn đề trọng âm trong tiếng Việt
4.6.2. Phân loại trọng âm
4.6.3. Tác dụng của trọng âm
4.7. Ngữ điệu tiếng Việt
5

4.7.1. Vấn đề ngữ điệu tiếng Việt
4.7.2. Các yếu tố của ngữ điệu
4.7.3. Các loại ngữ điệu
4.8. Những sự biến âm trong tiếng Việt
4.8.1. Sự biến âm kết hợp
4.8.2. Những sự biến âm khác
* Bài tập
Chương 5. Một số vấn đề về ngữ âm và chữ viết tiếng Việt
5.1. Mối quan hệ giữa ngữ âm và chữ viết
5.2. Vấn đề chính âm, chính tả tiếng Việt
5.3. Những bất hợp lý của hệ thống chữ viết tiếng Việt
5.4. Một số quy định, mẹo luật chính tả tiếng Việt
* Bài tập
4 4.1.5
4.2.5; 4.3.3.

7. Phương pháp giảng dạy:
- Phương pháp thuyết giảng
- Phương pháp phát vấn – nêu vấn đề
- Cho thuyết trình
- Thảo luận nhóm
8. Nhiệm vụ của sinh viên:
Sinh viên phải thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Tham dự tối thiểu 80% số tiết học lý thuyết trên lớp

học phần
- Thi viết/trắc nghiệm (60 phút)
- Tham dự đủ 80% tiết lý thuyết
- Bắt buộc dự thi
50% 4.1; 4.2; 4.3
6

9.2. Cách tính điểm
- Điểm đánh giá thành phần và điểm thi kết thúc học phần được chấm theo thang
điểm 10 (từ 0 đến 10), làm tròn đến một chữ số thập phân.
- Điểm học phần là tổng điểm của tất cả các điểm đánh giá thành phần của học phần
nhân với trọng số tương ứng. Điểm học phần theo thang điểm 10 làm tròn đến một
chữ số thập phân, sau đó được quy đổi sang điểm chữ và điểm số theo thang điểm
4 theo quy định về công tác học vụ của Trường.
10. Tài liệu học tập:
STT

Thông tin về tài liệu Số đăng ký cá biệt
[1] Giáo trình tiếng Việt 2 : Dành cho Học viên ngành
Giáo dục tiểu học Hệ đào tạo Tại chức và Từ xa /
Đỗ Xuân Thảo, Lê Hữu Tỉnh. - Hà Nội : Đại học
Sư phạm, 2006
DIG 000900, MFN.161038
[2] Giáo trình lịch sử ngữ âm tiếng Việt : Sơ
thảo / Nguyễn Tài Cẩn. - Hà Nội : Giáo Dục, 1997

Số thứ tự trên kệ sách: 495.9227/ C121
SP.015532; SP.015533
MOL.011591;MOL.011589;
MON.104098; DIG.002258

nghĩa / Cao Xuân Hạo. - Hà Nội : Giáo dục, 2003

Số thứ tự trên kệ sách: 495.9225/ H108

MOL.045466; MOL.045463
MOL.045460; MON.024955
MON.024958
[8]
Tiếng Việt : đại cương - ngữ âm / Mai Thị Kiều
Phượng. - Hà Nội : Khoa học xã hội, 2008

Số thứ tự trên kệ sách: 495.9221/ Ph561t
SP.020469;SP.020470;
SP.020472; MOL.057032
MON.032527;MON.036542
7

[9]
Ngữ âm tiếng Việt / Đoàn Thiện Thuật. - Hà
Nội : Đại học Quốc gia Hà Nội, 1999

Số thứ tự trên kệ sách: 495.922/ Th504/1999

SP.005748; 2c_283117
SP.014887; SP.014888
MOL.010172; MOL.010174
[10]
Ngữ âm học tiếng Việt hiện đại / Cù Đình Tú,
Hoàng Văn Thung, Nguyễn Nguyên Trứ. - Hà Nội
: Giáo dục, 1977. Số thứ tự trên kệ

- Về nhà: Nghiên cứu và chuẩn bị
bài cho tuần sau: Đọc thêm tài
liệu [4]: từ Chương 1 đến Chương
3 và Chương 5.

2 Chương 1 (tt)
1.3.2. Ngữ âm học trong mối quan
hệ với các chuyên ngành ngôn ngữ
học
1.3.2. Ngữ âm học trong mối quan
hệ với Phương pháp dạy tiếng
1.4. Phương pháp nghiên cứu ngữ
âm
1.5. Ký hiệu ngữ âm
Chương 2: Các bộ phận ngữ âm
2.1. Hai bộ phân ngữ âm
2.1.1. Bộ phận ngữ âm đoạn tính

4 - Chuẩn bị bài: đọc tài liệu [1]: nội
dung từ mục 1.3.2 đến 1.5 của
Chương 1, và mục 2.1 của Chương
2.
- Nghiên cứu thêm tài liệu [7]: nội
dung Phần 1 và Chương 1,
Chương 2, Chương 3 của Phần 2.
- Về nhà: Đọc thêm tài liệu [2]:
Phần 2.

3
Chương 2 (tt)


* Thực hành
4 - Chuẩn bị bài: đọc tài liệu [1]: nội
dung từ mục 2.2 đến 2.3 của
Chương 3.
- Nghiên cứu lại Phần 2 của tài
liệu [2].
- Về nhà: Nghiên cứu kỹ Chương
3 của tài liệu [7].
5
Chương 3: Âm tiết tiếng Việt
3.1. Khái niệm âm tiết
3.4.1. Đặc điểm của âm tiết tiếng
Việt
3.4.1.1. Ranh giới dứt khoát
trong ngữ lưu
3.4.1.2. Ranh giới âm tiết
trùng ranh giới hình vị

* Thực hành
4 - Chuẩn bị bài: đọc kỹ tài liệu [1]:
mục 3.1 của Chương 3.
- Về nhà: đọc lại mục 3.2 của
Chương 3 tài liệu [3], Chương 3
của tài liệu [7].
6
Chương 3 (tt)
3.5. Các yếu tố cấu thành âm
tiết tiếng Việt
3.5.1. Âm chính

của tài liệu [1].
- Nghiên cứu thêm tài liệu [9] và
tài liệu [5]; Phần thứ nhất của tài
liệu [6].
8
Chương 4 (tt)
4.2. Hệ thống âm đệm
4.2.1. Đặc điểm
4.2.2. Số lượng
4.2.3. Miêu tả đặc điểm cấu âm –
âm học
4.2.4. Sự thể hiện trên chữ viết
4.2.5. Chức năng
4.2.6. Sự phân bố của âm đệm
trong âm tiết
4.2.7. Sự biến âm trong các
phương ngữ
4 - Chuẩn bị bài: nghiên cứu trước
mục 4.2 của tài liệu [1].
- Nghiên cứu thêm phần 1.4 của
tài liệu [8]; tài liệu [5].
- Về nhà: đọc lại Chương 5 của tài
liệu [4]
9
Chương 4 (tt)
4.3. Hệ thống chính
4.3.1. Đặc điểm
4.3.2. Số lượng
4.3.3. Miêu tả đặc điểm cấu âm –
âm học

phương ngữ
4 - Chuẩn bị bài: nghiên cứu trước
mục 4.4 của tài liệu [1]; Chương 4
của tài liệu [8].
- Về nhà: nghiên cứu lại Phần 4
của tài liệu [7]; Phần thứ nhất của
tài liệu [6].
12
Chương 4 (tt)
4.5. Hệ thống thanh điệu
4.5.1. Đặc điểm
4.5.2. Số lượng
4.5.3. Miêu tả hệ thống thanh
điệu tiếng Việt
4.5.4. Phân loại
4.5.5.Sự phân bố của thanh
4.5.6. Chức năng
4.5.7. Thanh điệu trong các
phương ngữ
4.6 Trọng âm
4.6.1. Vấn đề trọng âm trong
tiếng Việt
4.6.2. Phân loại trọng âm
4.6.3. Tác dụng của trọng âm

4 - Chuẩn bị bài: nghiên cứu mục
4.5 và 4.6. của tài liệu [1]; Chương
5, Chương 6 của tài liệu [8]
- Về nhà: nghiên cứu lại phần 4
của tài liệu [7]; Phần thứ nhất của

5.1, đến 5.3. của tài liệu [1];
Chương 7 của tài liệu [8].
- Về nhà: nghiên cứu lại phần 4
của tài liệu [7]
15
Chương 5. (tt)
5.4. Một số quy định, mẹo luật
chính tả tiếng Việt
* Thực hành
4 - Chuẩn bị bài: ôn tập Chương 5
của tài liệu [1]; Từ Chương 4 đến
Chương 7 của tài liệu [8],
- Về nhà: Tổng ôn tập Chương 3
và Chương 5 của tài liệu [3]; Từ
Chương 4 đến Chương 7 của tài
liệu [8], Phần 4 của tài liệu [7].
16
Thi kiểm tra cuối kỳ Cần Thơ, ngày 18 tháng 4 năm 2014
TL. HIỆU TRƯỞNG
TRƯỞNG KHOA/GIÁM ĐỐC VIỆN/
GIÁM ĐỐC TRUNG TÂM
TRƯỞNG BỘ MÔN