Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn từ
góc nhìn thể loại Vũ Thùy Trang Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Văn học nước ngoài; Mã số: 60 22 30
Người hướng dẫn: PGS.TS. Đỗ Hải Phong
Năm bảo vệ: 2014 Keywords. Tiểu thuyết; Văn học Mỹ

Content
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Khi truy ngược về nguồn gốc của thể loại phiêu lưu, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong
văn hóa văn học phương Tây, nguồn gốc của thể loại này có lẽ bắt đầu xuất hiện ở Thế kỷ thứ VIII
trước Công nguyên, với bộ sử thi Odyssey của Homer. Khai thác chủ đề trung tâm là chủ nghĩa anh
hùng qua câu chuyện kể về cuộc hành trình nguy hiểm của Odyssey, các nhà nghiên cứu cho rằng,
chính Odyssey đã thiết lập một khuôn mẫu cho tất cả các cốt truyện phiêu lưu sau này. Có không ít
tác phẩm đã đi theo khuynh hướng đó, bằng bút pháp sử thi và cảm hứng lãng mạn, khắc hoạ lại
hình tượng người anh hùng chiến đấu và bảo vệ những lí tưởng cao đẹp như Những cuộc phiêu lưu
của Sherlock Holmes, Ông già và biển cả, Đảo giấu vàng, Sáu người đi khắp thế gian
Tiểu thuyết, với tư cách là một thể loại văn xuôi, ra đời rất lâu sau sử thi, và nhanh chóng trở
thành một thể loại chủ đạo trong văn học hiện đại. Hầu hết các tác phẩm vĩ đại của văn học Thế giới
Thế kỉ XIX - XIX đều được xây dựng trên thể loại tự sự này (Chiến tranh và hoà bình, Tấn trò đời,
Những người khốn khổ, Giã từ vũ khí ). Đặc trưng bởi sức chứa một dung lượng hiện thực khổng
lồ, tiểu thuyết gần như đã trở thành phương thức khắc hoạ và chuyển tải sinh động nhất hiện thực
lịch sử nhân loại qua các thời kì. Nhiều hình tượng nhân vật, mô típ tiêu biểu của tiểu thuyết đã đi

và bạn đồng hành đến những vùng đất khác nhau của nước Mĩ, gặp gỡ một loạt những con người
khác nhau, trong số đó có cả những người du hành (travelers) chính là cái cớ cho mọi tình huống và
những phát triển của hình tượng nhân vật. Bên cạnh đó, chúng ta còn hoàn toàn có thể bắt gặp yếu
tố của một cuốn tiểu thuyết giáo dục (hay tiểu thuyết tập sự “apprenticeship novel”) qua câu
chuyện về những trải nghiệm của cậu bé Finn cũng như những bài học về cuộc sống. Là một tác
phẩm được dựng nên bởi nhiều đặc trưng thi pháp thể loại khác nhau, Những cuộc phiêu lưu của
Huckleberry Finn sẽ giúp cho chúng ta hình dung tổng thể về tiểu thuyết và tiểu thuyết phiêu lưu,
trên hành trình từ khi định hình đến khi dần ổn định và hoàn thiện.
Với một tác phẩm chứa đựng rất nhiều vấn đề lý thú, đa chiều, đa dạng về phong cách thể loại
như Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn, chúng tôi mong muốn rằng, việc khai thác và tìm
hiểu chất phiêu lưu - yếu tố trung tâm độc đáo trong tác phẩm này sẽ đóng góp thêm một đánh giá
mới về những phương diện làm nên thành công vang dội của tác phẩm. Bên cạnh đó, thông qua việc
chỉ ra những đặc sắc toàn diện từ nội dung đến nghệ thuật, chúng tôi muốn góp phần khẳng định lại
vị trí của Mark Twain trong nền văn học Mỹ hiện đại với vai trò là người cách tân, đổi mới quan
trọng về thể loại văn học.
II. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
Có không ít những tên tuổi lớn đã làm nên dấu ấn và sự thành công của văn học Mỹ như Ernest
Hemingway, Edgar Adlan Poe, Walt Whitman, Henry James, Jack London, William Faulkner, John
Steinbeck, Saul Bellow, Toni Morrison… Trong số đó, không thể không kể đến Mark Twain với
những tác phẩm được độc giả nhiều thế hệ ngưỡng mộ cùng những đóng góp quan trọng trong sự
định hình, cách tân thể loại tiểu thuyết hiện đại. Sau đây, chúng tôi sẽ điểm qua một số các công
trình nghiên cứu về Mark Twain trong phạm vi tư liệu bao quát được.
 Tư liệu bằng Tiếng Việt
Trước hết có thể kể đến những công trình tổng quan về văn học phương Tây, trong đó có nền
văn học Mỹ và những tác giả tiêu biểu như: Lịch sử văn học phương Tây, Văn học phương Tây của
nhóm tác giả Đặng Anh Đào, Phùng Văn Tưu, Hoàng Nhân… Đi vào chi tiết hơn, chúng tôi có
khảo sát cụ thể nền văn học Hoa Kỳ nói chung và tác giả Mark Twain nói riêng trong một số
chuyên luận của các tác giả: Hữu Ngọc (Hồ sơ văn hoá Mỹ), Lê Huy Bắc (Văn học Mỹ, Mark
Twain và Tom Sawyer), Nguyễn Đức Đàn (Hành trình văn học Mỹ), Lê Đình Cúc (Văn học Mỹ -
Mấy vấn đề về tác giả; Lịch sử văn học Mỹ). Bên cạnh đó, những bài báo, bài nghiên cứu đăng trên

Cùng với Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer, Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn
cũng nhận được nhiều ý kiến đánh giá từ phía các nhà nghiên cứu. Các tác giả của cuốn Bách khoa
toàn thư tuổi trẻ - Văn học và nghệ thuật, bên cạnh việc khẳng định Mark Twain là Lincoln của nền
văn học hiện thực Hoa Kỳ Thế kỉ XIX, khi đề cập đến tác phẩm này còn đưa ra nhận định: “Cuốn
tiểu thuyết này vừa miêu tả tinh tế hiện thực chủ nghĩa lại vừa có sự phân tích tâm lí cụ thể, lại có
cả những cảnh tượng kỳ ảo, hào hứng… Nó sử dụng phổ biến các loại khẩu ngữ, tục ngữ, tiếng
lóng dân gian, vừa giàu hơi thở đời sống lại vừa lưu loát gọn gàng” [43;tr. 250]. Cũng trên quan
điểm ấy, các tác giả của công trình Thập đại tùng thư - Mười đại văn hào thế giới (Phong Đảo dịch)
đưa ra những nhận xét xác đáng: “Việc tạo dựng hình tượng nhân vật chính Những cuộc phiêu lưu
của Huck Finn là một đột phá trong nền văn học Mỹ… Huck rất ít màu sắc lãng mạn, chú trọng
thực tế, sáng suốt và chú ý nhiều đến kinh nghiệm”[44;tr. 295]. Đây có thể coi là một gợi mở để
người đọc tiếp cận đặc điểm và tính cách của Những cuộc phiêu lưu của Huck Finn.
Tác giả Lê Đình Cúc trong chuyên luận Lịch sử văn học Mỹ, khi bàn về Những cuộc phiêu lưu
của Tom Sawyer cho rằng, đây: “Không chỉ nói đến số phận con người mà còn là bức tranh rộng
lớn, miêu tả nhiều mặt đời sống xã hội Mỹ” [9; tr.16]. Trong bài viết Nghệ thuật châm biếm - hài
hước trong tiểu thuyết Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer (Tạp chí Châu Mỹ ngày nay số
5/1997), tác giả Lê Huy Liên cũng đã chỉ ra tiếng cười trong tác phẩm của Mark Twain được tạo ra
từ sự đối lập giữa thế giới trẻ thơ hồn nhiên và thế giới người lớn nguy hiểm, xấu xa. Tiếng cười đa
thanh ở đây được tạo ra trên nhiều cung bậc từ hồn nhiên, dí dỏm cho đến mỉa mai, chua xót.
Ngoài ra có thể kể đến những công trình nghiên cứu gần với đề tài chúng tôi lựa chọn như luận
văn của thạc sĩ khoa học Ngữ văn Phan Thị Kim Oanh với đề tài:“Nghệ thuật hài hước, châm biếm
trong Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn”. Luận văn của tiến sĩ khoa học Ngữ văn Dương
Thị Ánh Tuyết với đề tài: “Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết của Mark Twain” cũng
là những công trình gợi mở và rút kinh nghiệm cho chúng tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện đề
tài này.
 Tư liệu bằng tiếng nước ngoài
Các tác phẩm của Mark Twain và phong cách nghệ thuật đặc trưng của ông đã trở thành đối
tượng nghiên cứu của không ít các học giả trên toàn thế giới. Tuy nhiên, trong phạm vi cho phép
của đề tài, chúng tôi đã tiến hành khảo sát những công trình nghiên cứu quan trọng về Mark Twain
và Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn ở những khía cạnh gần với đề tài và đối tượng

một nô lệ bỏ trốn đến trò khôi hài của Tom để trả tự do cho một con người tự do. Twain đang ghép
đôi quá khứ với thực tại, miền Bắc với miền Nam, để tra vấn ý nghĩa của sự tự do cho người Hoa
Kỳ gốc Phi và cả quốc gia nói chung dưới hậu quả của thời kì tái thiết (các bang miền Nam sau nội
chiến 1861 - 1865)” [45;tr. 24].
Ngoài ra, khi nhận định cụ thể hơn về Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn, Miles
Donald trong lời giới thiệu về Tom Sawyer và Những cuộc phiêu lưu của Huck Finn (1991) đã chỉ
ra sự tiếp nối giữa hai cuốn tiểu thuyết: “Có lẽ sự khác nhau cơ bản nhất về phương diện thể loại
giữa hai cuốn tiểu thuyết là quan hệ đối với người đọc. Nói ngắn gọn, mặc dù người lớn và trẻ con
có lợi ở những cấp độ khác nhau và theo các cách khác nhau từ cả hai cuốn sách, nhưng Tom
Sawyer nguyên thuỷ được viết cho trẻ em còn Huckleberry Finn nguyên thuỷ là viết về trẻ em nhưng
lại dành cho người lớn” [tr. 12]). Cùng với đó, tác giả đồng thời khẳng định tầm vóc của Những
cuộc phiêu lưu của Huck Finn - một trong những tiểu thuyết xuất sắc hàng đầu của Hoa Kỳ:
“Không nghi ngờ gì nữa, Những cuộc phiêu lưu của Huck Finn là một trong những cuốn tiểu thuyết
vĩ đại nhất, ai đó có thể không đồng ý, nhưng nó là cuốn tiểu thuyết vĩ đại đầu tiên của Hoa Kỳ.
Trong bối cảnh, hành động, tính cách, đề tài và có lẽ địa hạt nổi trội nhất là ngôn ngữ tinh tuý của
người Hoa Kỳ… Đây không chỉ là câu chuyện của Huck, mà còn là sự tường thuật của cậu ta.
Cũng thế, sức thuyết phục nhanh chóng đã hé lộ rằng đây là một Huck mới với thái độ nước đôi
nhiều hơn những trò trẻ con của Tom…” [tr. 19]. Từ một góc độ khác, Leo Marx trong bài Chàng
hoa tiêu và vị hành khách (The pilot and the passenger) đã chỉ ra nhân tố quyết định sự thành công
của tiểu thuyết này chính là phong cách trần thuật phương ngữ của Mark Twain: “Mục đích của tôi
không phải là tâng bốc lối trần thuật phương ngữ như là một kỹ thuật siêu hạng phổ biến. Mỗi một
nhà văn khám phá ra phương pháp tối ưu nhất phù hợp với sự cảm nhận cuộc sống mà anh ta sáng
tạo. Đương nhiên, trong trường hợp này, sử dụng phương ngữ là sự giải phóng đối với Sam
Clemens. Khi ông nhìn dòng sông bằng đôi mắt của Huck, bỗng nhiên ông được giải thoát khỏi
những diễn đạt nhàm chán nào đó mà lẽ ra một nhà văn phải sử dụng. Hẳn là ngớ ngẩn khi để
Những cuộc phiêu lưu của Huck Finn miêu tả dòng sông Mississippi như là bức tranh phong cảnh
siêu phàm” [50;tr. 57]. Như vậy, có thể thấy, một trong những yếu tố tạo nên chuyến phiêu lưu kỳ
diệu của Những cuộc phiêu lưu của Huck Finn chính là nghệ thuật miêu tả thiên nhiên qua ngôn
ngữ của Huck.
Một nhà nghiên cứu khác là Henry Nash Smith trong bài viết Một trái tim lành mạnh, một

nội dung sau:
- Tìm hiểu, khai thác và đánh giá phương pháp xây dựng cốt truyện trong tác phẩm.
- Tìm hiểu, khai thác và đánh giá đặc trưng phương pháp xây dựng không gian & tổ chức và
vận động thời gian trong tác phẩm.
- Tìm hiểu, khai thác và đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật và những cách tân thể loại
của Mark Twain.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Chúng tôi tiến hành luận văn chủ yếu dựa trên phương pháp tiếp cận về thi pháp học văn bản,
thi pháp học thể loại kết hợp với thi pháp học văn hóa.
Luận văn cũng được tiến hành bằng một số thao tác nghiên cứu cụ thể như: khảo sát, thống kê,
phân loại, phân tích, bình giá, tổng hợp, hệ thống, đối chiếu, so sánh đồng đại và nghịch đại.
V. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là tiểu thuyết Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry
Finn từ góc nhìn thể loại. (gọi tắt là Những cuộc phiêu lưu của Huck Finn)
Trong khuôn khổ của luận văn, chúng tôi chọn khảo sát chính trên bản dịch tiếng Việt Những
cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn, dịch giả Xuân Oanh, NXB. Văn học 2002. Bên cạnh đó,
chúng tôi tham khảo thêm nguyên bản tiếng Anh The Adventure of Huckleberry Finn, NXB. Charles
L.Webster And Company, 1884.
VI. CẤU TRÚC NỘI DUNG CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn của chúng tôi bao gồm 03
chương chính:
Chương 1: Cốt truyện
Chương 2: Không – thời gian
Chương 3: Nhân vật References
TIẾNG VIỆT
1. Aristote, (tái bản 1999), Nghệ thuật thơ ca, NXB Văn học.
2.Lại Nguyên Ân, (1998), 150 thuật ngữ văn học, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội.

Nội.
23. Phương Lựu (chủ biên),2002, Lý luận văn học, NXB Giáo dục.
24. Hữu Ngọc (1995), Hồ sơ văn hóa Mỹ, NXB. Thế giới.
25. Mark Twain (2002), Những cuộc phiêu lưu của Hucklerberry Finn, (Xuân Oanh dịch),
NXB. Văn học
26. Mark Twain (2003), Những cuộc phiêu lưu của Tom Saywer, (Vương Đăng - Minh Đức
dịch), NXB. Văn học.
27. Xuân Oanh (1991), Lời giới thiệu in trong Những cuộc phiêu lưu của Hucklerberry Finn,
NXB. Văn học.
28. Phan Thị Kim Oanh (2002), Nghệ thuật hài hước châm biếm trong “Những cuộc phiêu
lưu của Hucklerberry Finn”, Luận văn Thạc sĩ ĐHSP. Hà Nội.
29. G.N. Pospelov (Chủ biên),1985, Dẫn luận nghiên cứu văn học (2 tập), NXB Giáo dục, Hà
Nội.
30. Trần Đình Sử (1998), Dẫn luận thi pháp học, NXB. Giáo dục.
31. Trần Đình Sử (1996), Lý luận và phê bình văn học, NXB. Hội Nhà văn, Hà Nội.
32. Trần Đình Sử (chủ biên), 2004, Tự sự học - một số vấn đề lý luận và lịch sử, NXB. ĐHSP.
33. Nguyễn Kim Thành (2005), Hình thức tiểu thuyết phiêu lưu trong truyện của Mark Twain,
Luận văn Thạc sĩ ĐHSP Hà Nội.
34. Giang Tân (1981), Chất hài trong tiểu thuyết Mark Twain, báo Văn nghệ Tp. HCM.
35. Tzvetan Todorov (2004), Thi pháp văn xuôi, (Đặng Anh Đào, Lê Hồng Sâm dịch), NXB.
ĐHSP.
36. Dương Thị Ánh Tuyết (2009), Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết của Mark
Twain, Luận án Tiến sĩ Viện Văn học.
37. Versluis.E.B (1995), Hình tượng con người trong Văn học Mỹ Thế kỉ XX, Tạp chí Châu Mỹ
ngày nay.
38. Nhiều tác giả, Văn học Mỹ - Quá khứ và hiện tại, NXB. Thông tin Khoa học Xã hội.
39. Nhiều tác giả (2001), Văn học phương Tây, NXB. Giáo dục.
40. Nhiều tác giả (2004), Từ điển văn học, NXB. Thế giới.
41. Nhiều tác giả (2006), Từ điển thuật ngữ văn học, NXB. Giáo dục.
42. Nhiều tác giả (2004), Lý luận văn học, NXB. Giáo dục.