B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHệ MINH T DUY KHÁNH
KHONG CÁCH THÔNG TIN TRểN BÁO CÁO
KIM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHệNH TI VIT NAM LUN VN THC S KINH T

TP. H CHệ MINH ậ NM 2015

LI CAM OAN

Tôi cam đoan rng lun vn thc s kinh t “Khong cách thông tin trên Báo cáo
kim toán Báo cáo tài chính ti Vit Nam” là công trình nghiên cu ca tôi.
Nhng thông tin s dng đc ch rõ ngun trích dn trong danh mc tài liu tham
kho. Kt qu nghiên cu này cha đc công b trong bt k công trình nghiên cu
nào t trc đn nay và tôi hoàn toàn chu trách nhim v tính xác thc ca lun vn.
Tp.HCM, ngày… tháng… nm 2015
Tác gi T Duy Khánh MC LC

Trang ph bìa
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc bng biu
Danh mc hình v, biu đ
Danh mc t vit tt
PHN M U 1
1. S cn thit ca đ tài 1
2. Mc tiêu nghiên cu 3
3. Câu hi nghiên cu 3
4. i tng và phm vi nghiên cu 3
5. Phng pháp nghiên cu 4
6. Ý ngha ca đ tài 4

3.1 Thit k nghiên cu và mô hình nghiên cu 37
3.1.1 Thit k nghiên cu 37
3.1.2 Mô hình nghiên cu 38
3.2 Nghiên cu chính thc 40
3.2.1 Phng pháp chn mu 40
3.2.2 Kích thc mu 40
3.2.3 Xây dng bng câu hi kho sát 41
3.2.4 Thit k thang đo cho bng câu hi 45
KT LUN CHNG 3 46
CHNG 4 ậ KT QU NGHIÊN CU 47
4.1 Mô t mu nghiên cu 47
4.2 Kt qu nghiên cu v khong cách thông tin trên BCKT ti Vit Nam 47
4.2.1 Khong cách thông tin liên quan đn vn đ trách nhim ca KTV và nhà
qun lý 47
4.2.2 Khong cách thông tin liên quan đn vn đ vai trò ca BCKT 50
4.2.3 Khong cách thông tin liên quan đn vn đ mc đ tin tng ca BCKT 52
4.2.4 Khong cách thông tin liên quan đn vn đ kh nng KTV có th phát hin
gian ln 54
4.2.5 Khong cách thông tin liên quan đn vic gii thích các thut ng trên
BCKT 54
4.3 ánh giá trc trng khong cách thông tin trên BCKT ti Vit Nam 59
KT LUN CHNG 4 63
CHNG 5 ậ KT LUN VÀ KIN NGH 64
5.1 Kt lun v thc trng khong cách thông tin trên BCKT ti Vit Nam 64
5.2 Các kin ngh nhm thu hp khong cách thông tin trên BCKT ti Vit
Nam 64
5.2.1 Thc hin công tác giáo dc, tuyên truyn kin thc v kim toán đi vi
ngi s dng BCKT 64
5.2.2 Gii thích rõ trách nhim ca Ban Giám đc và KTV trên BCKT 65
5.2.3 Nâng cao cht lng hot đng kim toán 65


DANH MC HÌNH V
Hình 2.1: Mô hình quá trình truyn thông ca Shannon và Weaver áp dng cho
BCKT 29
Hình 2.2: Mô hình truyn thông ca trng phái ký hiu áp dng cho BCKT 30
Hình 3.1: Quy trình nghiên cu 37
Hình 3.2: Mô hình nghiên cu 39

DANH MC BIU 
Biu đ 4.1: Thng kê đi tng kho sát 47
DANH MC T VIT TT

BCTC : Báo cáo tài chính
BCKT : Báo cáo kim toán
KTV : Kim toán viên
VSA : Chun mc kim toán Vit Nam
CMKiT : Chun mc kim toán
CMKT : Chun mc k toán
AICPA : American Institute of Certified Public Accountants – Hip hi K
toán viên công chng Hoa K
IFAC : The International Federation of Accountants – Liên đoàn k toán
quc t
ISA : International Standard on Auditing – Chun mc kim toán quc
t

này  nhiu quc gia, và các nghiên cu đc thc hin  các thi đim khác nhau.
Các kt qu nghiên cu cho thy gia KTV và ngi s dng BCKT có s bt đng
2

trong vic nhn thc v các thông tin trên BCKT. Ngi dùng thng có nhng k
vng không thc t v nhim v và trách nhim ca KTV mà đúng ra là ca nhà
qun lý (Bailey và cng s, 1983; Anderson và cng s, 1998; Kelly và Mohrweis,
1989; Best và cng s, 2001; Gold và cng s, 2009; Gold và cng s, 2012;
Muylder và cng s, 2012). Bên cnh đó, gia ngi s dng và các KTV còn có
nhn thc khác nhau v vai trò ca BCKT trong vic to điu kin thun li cho các
quyt đnh (Hatherly và cng s, 1991; Gray và cng s, 2011; Asare và Wright,
2012) và trong vic đánh giá rng BCTC không có gian ln trng yu (Hatherly và
cng s, 1991; Gray và cng s, 2011). Ngoài ra, so vi các KTV thì ngi s dng
thng đánh giá cao hn mc đ tin tng ca BCKT cung cp v kh nng hot
đng liên tc ca đn v (Gray và cng s, 2011) và hiu qu công tác qun lý, hiu
qu đu t, kh nng đn v đt đc các mc tiêu chin lc (Asare và Wright,
2012). ng thi, gia các KTV và ngi s dng BCKT cng có s khác bit
trong nhn thc v kh nng KTV đã phát hin ra gian ln trên BCTC (Low, 1984;
Miller và cng s, 1993; Asare và Wright, 2012). Cui cùng, gia h còn có s bt
đng trong vic gii thích các thut ng trên báo cáo nh: đm bo hp lý, phn ánh
trung thc và hp lý, kim tra chn mu, mc trng yu (Gray và cng s, 2011;
Asare và Wright, 2012; Muylder và cng s, 2012).
Trc tình hình phát trin ca nn kinh t Vit Nam hin nay, BCKT đóng vai
trò ngày càng quan trng trong vic phát trin th trng vn. Bên cnh, nghiên cu
v khong cách thông tin trên BCKT ti Vit Nam hin nay vn cha có tác gi nào
thc hin sau khi h thng CMKiT mi có hiu lc k t ngày 01/01/2014. Vì vy,
vic kim tra xem có s khác bit trong cách hiu gia các đi tng v nhng
thông đip đc truyn ti trên BCKT và t đó có th đa ra các kin ngh cn thit
nhm thu hp s khác bit này có vai trò ht sc quan trng. ó chính là lý do tôi
chn đ tài: “Khong cách thông tin trên Báo cáo kim toán Báo cáo tài chính

thông tin đc truyn ti trên BCKT.

4

 Phm vi nghiên cu:
- V mt ni dung: Nghiên cu v nhn thc ca các KTV và ngi s dng
BCKT  khu vc Tp.HCM, không kho sát các đi tng này  các tnh thành
khác. Ngi s dng BCKT  đây bao gm các nhân viên tín dng ngân hàng và
nhân viên môi gii ti các công ty chng khoán.
- V mt thi gian: Các vn bn pháp lý trong và ngoài nc mà tác gi s dng
đ tham chiu đc ban hành chính thc tính đn ngày 30 tháng 9 nm 2014. Các
s liu đc tác gi thc hin kho sát trong khong thi gian t tháng 08 nm 2014
đn tháng 10 nm 2014.
5. Phng pháp nghiên cu
 tài s dng kt hp nhiu phng pháp nghiên cu, c th:
- S dng phng pháp h thng hóa, tng hp, phân tích các nghiên cu trc
liên quan đn khong cách thông tin trên BCKT đ tìm hiu v c s lý thuyt ca
vn đ nghiên cu.
- S dng phng pháp đnh lng, trên c s k tha t các nghiên cu trc
trên th gii đ xác đnh ni dung và cách thc đo lng khong cách thông tin trên
BCKT, t đó tin hành kho sát và đo lng thc trng khong cách thông tin trên
BCKT ti Vit Nam.
- S dng phng pháp tng hp, suy lun đ kin ngh mt s đnh hng nhm
thu hp khong cách thông tin trên BCKT.
6. ụ ngha ca đ tài
 V mt lý lun:
Nghiên cu này b sung phn lý thuyt v khong cách thông tin trên BCKT 
mt nc đang phát trin nh Vit Nam mà trc đây cha có nghiên cu nào thc
hin.
 V mt thc tin:

dung và mc tiêu nghiên cu ca lun vn.
1.1 Các nghiên cu nc ngoài
Sau khi xut hin ln đu tiên vào nm 1856, BCKT đã tri qua nhiu giai
đon phát trin khác nhau, có nhiu s bin đi và ngày càng đc hoàn thin hn
nhm đáp ng nhu cu ngày càng tng cao ca xã hi đi vi BCKT. Và trong mi
giai đon nh vy thì đã có nhng nghiên cu ca các tác gi trên th gii đc
thc hin nhm tìm hiu có tn ti hay không khong cách thông tin trên BCKT đi
vi tng dng BCKT trong mi giai đon. Mc dù BCKT  giai đon sau phát trin
hoàn thin hn BCKT giai đon trc nhng kt qu các nghiên cu cho thy vn
còn tn ti khong cách thông tin trên các báo cáo  tng giai đon.
1.1.1 Các nghiên cu v khong cách thông tin trên BCKT dng ngn
Nm 1974, AICPA ch đnh y ban Cohen điu tra xem có khong cách mong
đi tn ti  Hoa K hay không (AICPA 1978). y ban kt lun rng mt khong
cách nh vy đã tn ti và xác đnh mt s thiu sót có th có trong các BCKT dng
ngn. c bit, y ban kt lun rng báo cáo to ra s nhm ln v trách nhim ca
nhà qun lý và KTV, nó đã không làm rõ các mc tiêu c bn và hn ch ca vic
kim toán (ví d, ngi s dng đánh đng các BCKT vi s lành mnh v tài
chính), và nó s dng các thut ng d dàng b hiu sai (ví d “trình bày hp lý”).
y ban kêu gi BCKT cn đc ci thin và thay đi hoc xóa b đi nhng thut
ng khó hiu.
7

Sau điu tra ca y ban Cohen, hàng lot các nghiên cu ca nhng tác gi
khác cng đã đc thc hin, trong đó ni bt là nhng nghiên cu sau:
Vào nm 1983 ti Hoa k, Bailey và cng s đã kim tra s khác bit trong
nhn thc v các thông đip truyn ti trên BCKT khi thay đi t ng din gii trên
báo cáo và nhng ngi đc có mc đ hiu bit khác nhau. H phát hin ra rng
nhng thay đi t ng đã to s khác bit trong nhn thc v nhng thông đip trên
BCKT. ng thi h cng phát hin ra rng ngi dùng có nhiu kin thc v kim
toán đt ít trách nhim hn cho KTV so vi ngi dùng có ít kin thc.

thc ca KTV v vai trò ca kim toán. Các kt qu ca nghiên cu này tìm thy
mt khong cách thông tin tn ti và đc bit là liên quan đn mc đ và bn cht
ca trách nhim KTV, c th  nhng vn đ sau:
+ KTV có trách nhim phát hin tt c gian ln.
+ KTV chu trách nhim duy trì s sách k toán.
+ KTV chu trách nhim trong vic ngn nga hành vi gian ln.
+ KTV thc hin đánh giá trong vic la chn th tc kim toán.
+ KTV chu trách nhim v tính hu hiu và hiu qu ca h thng KSNB.
+ KTV đng ý vi các chính sách k toán đc s dng trong BCTC.
+ BCTC phn ánh trung thc và hp lý.
+ n v không có gian ln.
+ BCTC đã đc kim toán là hu ích trong vic giám sát hot đng ca đn v.
Tóm li, kt qu các nghiên cu trên cho thy có mt khong cách thông tin
tn ti mnh m trên BCKT dng ngn, nguyên nhân là do nhng khác bit trong
nhn thc gia KTV so vi ngi s dng BCKT v các t ng đc s dng trên
báo cáo, trách nhim ca KTV và v vai trò, chc nng ca kim toán. Các nghiên
cu đ xut gii pháp thu hp khong cách này bng vic thay đi BCKT dng ngn
sang báo cáo dng dài, trong đó hn ch vic s dng các thut ng gây khó hiu
(nh “trình bày hp lý”,…) và có đon mô t rõ bn cht, vai trò và chc nng ca
kim toán. 9

1.1.2 Các nghiên cu v khong cách thông tin trên BCKT theo SAS 58
 đáp ng li đ ngh ca y ban Cohen v vic ci thin BCKT hin có,
nm 1988, AICPA đã ban hành SAS 58 – “Reporting on Audited Financial
Statements” (“Báo cáo v báo cáo tài chính đã đc kim toán”) quy đnh mt
BCKT dng dài gm ba đon, bao gm mt đon gii thiu rõ ràng đt ra trách
nhim tng đi ca nhà qun lý và KTV, cng nh đon phm vi mô t bn cht

Miller và cng s (1993) so sánh nhn thc ca cán b tín dng ngân hàng
liên quan đn BCKT mi (báo cáo chun dng ba đon theo SAS 58) và BCKT c
(báo cáo dng ngn). Kt qu cho thy BCKT mi đã ci thin đáng k giá tr
truyn thông gia KTV và ngi s dng BCKT. Các cán b tín dng cho rng
BCKT mi d hiu hn, h đã hiu rõ hn v trách nhim ca KTV và nhà qun lý
đi vi BCTC. Mc dù BCKT mi bao gm mt đon mô t chi tit v phm vi và
bn cht ca vic kim toán nhng nó gn nh không có tác đng đn nhn thc
ca các nhân viên tín dng ngân hàng v phm vi, bn cht và gii hn kim toán.
Ngoài ra, nhn thc sai lm ca ngi s dng vn còn tn ti liên quan đn kh
nng phát hin các gian ln ca KTV.
Gray và cng s (2011) thc hin nghiên cu đ xác đnh nhng nhn thc
và nhn thc sai lm v BCKT chp nhn toàn phn ca 5 nhóm đi tng có liên
quan đn BCKT: nhóm son tho BCTC (CFO), nhóm ngi s dng BCKT (các
nhân viên ngân hàng, chuyên gia phân tích và nhng nhà đu t) và nhóm KTV đc
lp. Kt qu ca nghiên cu cho thy khong cách thông tin vn còn tn ti trên
BCKT, c th:
+ Ngi s dng BCKT, ngi son tho BCTC và c KTV cha nhn thc rõ
các thông tin mà BCKT truyn đt hoc cha nhn thc rõ mc đ đm bo (đ tin
cy) mà BCKT cung cp.
+ Ngi s dng thng xuyên hiu sai nhng thut ng ph bin trong BCKT
nh “đm bo hp lý”, “mc trng yu” và “ly mu”.
+ Ngi s dng BCTC đánh giá cao vic kim toán, nhng không đc ht toàn
b BCKT. Thay vào đó, h thng nhìn vào BCKT đ kim tra xem KTV có cho ý
11

kin chp nhn toàn phn hay không và kim tra tên ca công ty kim toán ký báo
cáo.
Asare và Wright (2012) tin hành nghiên cu nhm đánh giá s hiu bit ca
KTV và 2 nhóm ngi ngi s dng (nhân viên tín dng ngân hàng và nhà đu t)
v các thông đip đc truyn ti trên BCKT chun theo SAS 58, đng thi đánh

theo SAS 58 (tc là v vai trò, trách nhim, và kt lun ca kim toán), và nhng
khác bit do bt đng trong vic gii thích các thut ng đc s dng trên báo cáo.
1.1.3 Các nghiên cu v khong cách thông tin trên BCKT theo ISA 700
Sau SAS 58 là s ra đi ca CMKiT quc t ISA 700 v BCKT hin nay. Các
nghiên cu li đc thc hin vi mc đích xem xét khong cách thông tin có còn
tn ti hay không và nu có thì tip tc tìm ra các gii pháp nhm thu hp khong
cách này.
Nm 2009, Gold và cng s đã thc hin mt nghiên cu thc nghim  c
và Hà Lan đ tìm hiu nhn thc ca các đi tng tham gia v BCKT. Kho sát
đc thc hin 2 ln: mt ln đi vi các đi tng là ngi Hà Lan và mt ln
khác đc thc hin vi các đi tng là ngi c. Nhóm đi tng tham gia 
c gm: 205 KTV, 62 nhà phân tích và 109 sinh viên. Nhóm đi tng tham gia 
Hà Lan gm: 58 KTV, 20 nhà phân tích và 46 sinh viên. Nhng ngi tham đc
yêu cu tr li các câu hi liên quan đn trách nhim ca KTV, nhà qun lý đi vi
BCTC và đ tin cy ca BCTC đã đc kim toán. Kt qu nghiên cu cho thy
rng mc dù BCKT theo ISA 700 sa đi có nhng gii thích chi tit v trách nhim
ca KTV, công vic và phm vi ca cuc kim toán nhng vn không có hiu qu
nhiu trong vic thu hp khong cách thông tin trên BCKT, c th nh sau:
+ Ngi s dng gán trách nhim đi vi BCTC cho KTV nhiu hn so vi các
KTV ngh.
+ V trách nhim ca nhà qun lý đi vi BCTC, khong cách gia sinh viên và
KTV là ln hn đáng k so vi khong cách gia các nhà phân tích tài chính và
KTV.
13

+ Sinh viên xem BCTC đã đc kim toán là đáng tin cy hn so vi KTV.
Khong cách này ln hn đáng k so vi khong cách gia các nhà phân tích tài
chính và KTV.
Gold và cng s (2011) cng đã thc hin mt nghiên cu tng t nh
nghiên cu nm 2009, nhng ch tin hành  c. Có 163 KTV, 105 các nhà phân

+ Nhng ngi tham gia đã đc đào to v kim toán nói chung có đc nhng
hiu bit đúng đn nht (so vi các quy đnh ca ISA) v chc nng và trách nhim
ca KTV.
+ Giáo dc kim toán dn đn mt s hiu bit quan trng hn v trách nhim
ca KTV liên quan đn công tác phòng chng và phát hin gian ln, đánh giá kh
nng hot đng liên tc.
+ Nhng ngi tham gia đc đào to v kim toán cng hiu rõ hn v ý ngha
ca s đm bo hp lý và kt qu các th tc ly mu kim toán.
Mc dù CMKiT quc t v BCKT ra đi sau SAS 58 và đã đc ci thin da
trên các phn hi và kin ngh t các b phn thành viên ca IFAC, t chc ngh
nghip và nhng nhà làm lut nhng các kt qu các nghiên cu cho thy khong
cách thông tin vn còn tn ti trên BCKT dng này.
Ph lc 1: Tng hp mt s nghiên cu tiêu biu trên th gii liên quan
đn s tn ti ca khong cách thông tin trên BCKT.
1.2 Các nghiên cu trong nc
Sau hàng lot v bê bi có liên quan đn kim toán, vic nâng cao cht lng
ca kim toán nói chung và cht lng BCKT v BCTC nói riêng đã tr thành ch
đ thu hút đc quan tâm  Vit Nam. Mt s tác gi thc hin nghiên cu liên
quan đn BCKT, trong đó phi k đn nhng nghiên cu tiêu biu sau:
Nm 2010,  cp đ thc s, có nghiên cu “Gii pháp nhm nâng cao cht
lng ca báo cáo kim toán v báo cáo tài chính ca các công ty niêm yt trên th
trng chng khoán Vit Nam” ca tác gi Nguyn Vn Hng (2010). Trong
nghiên cu, tác gi đã h thng hóa v mt lý lun v vic ban hành và hng dn
các CMKiT trong và ngoài nc có liên quan đn vic son tho và phát hành
15

BCKT. ng thi, tác gi cng đã trình bày đc thc trng vic son tho và phát
hành BCKT ca các công ty niêm yt trên th trng chng khoán Vit Nam t đó
đ ra gii pháp nhm nâng cao cht lng BCKT.
Nm 2010,  cp đ thc s, có nghiên cu ca Võ Th Nh Nguyt vi đ tài

thc gia các đi tng, c th v các vn đ: vai trò ca BCKT trong vic đánh giá
ri ro kinh doanh, đ tin cy ca BCKT, gii thích các thut ng trên BCKT nh
“đm bo hp lý”, “chn mu”, “mc trng yu”.
1.3 Nhn xét v các nghiên cu trc và xác đnh vn đ cn nghiên cu
Tóm li, sau quá trình tng quan các nghiên cu có liên quan đn ni dung d
kin thc hin ca lun vn, tác gi nhn đnh đc nhng mt đã gii quyt đc
và nhng mt còn hn ch, tn ti ca các nghiên cu k trên nh sau:
1.3.1 i vi các công trình nghiên cu  nc ngoài
Theo thi gian, các nghiên cu trên th gii nh k tha các nghiên cu trc
nên ngày càng hoàn thin hn v mt ni dung và ý ngha, các kt lun đa ra có
giá tr và c s minh chng hn. Nhìn chung, các nghiên cu trc và sau  nc
ngoài có nhng đc đim nh sau:
1) Các nghiên cu gn lin vi nn kinh t phát trin, tip cn theo hng
gn kt vi s phát trin ca BCKT, mang tính lch s vi cách thc thc hin
xuyên sut qua thi gian t quá kh đn hin ti, qua không gian vi các nghiên
cu đc thc hin  nhiu quc gia khác nhau.
2) Hu ht các nghiên cu trc là nhng khi xng v vic đa ra mt s
vn đ mà khong cách thông tin trên BCKT thng tp trung  vn đ đó, to tin
đ cho nhng nghiên cu tip theo. Trong nhng nghiên cu đu tiên, ch yu xem
xét các nhóm vn đ mt cách chung chung, cha có s phân nhóm các vn đ.
Càng v sau, các nghiên cu tip theo đã xem xét biu hin ca khong cách thông
tin trên BCKT  nhng vn đ rõ ràng và c th hn.
3) Các nghiên cu sau k tha kt qu ca nhng nghiên cu trc, nhng
vn đ mà khong cách thông tin thng tp trung vào  nhng nghiên cu sau có
tính mi hn cng nh nhng lý lun và bng chng đc các tác gi đa ra có tính
thuyt phc cao hn, khc phc dn nhng hn ch ca các nghiên cu trc.