SỐNG CHẾT MẶC BAY (Phạm Duy Tốn)
I. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. (Câu 1, Sgk tr 81)
Đoạn 1: "Gần một giờ đêm... Khúc đê này hỏng mất": nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân;
Đoạn 2: "Ấy, lũ con dân đang chân lấm tay bùn... Điếu mày !": Cảnh quan phủ cùng nha lại đánh tổ tôm
trong khi "đi hộ đê";
Đoạn 3: Phần còn lại: Cảnh đê vỡ, nhân dân lâm vào tình trạng thảm sầu.
2. (Câu 2, Sgk tr 81)
a) Chỉ ra hai mặt tương phản cơ bản trong truyện Sống chết mặc bay.
b) Hai mặt tương phản cơ bản trong truyện:
-

Một bên là cảnh dân làng đang vật lộn với mưa gió để hộ đê thật thảm thương.

-

Một bên là cảnh quan phủ cùng bọn nha lại ung dung bài bạc ngay trong khi bọn chúng đi “hộ đê”.

c) Miêu tả hai cảnh tương phản trên, tác giả có dụng ý lên án tên quan lòng lang dạ thú, mắt đui tai điếc
trước nỗi thống khổ của đồng bào huyết mạch.
Mặt tương phản thứ nhất đã được miêu tả bằng nhiều chi tiết thuộc về:
-

Thời gian: gần một giờ đêm (ý nghĩa của thời điểm này).

-

Độ mưa, độ dâng của nước sông.

Không khí, cảnh tượng hộ đê: nhốn nháo, căng thẳng (qua tiếng trống, tiếng tù và, tiếng người xao xác
gọi nhau hộ đê, qua các hoạt động chống đỡ vừa sôi động vừa lộn xộn của người dân).

(Chú ý đến các chi tiết thuộc về: chỗ ở, điều kiện sinh hoạt trong khi đi “đốc thúc việc hộ đê”; cách ngồi, tư
thế, giọng điệu ngôn ngữ trước bọn nha lại, chánh tổng..., đặc biệt là thái độ, cách nói khi đã có tin đê vỡ.)
Phân tích làm rõ mặt thứ hai của sự tương phản: cảnh quan phủ và nha lại, chánh tổng đánh tổ tôm trong
đình đã được miêu tả bằng nhiều chi tiết, trong đó tâm điểm là thuộc về tên quan phủ.
Địa điểm: Gần kề nơi dân chúng phòng chống lụt: “đình ấy cũng ở trên mặt đê, nhưng cao mà vững
chắc...” trong đình vững chãi, đê vỡ cũng không sao.
Không khí, quang cảnh: "tĩnh mịch", "trang nghiêm", "nhàn nhã", "đường bệ", "nguy nga", “đèn thắp
sáng trưng” (phản ánh uy thế của viên quan phủ với nha lại, tay sai).
Đồ dùng sinh hoạt cho tên quan phủ trong khi đi "hộ đê" sang cả, quý phái: bát yến hấp đường phèn,
tráp đồi mồi, ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau bạc, rễ tía... (chứng tỏ một cuộc sống hưởng thụ đến tận
cùng, quý phái, rất cách biệt với cuộc sống lầm than cơ khổ của nhân dân).
-

Dáng ngồi quan dạng, cách nói của tên quan phủ, cảnh tượng kẻ hầu người hạ: nghi vệ tôn nghiêm

Sự đam mê tổ tôm và quang cảnh đánh tổ tôm của tên quan phủ với nha lại, chánh tổng... Mê mải theo
dõi từng quân bài, khoái trá vỗ tay xuống sập khi thắng ván to.
-

Thái độ của bọn nha lại, của tên quan phủ khi có người dân quê xông vào báo tin đê vỡ.

Niềm vui phi nhân tính của tên quan phủ hoàn toàn điềm nhiên trước tiếng kêu vang trời dậy đất của
đám dân quê khốn khổ khi đê vỡ: "Ừ! Thông tôm, chi chi nảy"...
3. (Câu 3, Sgk tr 82).
Phép tăng cấp trong truyện ngắn sống chết mặc bay đã được thể hiện qua việc miêu tả các loại chi tiết trong
từng mặt tương phản. Với cảnh người dân hộ đê, phép tăng cấp thể hiện trong cách miêu tả thể hiện trong
từng chi tiết:
-

Cảnh trời mưa mỗi lúc một to: mưa tầm tã, vẫn mưa tầm tã trút xuống.

Ngôn ngữ nhân vật

X

Ngôn ngữ độc thoại nội tâm
Ngôn ngữ đối thoại

X
X

2. Ngôn ngữ đối thoại của quan phủ.
* Mê bài bạc, không trực tiếp chứng kiến cảnh hộ đê, rồi vùi đầu vào canh bạc, coi như không biết gì, cứ
hò hét chánh tổng và bọn nha lại đi bài: Có ăn không thì bốc chứ!
* Đến khi có người dân phu vào báo tin đê vỡ, quan phủ vẫn thờ ơ, lại lên giọng quát nạt bọn tay chân: Đê
vỡ rồi!... Đê vỡ rồi, thời ông cắt cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày!... Đuổi cổ nó ra!
* Tiếp tục đánh tổ tôm cho đến khi được một ván bài to: Đây rồi!... Thế chứ lại! Ừ! Thông tôm, ... Tiếng
reo trong niềm vui sướng cực độ, giữa lúc dân làng kẻ sống không chỗ ở, kẻ chết không nơi chôn, lệnh đênh
mặt nước, chiếc bóng bơ vơ...
Ngôn ngữ đối ngoại trên cho thấy:
-

Đây là một viên quan phong kiến hống hách, chỉ biết hưởng thụ phè phỡn.


-

Đây là một viên quan mê bài bạc, vô trách nhiệm, sống chết mặc bay, vô lương tâm, lòng lang dạ thú.

-