Rừng xà nu là một truyện ngắn nhưng có giá trị như một cuốn
tiểu thuyết lớn. Rừng xà nu được coi là một bản anh hùng ca của
đồng bào dân tộc Tây Nguyên nói riêng và của dân tộc ta nói
chung trong thời đại kháng chiên chống Mĩ cứu nước. Truyện đã
xây dựng nổi bật hình tượng những nhân vật đẹp và mỗi nhân vật
đều có ý nghĩa biểu tượng riêng như nhân vật cụ Mết, Tnú, Dít, bé
Heng.
1. Giới thiệu khái quát về nhà văn Nguyễn Trung Thành và truyện ngắn Rừng xà nu.
Nguyễn Trung Thành tên thật là Nguyễn Văn Báu sinh ngày 5/9/1932, quê ở huyện Thăng Bình, tỉnh
Quảng Nam. Nguyễn Trung Thành tham gia cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ cứu nước
của dân tộc ta. Trong cả hai cuộc kháng chiến, Nguyễn Trung Thành gắn bó thân thiết với chiến trường
Tây Nguyên. Ông gần gũi, hiểu biết cuộc sống và tinh thần quật cường, bất khuất, yêu tự do, quý cách
mạng của nhân dân các dân tộc ít người trên mảnh đất này của Tổ quốc. Đó là nguyên nhân quan trọng
đưa đến sự thành công của tiểu thuyết đầu tay “Đất nước đứng lên” (viết trong thời kì kháng chiến chống
Pháp) và đặc biệt đó là sự thành công rất lớn của Nguyễn Trung Thành trong truyện ngắn Rừng xà nu
(viết trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước - 1965).
Rừng xà nu là một truyện ngắn nhưng có giá trị như một cuốn tiểu thuyết lớn. Rừng xà nu được coi là
một bản anh hùng ca của đồng bào dân tộc Tây Nguyên nói riêng và của dân tộc ta nói chung trong thời
đại kháng chiên chống Mĩ cứu nước. Truyện đã xây dựng nổi bật hình tượng những nhân vật đẹp và mỗi
nhân vật đều có ý nghĩa biểu tượng riêng như nhân vật cụ Mết, Tnú, Dít, bé Heng.
2. Vẻ đẹp của từng hình tượng nhân vật và ý nghĩa tư tưởng của các hình tượng nhân vật đó trong Rừng
xà nu.
Tnú, Dít, cụ Mết, bé Heng là những hình tượng nhân vật đẹp, nổi lên trong bối cảnh hùng vĩ và trang
nghiêm của truyện. Mỗi hình tượng có vẻ đẹp riêng và đều mang ý nghĩa tư tưởng sâu sắc.
a) Tnú:
- Tnú là một nhân vật anh hùng, người con quang vinh của làng Xô Man, dân tộc Strá đã được Nguyễn
Trung Thành khắc họa bằng những đường nét độc đáo, giàu chất sử thi.
- Tnú là nhân vật tiêu biểu cho số phận và con đường đi lên của các dân tộc Tây Nguyên.
Cuộc đời của Tnú là một cuộc đời đầy đau khổ, đầy bất hạnh, mang đậm bi kịch nhưng Tnú đã từng bước
đứng lên, đi đến với lí tưởng cách mạng và trở thành một nhân vật anh hùng cũng giống như cuộc đời, số
phận đầy đau khổ, cay đắng, tủi hờn, với biết bao hi sinh mất mát của dân làng Xô Man nói riêng và của

yêu thương tất cả dân làng. Điều mà gợi cho Tnú nhớ nhất về làng là tiếng giã gạo của quê hương. Khi trở
về làng, Tnú “nhận ra tiếng chài giã gạo của làng anh ” và "bây giờ anh chợt hiểu ra rằng hình như cái mà
anh nhớ nhất ở làng, nỗi nhớ day dứt lòng anh suốt ba năm nay chính là tiếng chày đó, tiếng chày chuyên
cần, rộn rã của những người đàn bà và những cô gái Strá, của mẹ anh ngày xa xưa, của Mai, của Dít, từ
ngày lọt lòng anh đã nghe tiếng chày ấy
rồi". Hơn nữa, Tnú còn là một người rất mực yêu thương vợ con. Vì quá yêu vợ thương con nên Tnú
không thể chịu nổi khi nhìn cảnh vợ, con bị bọn giặc đánh đập một cách tàn nhẫn. Bất chấp nguy hiểm,
bằng sức mạnh của lòng yêu thương căm thù, Tnú đã hét lên một tiếng dữ đội, nhảy xô vào giữa bọn lính
và quật 3 gã tên lính đang cầm thanh sắt đánh mẹ con Mai, rồi ôm mẹ con Mai vào lòng.
b) Dít:
Dít xuất hiện không nhiều trong câu chuyện nhưng lại hiện thân và là sự tiếp nối của Mai. Ở Dít, nổi bật
lên là một tình cảm trong sáng, sâu sắc nhưng lặng lẽ và kín đáo. Tính nguyên tắc có phần cứng nhắc của
một cán bộ chính trị ở tuổi mới lớn (khi Dít hỏi giấy phép của Tnú) ta có thể thông cảm, nhưng đằng sau
thái độ lạnh lùng, ngôn ngữ có vẻ gay gắt (“không có giấy, trốn về thì không được, ủy ban phải bắt thôi”)
là những tình cảm thầm kín ẩn trong cái nhìn rất sâu với Tnú bằng mội đôi mắt mở to, bình thản, trong
suốt. Và sau nữa, ở cuối câu chuyện là lúc tiễn đưa: “Ba người (Tnú, cụ Mết và Dít) đứng ở đấy nhìn ra
xa. Đến hút tầm mắt cũng không gì khác ngoài những rừng xà nu nối tiếp chạy đến chân trời”. Biết bao
nhiêu tình cảm được thể hiện trong cái “ nhìn ra xa" ấy.
c) Cụ Mết:
Cụ Mết là biểu tượng cho sức mạnh tinh thần và vật chất có tính truyền thống và cội nguồn của miền núi
Tây Nguyên và của các dân tộc Tây Nguyên.
Linh hồn của cuộc chiến đấu là nhân vật người Đảng - cán bộ Quyết - nhưng người tổ chức và điều hành,
người cổ động và góp phần quan trọng để dẫn dắt là cụ Mết. Cụ Mết là đại diện của quần chúng, là gạch
nối giữa Đảng và đồng bào dân tộc. Hình ảnh cụ Mết trong đoạn cuối thể hiện rất rõ vị trí của con người
này:
“Thế là bắt đầu rồi. Đốt lửa lên! tất cả người già, người trẻ, người đàn ông, người đàn bà, mỗi người phủi
lấv một cầy dao, một cây mác, một cây dụ, một cây rựa. Ai không có thì vót chông, năm trăm cây chông.
Đốt lửa lên!”.