Sự đổi đời của Mị đã tô đậm giá trị nhân đạo của truyện Vợ chồng
A Phủ từ tủi nhục cay đắng của kiếp con dâu gạt nợ. Mị đã vùng
dậy giành được tự do, hạnh phúc. Cái hương vị cuộc đời ấy thật
đáng quý và đáng giá biết bao Tô Hoài đã dành cho nhân vật Mị
sự cảm thương sâu sắc đầy tình người.
Tô Hoài là nhà văn Hà Nội, sinh năm 1920, tự học mà thành tài. Khi bước vào tuổi “xưa nay hiếm”, ông
đã có gần 200 tác phẩm. Trang văn xuôi của ông giàu chất thơ; ông viết hay về phong tục sinh hoạt, có tài
tả cảnh với lối kể chuyện sinh động, hóm hỉnh, đậm đà. Ông viết thành công về truyện thiếu nhi, đề tài
miền núi. Dế Mèn phiêu lưu kí, Truyện Tây Bắc, Tuổi trẻ Hoàng Văn Thụ, Miền Tây... là những tác
phẩm đặc sắc của ông được bạn đọc gần xa rất thích.
Năm 1952, Tô Hoài theo bộ đội vào giải phóng Tây Bắc, một chuyến đi dài hơn nửa năm. Ông đã viết
truyện Vợ chồng A Phủ, qua đó nói lên sự thống khổ người Mèo ở Tây Bắc và sự vùng dậv của họ để
giành lấy tự do, hạnh phúc- một lòng quyết tâm đi theo kháng chiến.
Truyện gồm có hai phần:
Phần 1: Mị và A Phủ ở Hồng Ngài.
Phần 2: Mị và A Phủ ở khu du kích Phiềng Sa. Phần thứ nhất là cảm động nhất. khi tác giả nói về bi kịch
và sự vùng dậy của nhân vật Mị.
Cuộc đời của Mị đầy nước mắt. Khi Mị biết cuốc nương, thì mẹ Mị mất rồi, bố Mị đã già. Món nợ truyền
kiếp đang đè nặng lên tâm hồn Mị rồi hai bố con Mị cũng phải trả nợ lãi một nương ngô cho thống lí Pá
tra. Mị làm nương giỏi, thổi sáo hay,nhiều chàng trai mê ngày đêm thổi sáo đi theo Mị. Hạnh phúc, tình
yêu và tuổi xuân của Mị đã bị chà đạp. Mị đã bị A Sử- con trai Pá Tra bắt cóc đem về “cúng trình ma”.
Mị trờ thành con dâu gạt nợ nhà thống lí. Bố Mị chỉ còn biết khóc và cất lời than: ''Chao ôi! cha mẹ ăn
bạc của nhà giàu từ kiếp trước, bây giờ người ta bắt bán con trả nợ. Không thể làm thể nào khác được
rồi!”.Mị thành con dâu gạt nợ của nhà thống lí Pá Tra từ cái Tết ấy... Bố Mị đã già, lai càng cô đơn khi
Mị trở thành con trâu, con ngựa nhà thống lí. Như hoa xuân chưa kịp nở đã bị héo tàn, Mị đau khổ quá
chừng “Mặt buồn rười rượi”
Nơi Mị ở là một cái buồng “kín mít” chỉ có một ô cửa sổ bằng bàn tay trông ra ngoài chỉ thấy trăng trắng,
không biết là sương hay nắng! Mị phải làm quần quật suốt đêm ngày, lúc hái củi, lúc bung ngô. lúc đi
nương, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay đế tước thành sợi. Bao giờ cũng thế suốt năm suốt đời
như thế! Đau khổ quá, Mị như kẻ vô cảm vô hồn, ngày ngày “Càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi
trong xó cửa”.

đầu được nữa”. Suốt đêm, Mị “lúc mê, lúc tỉnh”. Mị sợ quá, cựa quậy xem mình còn sống hay đã chết”.
Có lúc Mị “vùng bước đi” chập chờn theo tiếng sáo. nhưng chân tay đang bị trói “đau không cựa được”,
“đau nhức”, “đau đứt từng mảnh thịt”. Nghe tiếng ngựa nhai cỏ, gãi chân, Mị đau khổ thổn thức nghĩ
mình không bằng con ngựa”.
Tô Hoài miêu tả tâm trạng, phân tích tâm lí của Mị một cách sáu sắc tinh tế qua tiếng sáo đêm tình mùa
xuân. Mị khao khát tình yêu, khao khát hạnh phúc biết bao! Mị có một sức sống tiềm tàng mãnh liệt. Ông
đã vạch trần bộ mặt ghê tởm của thằng A Sử và chỉ rõ: việc bắt Mị làm con dâu gạt nợ là một tệ nạn xã
hội vô cùng dã man. Hành động “nổi loạn” của Mị đã cho thấy không có uy quyền nào, con ma nào có thể
làm lụi tàn được, vùi dập được nỗi khát khao tinh yêu, hạnh phúc trong lòng người phụ nữ trẻ, người con
dâu gạt nợ.
Nhờ một chuyện tình cờ mà Mị được sống sót, không bị chết rũ xương trong buồng như người đàn bà nọ.
Mị mỗi ngày một tê dại hẳn đi. Đêm mùa đông ở vùng núi Hồng Ngài dài và lạnh. Mị buồn chỉ chợp mắt.
được từng lúc, rồi lại thức sưởi ấm suốt đêm. Mị sống trong tâm trạng cô đơn “chỉ biết còn ở với ngọn
lửa". Mị và A Phủ như hai số kiếp tiền định cùng trải qua bao gian khổ dập vùi. A Phủ, một kẻ tứ cố vô
thân, vì tội đánh con quan mà bị đánh trói, bị làng bắt phạt vạ 100 đồng bạc trắng, trở thành người vay nợ,
kẻ phải làm con trâu con ngựa cho nhà thống lí đời này, đời con, đời cháu” của A Phủ cũng phái thế! Họa
vô đơn chí! Rừng động, A Phủ đi chăn bò để hổ vồ bắt mất một con Thống lí Pá Tra mắng chửi A Phủ là
“quân ăn cướp làm mất bò tao!” Pá Tra trói đứng A Phù vào cọc bằng một cuộn dây mây trói đến chết
nếu không bắt được hổ về! Bị trói đứng suốt mấy ngày đêm, hai hõm mắt A Phủ đã “xám đen lại”. Nửa
đêm, qua ánh lửa, Mị “lén mắt trông sang" kẻ chịu nạn rồi xúc động nghĩ: “cơ chừng này chỉ đêm mai là
người kia từ từ chết đau, chết đói, chết rét, phải chết”. Rồi Mị thương thân phận mình, thương người đàn
bà ngày trước bị trói đến chết ở nhà này! Mị căm thù nguyền rủa cha con thống lí: “Chúng nó thật độc
ác!”. Mị vừa lo vừa sợ phải thế mạng cọc ấy một khi A Phủ trốn thoát. Nghĩ thế, trong tình cảnh này “làm
sao Mị cũng không thấy sợ...”. Bếp lửa tàn, nhà tối bưng, Mị như có thêm sức mạnh, Mị dùng dao nhỏ cắt
lúa, cắt nút dây mây, cởi trói cho A Phủ. Một cảnh dữ dội khủng khiếp xảy ra. Như ra lệnh, Mị giục A


Phủ: “Đi ngay!” rồi Mị nghẹn lại.A Phủ vùng chạy! Mị đứng lặng trong bóng tối, Mị băng đi nói thở
trong hơi gió lạnh buốt: “A Phủ cho tôi đi!... ở đây thì chết mất!”. A Phủ chi kịp nói với người đàn bà chê
chồng vừa cắt dây trói cứu mình: “Đi với tôi!”. Mị và A Phủ cùng nhau chạy trốn khỏi Hồng Ngài “cái