SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG CHỈ
ĐẠO DẠY HỌC PHÂN MÔN TẬP LÀM
VĂN LỚP 3 DẠNG BÀI “KỂ HAY NÓI,
VIẾT VỀ MỘT CHỦ ĐỀ” GÓP PHẦN
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
MÔN TIẾNG VIỆT


PHầN Mở ĐầU
1. Lý do chọn vấn đề:
Trong chương trình Tiểu học hiện nay, mục tiêu chính của môn Tiếng
Việt là hình thành và phát triển cho học sinh các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. ở
lớp 3, phân môn Tập làm văn rèn cả bốn kỹ năng đó, nó góp phần bổ sung kiến
thức, rèn luyện tư duy, giúp học sinh có năng lực sử dụng Tiếng Việt để học
tập, giao tiếp, trau dồi những ứng xử có văn hoá, tinh thần trách nhiệm trong
công việc, bồi dưỡng những tình cảm lành mạnh, tốt đẹp và hình thành nhân
cách cho các em.
Tuy nhiên, Tập làm văn là phân môn khó dạy nhất trong chương trình
Tiếng Việt Tiểu học. Nó là phân môn mang tính sáng tạo vì một bài tập làm
văn thể hiện sự suy nghĩ, tư duy của cá nhân, là tác phẩm không trùng lặp của
mỗi học sinh. Phân môn này đòi hỏi người thầy, người trò phải thật sự say mê
nghiên cứu, tìm hiểu, tiếp thu bằng cả trí óc lẫn tâm hồn thì mới có thể dạy và
học tốt được. Một bài tập làm văn là kết quả của sự tổng hợp kiến thức về lí
thuyết Tập làm văn, kiến thức đã học trong phân môn Tập đọc, Luyện từ và
câu, kiến thức về đời sống xã hội, đồng thời phải có kĩ năng diễn đạt. Người
GV cần vận dụng linh hoạt, tích cực đổi mới phương pháp dạy học, quan tâm
đến việc lấy HS làm trung tâm trong quá trình dạy học. GV phải quan tâm,
giúp HS làm ra sản phẩm (kết quả học tập của HS) chứ không phải quan tâm
đến sản phẩm (đáp án), nghĩa là GV phải gợi mở hướng dẫn để HS làm được

2.1. Phạm vi áp dụng của sáng kiến: Do năng lực của bản thân còn hạn
chế, vì vậy dựa trên thực tế chỉ đạo hoạt động dạy-học, tôi chỉ trình bày một số
kinh nghiệm trong chỉ đạo dạy học dạng bài “Kể hay nói, viết về một chủ đề”
của phân môn Tập làm văn ở lớp 3 và nhân rộng tất cả các khối lớp ở trong
trường nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt trong nhà
trường.
2.2. Điểm mới của sáng kiến: Việc nghiên cứu để thực hiện sáng kiến
kinh nghiệm này tiến hành trong thời gian dài, được bản thân rút kinh nghiệm
qua quá trình chỉ đạo giảng dạy các môn học, đặc biệt là phân môn Tập làm
văn trong nhà trường. Những kinh nghiệm tích luỹ được, bản thân kịp thời ghi
chép vào nhật kí chỉ đạo hoạt động chuyên môn của mình và thường xuyên cập
nhật để so sánh, rút kinh nghiệm vào từng thời điểm trong năm học và so sánh
kết quả với những năm học trước. Từ đó đề ra những biện pháp để chỉ đạo
giảng dạy phân môn Tập làm văn đạt kết quả cao hơn.


PHầN NộI DUNG
i. Thực trạng dạy học dạng bài “Kể hay nói, viết về một chủ đề” của phân môn
Tập làm văn lớp 3 ở trường chúng tôi:
1.Việc dạy của giáo viên: Qua thực tế chỉ đạo dạy học và qua dự giờ thăm
lớp giáo viên trong trường tôi nhận thấy:
Những mặt đã làm được: GV đã có sự chuẩn bị chu đáo: Phương tiện,
tài liệu, hệ thống câu hỏi từ dễ đến khó, ở nhiều mức độ khác nhau, có nhiều
dạng câu hỏi khác nhau. GV đã nhấn mạnh được thể loại văn, kiểu bài, nội
dung của đề bài…Bước đầu thay đổi phương pháp dạy học lấy HS làm trung
tâm...
Những hạn chế: Phần mở rộng vốn từ của giáo viên còn hạn chế. Khả
năng diễn đạt của một số đồng nghiệp còn lúng túng, ngôn ngữ chưa được trau
chuốt: giáo viên còn “bí từ” khi giảng. Kiến thức bài còn bó hẹp hoàn toàn
trong sách giáo khoa và chỉ biết nêu lên trình tự trong sách giáo khoa chứ chưa

Cách dùng từ đặt câu chưa đúng, viết đoạn văn còn nghèo ý.
- Học sinh còn nhút nhát, chưa mạnh dạn tự tin trong học tập.
- Các lỗi học sinh còn mắc phải như: Lỗi lạc đề, lỗi chính tả, lỗi dùng từ, lỗi về
câu, lỗi trình bày…
Nguyên nhân của những hạn chế: Học sinh không đọc kỹ đề bài, không
có kỹ năng xác định đề bài; chưa nắm chắc luật chính tả; dùng từ còn tùy tiện,
chưa biết sử dụng từ thích hợp, vốn từ còn nghèo nàn, chưa nắm được nghĩa
của từ; viết câu còn rườm rà, có nhiều chi tiết thừa, diễn đạt chưa rõ ý; các câu
còn chưa liên kết, chưa lôgic trong đoạn văn; chưa nắm chắc cách trình bày
đoạn văn…
ii. Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học dạng bài “Kể hay nói, viết về
một chủ đề” của phân môn Tập làm văn lớp 3:
Từ cơ sở thực tiễn và thực trạng như trên, tôi mạnh dạn đưa ra những
biện pháp áp dụng trong chỉ đạo dạy học phân môn Tập làm văn ở trường
chúng tôi dạng bài “Kể hay nói, viết về một chủ đề”như sau:
Biện pháp 1: Tích cực chỉ đạo giáo viên sử dụng linh hoạt các hình thức
hoạt động trong tiết dạy Tập làm văn theo hướng đổi mới.


Việc tổ chức tốt các hình thức dạy học nhằm cuốn hút học sinh vào các
hoạt động học tập một cách chủ động tích cực. Các hình thức dạy học giáo
viên cần sử dụng trong tiết Tập làm văn như: thảo luận nhóm, hoạt động cá
nhân, hoạt động toàn lớp... Các hình thức tổ chức hoạt động học có thể là:
đóng vai, vận dụng các trò chơi trong tiết học, các cuộc thi tiếp sức… Qua đó
học sinh lĩnh hội kiến thức, tích cực, tự giác “học mà chơi-chơi mà học”.
Không khí học tập thoái mái khiến học sinh mạnh dạn, tự tin hơn. Các em dần
dần có khả năng diễn đạt, phát biểu ý kiến, đánh giá trước đông người một
cách lưu loát, rành mạch, dễ hiểu.
So sánh với phương pháp dạy Tập làm văn lớp 3 truyền thống: mỗi tiết
Tập làm văn chú trọng đến mục tiêu là hình thành bài văn theo một đề bài

dung từng câu; từ đó giúp các em trình bày đoạn văn rõ ràng, mạch lạc đủ ý,
đúng từ, đúng ngữ pháp. Giúp học sinh nắm vững nội dung từng câu hỏi gợi ý
sẽ hạn chế được việc trình bày ý trùng lặp, chồng chéo, không có sự liên kết
giữa các ý với nhau trong đoạn văn.
2.3. Tìm hiểu các câu gợi ý:
Trước khi học sinh thực hành bài tập luyện nói, giáo viên cần giúp các
em hiểu nghĩa của các từ ngữ có trong câu hỏi để học sinh hiểu và trình bày
đúng yêu cầu, các từ ngữ này có thể là các từ khó hoặc từ địa phương. Nếu là
từ địa phương, giáo viên có thể cho học sinh sử dụng từ địa phương mình để
học sinh làm bài dễ dàng hơn.
2.4. Chia thành nhiều câu gợi ý nhỏ:
Trong các câu gợi ý có một số câu dài hoặc quá ngắn gọn khiến học sinh
lúng túng khi diễn đạt ý, do đó ý không trọn vẹn, bài văn thiếu sinh động sáng
tạo. Giáo viên cần chia thành nhiều câu gợi ý nhỏ để giúp các em có những ý
tưởng phong phú, hồn nhiên. Việc chia thành nhiều câu gợi ý nhỏ sẽ có nhiều
học sinh được rèn kĩ năng nói, giúp các em thêm tự tin và giáo viên dễ dàng
sửa chữa sai sót cho học sinh.
Như vậy qua hệ thống câu hỏi, giúp học sinh bày tỏ được thái độ, tình
cảm, ý kiến nhận xét đánh giá của mình về vấn đề nêu ra trong bài học. Song
song với quá trình đó giáo viên cần hỏi ý kiến nhận xét của học sinh về câu trả
lời của bạn để học sinh rút ra được những câu trả lời đúng, cách ứng xử hay.
Từ đó giúp học sinh mở rộng vốn từ, rèn lối diễn đạt mạch lạc, lôgíc, câu văn
có hình ảnh có cảm xúc. Trên cơ sở đó bài luyện nói của các em sẽ trôi chảy,
sinh động, giàu cảm xúc đồng thời hình thành cho các em cách ứng xử linh
hoạt trong cuộc sống.
Biện pháp 3: Chỉ đạo giáo viên thực hiện có hiệu quả hoạt động hướng dẫn
học sinh tìm ý:
Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi nên đa số bài văn của học sinh lớp 3 có ý
tưởng chưa phong phú, sáng tạo, các em thường trình bày hạn hẹp trong khuôn


5.1. Hướng dẫn sửa chữa từ:
Trường hợp học sinh dùng từ chưa chính xác như các từ ngữ chưa phù
hợp, nghĩa từ chưa hay hoặc hay dùng từ địa phương…ví dụ: ‘Cô em rất chăm
chỉ trong giảng dạy ”, “ Thầy em thường mang áo trắng ”… Khi học sinh phát
hiện sai sót đó, giáo viên giúp các em sửa chữa thay đổi từ phù hợp. Đối với từ


học sinh dùng trùng lặp nhiều lần trong một câu (ví dụ: Bác Bình là người
hàng xóm của em. Bác Bình rất tốt với em. Bác Bình luôn giúp em học bài…),
giáo viên hướng dẫn học sinh lượt bớt từ hoặc dùng từ phù hợp để thay thế.
Trong trình bày bài văn, học sinh vẫn thường dùng từ ngôn ngữ nói, giáo viên
nên hướng dẫn học sinh thay thế bằng từ ngôn ngữ viết trong sáng hơn.
5.2. Hướng dẫn sửa chữa đặt câu:
Học sinh nói viết câu chưa hay chưa đủ ý, giáo viên cần hướng dẫn học
sinh sửa chữa bổ sung ý vào cho đúng; câu dài dòng ý chưa rõ ràng mạch lạc
cần cho học sinh sửa sai lượt bỏ ý dư ý trùng lặp. Giáo viên khuyến khích học
sinh tự sửa câu văn chưa hay của mình bằng những câu văn hay của bạn.
5.3. Hướng dẫn sửa chữa đoạn văn:
Với mỗi chủ đề của bài Tập làm văn nếu học sinh trình bày đủ nội dung
theo gợi ý đã cho thì bài văn của các em xem như hoàn chỉnh. Nhưng để có
một đoạn văn mạch lạc rõ ràng, ý tưởng liên kết chặt chẽ nhau thu hút được
người đọc; giáo viên cần giúp các em biết viết đoạn văn có mở và kết đoạn,
biết dùng từ liên kết câu, dùng câu liên kết đoạn một cách hợp lí và sáng tạo.
Ví dụ với gợi ý kể về trận thi đấu thể thao, từng gợi ý phần mở đoạn có rời rạc,
giáo viên có thể hướng dẫn học sinh liên kết các ý với nhau, khi kể không theo
trình tự từng ý nhưng vẫn đảm bảo nội dung và làm cho phần mở đoạn sinh
động lôi cuốn người đọc hơn. Hoặc hướng dẫn học sinh dùng những câu mở
đầu đoạn văn để nói hoặc kể một cách sáng tạo.
Khi kể về một việc làm một hoạt động nào đó, giáo viên cần khuyến
khích học sinh sử dụng những từ liên kết câu thể hiện trình tự diễn biến của sự

xây dựng những tình huống giao tiếp, thu hút được sự chú ý tạo ra những nhu
cầu muốn nói, muốn bộc lộ ý kiến riêng của cá nhân mình về vấn đề được đưa
ra. Bên cạnh rèn kỹ năng nói cần quan tâm thích đáng đến kỹ năng nghe, HS
nghe tốt sẽ hiểu rõ, nắm được bản chất của câu truyện, của vấn đề được trình
bày, nghe để sửa. Qua nghe, HS nhận xét được bài của bạn. Từ đó HS vừa
nâng cao ý thức học tập vừa rút kinh nghiệm điều chỉnh khả năng của chính
mình.
Khi rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh giáo viên cần chú ý tạo cho học
sinh có hứng thú khi nói vì học sinh không thể nói được hoặc nói đứt quãng,
nói rời rạc khi bị ép phải trình bày bài văn của mình. Bởi vậy, sự khích lệ việc
nói là rất cần thiết. Muốn vậy, bản thân giáo viên phải tạo ra những tình huống
giao tiếp giả định để các em được hoà mình vào cảnh đó thì các em sẽ thể hiện
hết mình.
Cần động viên khích lệ, tạo ra không khí sôi nổi, vui vẻ để các em hăng
say tham gia vào tiến trình học. Một lời động viên khen ngợi, một ánh mắt trìu


mến, sự lắng nghe chăm chú, nghiêm túc của thầy cô và bạn bè trong lớp là
một niềm động viên, khích lệ, cổ vũ lớn giúp các em mạnh dạn tự tin khi nói.
Biện pháp 7: Chỉ đạo giáo viên tăng cường rèn kỹ năng viết và trình bày
đoạn văn.
Nếu nói là rèn cho học sinh có năng lực sử dụng khẩu ngữ thì viết là rèn
cho học sinh có năng lực bút ngữ. Hai phong cách này có quan hệ mật thiết với
nhau.
Để học sinh viết được một đoạn văn đạt yêu cầu đúng chính tả dùng từ
thích hợp, câu đúng ngữ pháp, đoạn văn lôgic liền mạch về nội dung, chặt chẽ
về bố cục, chúng tôi chỉ đạo giáo viên tăng cường tổ chức cho học sinh thi viết
vào những giờ hoạt động ngoại khóa, vào buổi chiều... để chọn ra bài viết hay,
đọc bài văn hay và chỉ ra cho học sinh thấy cái hay trong bài viết. Giáo viên
phải luôn đặt ra cho học sinh các yêu cầu nói và viết bằng nhiều cách khác

lớp 3 nói riêng, việc tìm hiểu những khó khăn của học sinh và tìm ra được
hướng khắc phục những vướng mắc khi lĩnh hội kiến thức mới cho các em là
một điều không thể thiếu đối với người giáo viên, đặc biệt là dạy phân môn
Tập làm văn - một trong những tiết dạy mà trước đây giáo viên trường tôi
không thật tự tin..
Sau khi áp dụng các kinh nghiệm nêu trên vào dạy phân môn Tập làm
văn lớp 3 dạng bài “Kể hay nói, viết về một chủ đề” có hiệu quả, chúng tôi đã
triển khai chỉ đạo ở tất cả các khối lớp để giáo viên vận dụng trong dạy học
phân môn Tập làm văn của lớp mình. Kết quả thu được rất đáng phấn khởi:
Chất lượng phân môn Tập làm văn lớp 3 nói riêng, các khối lớp khác nói
chung cuối kì 2 đã có sự tăng trưởng vượt bậc so với KTĐK giữa kì 1, năm
học 2012-2013:
Khối-lớp
Toàn
trường
Khối 3
Toàn
trường
(trừ khối
1)

KTĐK giữa kì 1

KTĐK cuối kì 2

HS
tham
gia

SL


88,2

256

245

95,7

201

78,5

256

100

225

87,9

TBä

KG

TBä

KG

Chúng tôi mong rằng những kinh nghiệm này được phổ biến rộng rãi