ÔN TẬP THI TỐT NGHIỆP THPT MÔN
VĂN (Một số bài khó trong chương trình cơ bản)
THUỐC
(Lỗ Tấn)
Hỏi: Em hãy trình bày những nét chính về cuộc đời và
nghệ thuật của tác giả Lỗ Tấn . Con đường chọn nghề của
Lỗ Tấn có gì đáng chú ý ?
Trả lời:
- Lỗ Tấn ( 1881-1936 ) tên thật là Chu Thụ Nhân , quê ở phủ
Thiệu Hưng tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc . Năm 13 tuổi ,
chứng kiến cảnh người cha lâm bệnh mà chết vì không có thuốc
, Lỗ Tấn ôm ấp nguyện vọng học nghề thuốc,để chữa bệnh cho
những người nghèo như cha mình .
- Tuổi trẻ Lỗ Tấn nhiều lần đổi nghề để tìm con đường cống
hiến cho dân tộc : nghề hàng hải , khai mỏ rồi chuyển sang
nghề y . Đang học nghành y ở Nhật , một lần xem phim ông
thấy những người Trung Quốc khoẻ mạnh hớn hở đi xem quân
Nhật chém một người Trung Quốc chống Nhật . Ông giật mình
nhận ra rằng : Chữa bệnh thể xác không quan trọng bằng chữa
bệnh tinh thần . Và thế là ông chuyển sang làm văn nghệ để
phanh phui căn bệnh tinh thần của quốc dân , lưu ý mọi người
tìm cách chạy chữa . Con đường gian nan chọn nghề của Lỗ
Tấn vừa mang đậm dấu ấn của lịch sử Trung Hoa thời cận hiện
đại vừa nói lên tâm huyết của Lỗ Tấn với dân tộc.
- Lỗ Tấn là nhà văn cách mạng lỗi lạc của Trung Quốc đầu
thế kỉ XX : “Trước Lỗ Tấn , chưa hề có Lỗ Tấn , sau Lỗ Tấn ,
có vô vàn Lỗ Tấn” (Quách Mạc Nhược ). Ông được tôn vinh là
linh hồn dân tộc . Ông chuyên vạch trần những thói hư tật xấu
của nhân dân để mọi người tìm cách chạy chữa , tự phấn đấu
vươn lên , tự cường dân tộc . Tác phẩm chính của Lỗ Tấn là
AQ chính truyện , Cố hương…

bệnh gì ? Thuốc ở đây còn hàm ý chỉ phương thuốc chữa
những căn bệnh nào nữa?)Qua nhan đề truyện và hình
ảnh chiếc bánh bao em hãy phát biểu chủ đề truyện ngắn
“Thuốc”
Trả lời: Ý nghĩa nhan đề “Thuốc” và hình tượng chiếc
bánh bao tẩm máu người:
Nhan đề thiên truyện là Thuốc (nguyên văn là Dược) . Thuốc
ở đây chính là chiếc bánh bao tẩm máu người mà lão Hoa đã
mua về cho thằng Thuyên ăn để chữa bệnh lao.Nhan đề này có
nhiều nghĩa .
-Tầng nghĩa thứ nhất của Thuốc là nghĩa tường minh , chỉ
phương thuốc chữa bệnh lao bằng chiếc bánh bao tẩm máu
người . Đây là một phương thuốc mê tín lạc hậu tương tự như
hai vị thuốc mà ông thầy lang đã bốc cho cho bố Lỗ Tấn để
chữa bệnh phù thủng là rễ cây mía đã kinh sương ba năm và
một đôi dế đủ con đực , con cái dẫn đến cái chết của ông cụ.
-Tầng nghĩa thứ hai của Thuốc là nghĩa hàm ẩn , đó là
phương thuốc để chữa bệnh tinh thần : căn bệnh gia
trưởng , căn bệnh u mê lạc hậu về mặt khoa học của người
dân Trung Quốc . Bố mẹ thằng Thuyên vì lạc hậu và gia
trưởng đã áp đặt cho nó một phương thuốc là chiếc bánh bao
tẩm máu người dẫn đến cái chết của nó . Rồi tất cả đám người
trong quán trà cũng sai lầm như vậy. Chiếc bánh bao tẩm máu
vô hại kia đã trở thành một thứ thuốc độc vì người ta quá tin
vào nó mà không lo tìm một thứ thuốc khác .Người dân Trung
Quốc phải tỉnh giấc , không được “ngủ mê trong cái nhà hộp
bằng sắt không có cửa sổ”.
-Tầng nghĩa thứ ba của Thuốc , của chiếc bánh bao tẩm máu
người là phương thuốc nhằm chữa căn bệnh u mê lạc hậu về
mặt chính trị của người dân Trung Quốc và căn bệnh xa rời

tố cáo cháu mình nên được thưởng một số tiền lớn mà gia đình
khỏi bị liên luỵ, còn lão Hoa thì có máu Hạ Du để chấm bánh
bao làm thuốc chữa bệnh cho thằng Thuyên.
Tóm lại, qua hai sự việc trên,và bằng ngôn ngữ của người
kể chuyện , ta thấy đám đông quần chúng thật là mê muội.
Sự hiểu biết và thái độ của họ về những vấn đề của đất
nước,về bệnh tật ,về cuộc đời còn quá hạn chế.Nói như Lỗ Tấn
thì họ đang “ngủ quên trong một cái nhà hộp bằng sắt không có
cửa sổ” .Phải làm thế nào đó để thức tỉnh họ.Ta cũng thấy nhân
vật Hạ Du là một người yêu nước nhưng anh cũng thật cô đơn .
Hỏi: Hình tượng người cách mạng Hạ Du hiện lên
như thế nào?Qua hình tượng nhân vật Hạ Du ,Lỗ Tấn
muốn nói lên điều gì?
Trả lời: Nhân vật Hạ Du không xuất hiện trực tiếp trong
tác phẩm mà được giới thiệu thông qua các nhân vật khác và
qua thái độ của người kể chuyện .
Hạ Du là một người yêu nước , một nhà cách mạng
tiên phong , dũng cảm xả thân vì nghĩa lớn.
Nhưng anh rất cô đơn ,không ai hiểu anh kể cả mẹ
anh .Anh đã đổ máu vì quần chúng thế mà họ lại lấy máu anh
để tẩm bánh bao chữa bệnh lao.
Hạ Du chính là hình ảnh tượng trưng của cuộc cách
mạng Tân Hợi, một cuộc cách mạng góp phần đánh đổ chế độ
phong kiến Trung Quốc nhưng lại xa rời quần chúng nên thất
bại.Qua hình tượng Hạ Du ,Lỗ Tấn muốn bày tỏ lòng kính
trọng với cuộc cách mạng này.
Hỏi: Thời gian nghệ thuật của truyện tiến triển như thế
nào? Nó thể hiện điều gì?
Trả lời:-Thời gian nghệ thuật của truyện tiến triển từ
mùa thu Hạ Du bị hành hình đến mùa xuân trong tiết thanh

-Cách xây dựng nhân vật cũng rất đặc biệt: không đặt
nhân vật cách mạng vào vị trí chủ yếu mà đặt ở tuyến ngầm
phía sau nhân vật đám đông để khắc hoạ chủ đề thức tỉnh quần
chúng của truyện.
-Cách kể chuyện theo ngôi thứ ba truyền thống nhưng
nhiều đoạn đã chuyển điểm nhìn trần thuật sang nhân vật làm
cho truyện sinh động và giàu chất trữ tình hơn.
Hỏi: Em hãy tổng kết những kiến thức cơ bản về tác
phẩm? (Phần ghi nhớ SGK)
. Trả lời:Lỗ Tấn được tôn vinh là “linh hồn dân tộc”vì
nhà văn đã đau nỗi đau của dân tộc Trung Hoa thời cận đai. :
“nhân dân thì ngủ say trong một cái nhà hộp bằng sắt”, còn
người cách mạng thì “bôn ba trong chốn quạnh hiu”.
. Cô đọng và súc tích, Thuốc là một truyện ngắn mang kích
thước của một truyện dài.
SỐ PHẬN CON NGƯỜI
(Sô-lô-khôp, trích)
Hỏi:: Em hãy cho biết cuộc đời đã ảnh hưởng đến sự
nghiệp văn chương của tác giả Sô-lô-khốp như thế nào?
Nêu hoàn cảnh ra đời và tóm tắt tác phẩm Số phận con
người?
Trả lời:M.A.Sôlôkhôp (1905-1984)là nhà văn Nga lỗi
lạc.Ông sinh ra và lớn lên ở tỉnh Rôxtôp thuộc vùng thảo
nguyên sông Đông và gắn bó với vùng đất trù phú đậm bản sắc
văn hoá của người cô dắc này trong những bước chuyển mình
đau đớn và phức tạp của lịch sử.Chưa được 17 tuổi nhưng trong
nội chiến Sô-lô-khôp đã làm thư kí uỷ ban xã,xoá nạn mù
chữ,trưng thu lương thực chống đói…Năm 17 tuổi,ông lên
Mat-xcơ-va làm nhiều nghề vất vả như đập đá ,khuân vác ,kế
toán để thực hiện giấc mơ viết văn.Năm 21 tuổi, Sôlôkhôp đã

Đức.Năm 1944,bọn phát xít Đức thua to,phải dùng cả tù binh
làm lái xe.Xôcôlốp đã cướp xe,bắt sống tên thiếu tá phát xít,
trốn thoát.Về tới đợn vị,anh mới hay tin ngôi nhà anh bị bom
phát xít nổ tan tành,vợ và hai con gái bị bom giết hại.Niềm hi
vọng cuối cùng của anh là đứa con trai bây giờ đã là một đại uý
pháo binh nhưng rồi nó cũng hi sinh ngay trong ngày chiến
thắng.
Chiến tranh kết thúc ,Xôcôlôp giải ngũ. Anh không về
quê hương mà đến ở nhờ nhà một người bạn và làm nghề lái xe
để kiếm sống. Ở đây,anh đã nhận Vania, một đứa bé mồ côi
năm tuổi làm con nuôi.Việc chăm sóc bé tuy vất vả nhưng có
nó anh mới thấy hạnh phúc .Trái tim rệu rã của anh dường như
êm dịu lại.Còn bé Vania tưởng tìm được bố ruột của mình nên
quấn quít bên bố không rời.Trong một lần lái xe,anh va phải
một con bò và bị tước bằng lái. Hai bố con lại dắt nhau đi nơi
khác kiếm sống.Bé Vania hồn nhiên vô tư còn anh phải gượng
chống chọi với nỗi đau buồn và bệnh tim để sống và làm chỗ
dựa cho chú bé.
Hỏi:Hoàn cảnh và tâm trạng của nhân vật An-đrây Xô-
cô-lốp sau khi chiến tranh kết thúc và trước khi gặp bé
Vania được miêu tả như thế nào.
Trả lời: Hoàn cảnh và tâm trạng của Xô-cô-lôp sau
khi chiến tranh kết thúc và trước khi gặp bé Vania :
-Hoàn cảnh của Xôcôlốp khi chiến tranh kết thúc thật bi đát:
Vợ và hai con gái bị bom phát xít giết hại ,ngôi nhà êm ấm xưa
kia nay chỉ còn là một hố bom. Niềm vui sướng và niềm hi
vọng cuối cùng của anh là đứa con trai đang là sĩ quan pháo
binh cũng hi sinh ngay trong ngày chiến thắng. Anh thấy như
trong con người mình “có cái gì đó vỡ tung ra”, anh sống như
người mất hồn. Bản thân anh lại đã hai lần bị thương ,bị đày

giúp anh quên nỗi đau riêng để lo cho nó. Đêm đêm ,khi
ngắm nhìn nó ngủ, thơm mái tóc xù của nó ,anh thấy trái tim
mình êm dịu lại.Từ nay, anh đã có người để chăm sóc yêu
thương và để được yêu thương.Lòng nhân hậu đã giúp Xôcôlôp
vơi bớt nỗi đau riêng và có lí do để tiếp tục sống bởi bé Vania
còn khổ hơn anh vì quá nhỏ.
Hỏi: Xô-cô-lôp đã vượt lên nỗi đau và sự cô đơn như thế
nào (khó khăn trong đời thường,chiêm bao ám ảnh và nỗi
đau khôn nguôi)?
Trả lời:Hai con người cô đơn côi cút đã vượt qua số
phận bi kịch của chính mình nhờ biết nương dựa vào nhau,
tìm đến và sưởi ấm cho nhau.Nhưng nỗi đau của Xôcôlốp là
nỗi đau quá lớn, không thể nào nguôi quên được.Đêm nào anh
cũng chiêm bao thấy những người thân đã quá cố và thức giấc
dậy thì thấy gối đẫm nước mắt…Cuộc mưu sinh của hai cha
con cũng gặp nhiều vất vả khó khăn,vì vô tình va phải một con
bò,anh bị tước bằng lái xe,hai cha con lại phải dắt díu nhau đi
nơi khác kiếm sống. Bé Vania cứ hồn nhiên ngây thơ còn anh
phải gượng che giấu bệnh tim và nỗi đau để tiếp tục sống và
làm chỗ dựa cho chú bé.Chính lòng nhân hậu và bản lĩnh
kiên cường đã giúp Xôcôlốp vượt lên nỗi đau và sự cô đơn
của mình để tiếp tục sống và làm chỗ dựa cho bé Vania
Không ngừng vươn lên trong ý thức nhưng vết thương lòng
của Xôcôlôp khó có thể hàn gắn được. Đó chính là bi kịch của
Xôcôlốp,và cũng là tính chân thật của số phận con người sau
chiến tranh.
Hỏi:Qua đoạn trích, Sô-lô-khôp nghĩ gì về số phận con
người ? Ý nghĩa của việc hai cha con Xôcôlốp nương tựa vào
nhau?
Trả lời:Qua đoạn trích, Sôlôkhôp cho thấy số phận

nhân.
Cốt truyện và chi tiết cũng thể hiện rõ bút pháp hiện
thực táo bạo của Sôlôkhôp , tôn trọng tính chân thật.Tác
phẩm không tô hồng hiện thực bằng lối kết thúc có hậu mà báo
trước vô vàn khó khăn trở ngại mà con người phải vượt qua
trên con đường tìm kiếm hạnh phúc. Sôlôkhốp đã miêu tả chiến
tranh trong bộ mặt thật của nó, trong “đau khổ ,chết chóc , máu
me” (Lời L.Tôn-Xtôi),thể hiện một cách nhìn mới, cách mô tả
mới hiện thực cuộc sống sau chiến tranh.Tác giả đã sáng tạo
nhiều tình huống nghệ thuật,nhiều chi tiết tình tiết cảm động để
khám phá chiều sâu tính cách nhân vật (cảnh nhận con, những
giọt nước mắt của vợ người bạn, giấc ngủ của bé Vania…)
Nhân vật trong tác phẩm là những con người bình thường,
thậm chí nhỏ bé với tất cả các quan hệ phức tạp đa dạng tiêu
biểu cho số phận con người trong chiến tranh.Tác giả ví hai cha
con Sôcôlốp là “ hai con người côi cút, hai hạt cát đã bị …
bão tố chiến tranh thổi bạt tới những miền xa lạ”.Hoàn cảnh
đau khổ ghê gớm của Xôcôlốp đã làm nổi bật tâm hồn nhân hậu
và tính cách kiên cường của anh.Đó là những con người bình
thường mà vĩ đại ,hình ảnhcủa nhân dân Nga.
Hỏi:Qua tìm hiểu đoạn trích, hãy rút ra chủ đề, nhắc lại
phần ghi nhớ trong SGK.
Trả lời: Chủ đề:
Qua tác phẩm,với một dung lượng không lớn , Sôlôkhốp đã
khám phá chiều sâu chiến công hiển hách của nhân dân Xô viết
trong cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại với tất cả những khó
khăn tưởng chừng như không vượt qua được. Và trong hoàn
cảnh ấy ,tác giả ca ngợi bản lĩnh kiên cường và nhân hậu của
con người Xô viết.Đó cũng là lời nhắc nhở ,kêu gọi sự quan
tâm của toàn xã hội đối với mỗi số phận cá nhân sau chiến

gổm truyện ngắn,tiểu thuyết, thơ ,hồi kí,ghi chép…Nôỉ tiếng
nhất là các tác phẩm : Giã từ vũ khí, Chuông nguyện hồn
ai,Ông già và biển cả…
Hê-minh -uê được nhận giải thưởng Pu-lit-dơ (1953) và giải
No-ben văn học năm 1954.
Hỏi: Hãy nêu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, tóm
tắt và nêu sơ lược giá trị tác phẩm, vị trí đoạn trích
Trả lời:
a-Hoàn cảnh ra đời :
Năm 1952, sau gần 10 năm sống ở Cu-ba,Hê-minh-uê
cho ra đời tác phẩm Ông già và biển cả .Bối cảnh của tác phẩm
là ngôi làng chài yên ả bên cảng La-ha-ba-na. Một thuỷ thủ trên
con tàu của ông được xem là nguyên mẫu của Xan-ti-a-go
.Trước khi được in thành sách, truyện đã được đăng trên tạp chí
Đời sống.
b-Tóm tắt tác phẩm:
Truyện kể lại ba ngày hai đêm ra khơi đánh cá của ông
lão Xantiagô.Một con cá kiếm lớn đã cắn câu và lôi thuyền ông
lão ra biển khơi xa. Chỉ một mình ông lão trong khung cảnh
mênh mông trời biển ,ông chuyện trò với mây nước ,chim cá ,
ghì chặt sợi dây câu,đuôỉ theo con cá lớn và chiến thắng được
nó .Rồi ông lại phải chiến đấu với đàn cá mập xông vào xâu xé
con cá kiếm . Rốt cục, ông vào bờ đau đớn mệt mỏi rã rời còn
con cá kiếm chỉ còn là một bộ xương to tướng và trơ trụi.
c-Giá tri tác phẩm:
Thời gian ,nhân vật dường như thu hẹp đến mức cực hạn
,nhưng câu chuyện cực kì đơn giản ấy lại gợi nhiều tầng ý
nghĩa cho người đọc : một cuộc tìm kiếm con cá lớn nhất ,đẹp
nhất đời; hành trình nhọc nhằn và dũng cảm của người lao động
trong một xã hội vô hình ; thể nghiệm thành công và thất bại

vi, bộ vây …) của con cá rồi mới thấy toàn bộ con cá với tầm
vóc khổng lồ, vẻ đẹp và sức lực của nó.Đường lượn của con cá
cũng từ xa cho đến gần , mõm nó gần chạm vào mạn thuyền và
đôi bàn tay của ông lão ngày càng đau đớn hơn khi phải ghì sợi
dây câu kéo nó.
Hỏi: Hãy phát hiện thêm một lớp ý nghĩa mới : Phải
chăng ông lão chỉ cảm nhận đối tượng bằng giác quan của
một người đi săn , một kẻ chỉ nhằm tiêu diệt đối thủ của
mình ? Hãy tìm những chi tiết chứng tỏ có một cảm nhận
khác lạ ở đây , từ đó nhận xét về mối quan hệ giữa ông lão
và con cá kiếm?.
Trả lời:Sự cảm nhận của ông lão đối với con cá kiếm
không chỉ dừng lại ở mức độ của một người đi săn đối với con
mồi của mình mà còn cao hơn nữa là sự cảm thông bộc lộ ở
những lời đối thoại của ông lão với con cá . Những lời lẽ và ý
nghĩ này đã biến con cá thành một nhân vật có linh hồn.
- Những lời đối thoại cho ta thấy mối quan hệ giữa con cá
và ông lão là quan hệ giữa người đi câu với con cá câu được ;
quan hệ giữa hai kì phùng địch thủ ngang hàng ,cân sức cân tài,
cả hai đều phải nỗ lực hết mình ; và còn là quan hệ giữa con
người với thiên nhiên…Trong quan hệ với con người, thiên
nhiên vừa là bạn ,vừa là đối thủ…
Hỏi: :So sánh hình ảnh con cá kiếm trước và sau khi
ông lão chiếm được nó.điều này gợi cho anh chị suy nghĩ
gì? Vì sao có thể coi cá kiếm như một biểu tượng?
Trả lời:Hình ảnh con cá kiếm trước khi ông lão chiếm
được nó thật là đẹp. Vẻ đẹp của nó được miêu tả trực tiếp từ xa
cho đến gần , từ cảm nhận trực tiếp đến cảm nhận gián tiếp .Nó
bình tĩnh ,cao thượng, hùng dũng ,duyên dáng…trong mắt ông
lão. Sự xuất hiện lần cuối cùng của nó thật ấn tượng : Tung

hợp lí.Nhà văn đã dùng ngôn ngữ kể và ngôn ngữ nhân vật để
khắc hoạ điều này.
-Cách viết của Hê-minh-uê thật giản dị ,nhiều chỗ tưởng như
lỏng mà lại rất chặt chẽ. Văn của ông có nhiều khoảng trống
nhiều hình tượng mang tính đa nghĩa , sự dụng nhiều độc thoại
nội tâm. Đó chính là biểu hiện của nguyên lí tảng băng trôi.
Hỏi: Hãy phát biểu chủ đề và tổng kết đoạn trích?
Trả lời:Chủ đề : Thông qua hình ảnh ông lão Xantiagô
quật cường,người chiến thắng con cá kiếm to lớn và đẹp đẽ
bằng kĩ năng nghề nghiệp điêu luyện, Hê-minh-uê gửi gắm một
thông điệp : trong bất kì hoàn cảnh nào “ con người có thể bị
tiêu diệt chứ không thể bị đánh bại”
_TỔNG KẾT:
Hình ảnh ông lão đánh cá đơn độc dũng cảm săn đuổi con
các lớn nhất đời là một biểu tượng về vẻ đẹp của ước mơ và
hành trình gian khổ của con người để biến ước mơ thành hiện
thực.
Sự chuyển hoá từ bức tranh với những nét trần trụi , chân
thực, giản dị sang một lớp nghĩa hàm ẩn rộng lớn – đó chính là
phong cách của Hê-minh-uê và cũng là sự thể hiện nguyên lí
sáng tác của ông: tác phẩm nghệ thuật như một “tảng băng
trôi”
HỒN TRƯƠNG BA , DA HÀNG THỊT (Trích)
(LƯU QUANG VŨ)
Hỏi: Em hãy trình bày những nét chính về cuộc đời
và nghệ thuật của tác giả Lưu Quang Vũ . Hoàn cảnh ra
đời , tóm tắt tác phẩm và vị trí đoạn trích ?
Trả lời: 1- Tác giả :
- Lưu Quang Vũ (1948-1988) quê gốc ở Đà Nẵng,sinh ở Phú
Thọ trong một gia đình trí thức