Bài thơ \"Tâm tư trong tù\" đã phản ánh chân thực tình cảm và
tâm trạng của người chiến sĩ trẻ trong nhữngngày đầu bị đày đọa
trong ngục tối: nỗi buồn cô đơn, lòng khao khát tự do, quan niệm
về vấn đề sống và chết, về khí tiết của người cộng sản.
Văn thơ yêu nước và cách mạng Việt Nam có nhiều tác phẩm chứa chan tình yêu nước và căm thù
giặc. Phan Bội Châu với "Hải ngoại huyết thư”, "Ngục trung thư",... Phan Châu Trinh có bài thơ "Đập đá
ở Côn Lôn" sáng ngợi khí tiết của kẻ sĩ "uy vũ bất năng khuất". Hồ Chí Minh với "Nhật kí trong tù" những vần thơ thép "mênh mông bát ngát tình". Phần "Xiềng xích" trong tập "Từ ấy" của Tố Hữu cũng có
nhiều bài thơ đặc sắc được viết trong cảnh tù đày.
Bài thơ "Tâm tư trong tù" nằm trong phần "Xiềng xích" được Tố Hữu viết vào cuối tháng 4 năm 1939, tại
nhà lao Thừa Thiên. Bài thơ phản ánh tâm trạng của người thanh niên cộng sản trong những ngày đầu bị
thực dân Pháp bắt bớ, giam cầm.
Có đau đớn nào lớn hơn nổi đau đớn bị mất tự do? - "Nhất nhật tại tù thiên thu tại ngoại" - nằm trong
ngục tối, người chiến sĩ cách mạng trẻ luôn luôn hướng tâm hồn mình ra ngoài song sắt, cảnh nhà tù tăm
tối, chật hẹp, chết chóc và lạnh lẽo:
"Đây lạnh lẽo bốn tường vôi khắc khổ
Đây sàn lim manh ván ghép sầm u".
Nhà thơ bị biệt giam trong một xà lim kín mít với "bốn tường vôi khắc khổ", phải nằm trên nền nhà với
những "manh ván ghép". Một không gian nhỏ bé, chật hẹp, "lạnh lẽo", "sầm u" vô cùng tăm tối.
Đối lập với xà lim biệt giam là cảnh vật và không gian bên ngoài, hầu như tràn đầy ánh sáng và âm thanh:
"Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức
Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu!".
"lắng nghe" trong một khung cảnh im ắng đến dễ sợ, vì phòng biệt giam nào khác một nấm mồ. Giọng
thơ tha thiết, bồi hồi khi người tù "lắng nghe" những âm thanh của cuộc đời dội đến.
Người tù "tai mở rộng” và “ lắng nghe" mọi âm thanh cuộc sống bên ngoài. Một tiếng rao đêm. Một tiếng
chim tu hú gọi bầy. Một tiếng diều sáo... Tiếng gió thổi như thủy triều vỗ sóng. Tiếng chim reo. Tiếng dơi
chiều đập cánh "vội vã "bay đi tìm mồi”. Và tiếng guốc, tiếng lạc ngựa gần, xa:
"Nghe chim reo trong, gió mạnh lên triều,
Nghe vội vã tiếng dơi chiều dập cánh,
Nghe lạc ngựa rùng chân bên giếng lạnh.
Dưới đường xa nghe tiếng guốc đi về”
Câu thơ nào cũng có chữ "nghe". Chữ "nghe" chứa đầy tâm trạng. Giọng thơ tha thiết bồi hồi. Cái khao