B GIO DC V O TO
TRNG I HC VINH

PHM TH KIM HNG

MộT Số GIảI PHáP QUảN Lý HOạT ĐộNG
DạY HọC ở CáC TRƯờNG TRUNG HọC PHổ THÔNG
HUYệN DƯƠNG MINH CHÂU TỉNH TÂY NINH

LUN VN THC S KHOA HC GIO DC


2

NGHỆ AN - 2013


B GIO DC V O TO
TRNG I HC VINH

PHM TH KIM HNG

MộT Số GIảI PHáP QUảN Lý HOạT ĐộNG
DạY HọC ở CáC TRƯờNG TRUNG HọC PHổ THÔNG
HUYệN DƯƠNG MINH CHÂU TỉNH TÂY NINH
Chuyờn ngnh: Qun lý giỏo dc
Mó s: 60.14.05

LUN VN THC S KHOA HC GIO DC

Ngi hng dn khoa hc:

Phạm Thị Kim Hương


MỤC LỤC
Trang
Chương 1.....................................................................................................................14
Chương 3.....................................................................................................................67
PHỤ LỤC 1................................................................................................................92


DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU BẢNG
Trang
Sơ đồ:
Sơ đồ 1.1. Mô hình quản lý........................................................................................18
Sơ đồ 1.2. Mô hình quản lý hoạt động dạy - học.......................................................21
Bảng 2.1. Số trường, lớp, học sinh trung học phổ thông năm học 2011- 2012........40
Bảng 2.2. Số lượng trình độ đội ngũ cán bộ quản lý các trường trung học phổ thông
huyện Dương Minh Châu, năm học 2011 - 2012......................................................41
Bảng 2.3. Số lượng trình độ đội ngũ giáo viên ở các trường trung học phổ thông
huyện Dương Minh Châu, năm học 2011-2012........................................................42
Bảng 2.4. Số lượng đội ngũ giáo viên theo từng môn học .......................................42
Bảng 2.5. Thống kê chất lượng giáo dục hai mặt của học sinh năm học
2007 - 2008 đến năm học 2011 - 2012.......................................................................43
Bảng 2.6. Thống kê Số học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông và đậu vào Cao
đẳng, Đại học năm học 2011 - 2012...........................................................................44
Bảng 2.7. Số phòng học, phòng chức năng của ba trường trung học phổ thông
huyện Dương Minh Châu...........................................................................................45
Bảng 2.8. Đối tượng trưng cầu ý kiến........................................................................47
Bảng 2.9. Tổng hợp ý kiến về mức độ cần thiết việc quản lý hoạt động giảng dạy
của giáo viên...............................................................................................................47

chiến lược hàng đầu nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, là yếu tố cơ bản
để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Văn kiện Đại hội Đảng
lần thứ X đã xác định: “Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là
quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước” [11, tr.95].
Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, là một trong những động lực
quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, là điều kiện
để phát huy nguồn lực con người. Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân,
trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt.
Đại hội Đảng lần thứ XI đã xác định: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo
dục, đào tạo; thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng cao chất lượng
giáo dục, đào tạo. Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học,
phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách
mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công
nghiệp, ý thức xã hội”.
Dạy tốt là điều kiện và tiền đề để học tốt. Người thầy giáo có vai trò quyết
định đến chất lượng dạy học. Giáo viên, thông qua các hoạt động giảng dạy và giáo
dục góp phần cung cấp những kiến thức cơ bản cần thiết cho học sinh. Đồng thời,
cũng chính giáo viên là người có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình hình thành nhân
cách đối với học sinh.
Người quản lý luôn đặt ra những câu hỏi và tìm ra câu trả lời cho mình. Làm
thế nào để thực hiện chức năng quản lý? Làm thế nào phát huy có hiệu quả nguồn
lực để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường? Làm cách nào để các


10
thầy cô an tâm công tác và đem hết tâm huyết của mình để giảng dạy trong điều
kiện kinh phí của trường gặp nhiều khó khăn? Làm thế nào để nâng cao chất lượng
giáo dục toàn diện học sinh trong khi đầu vào quá thấp... Chất lượng dạy học, sự tồn

Ninh.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thônghuyện
Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất và thực thi các giải pháp quản lý hoạt động dạy học có cơ sở
khoa học và có tính thực tiễn thì sẽ góp phần tích cực, có hiệu quả trong việc nâng
cao chất lượng dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện Dương Minh Châu.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động dạy học và quản lý hoạt động
dạy học ở các trường trung học phổ thông.
5.2. Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt
động dạy học ở các trường trung học phổ thônghuyện Dương Minh Châu, Tây Ninh.
5.3. Đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động dạy học của các trường trung
học phổ thông huyện Dương Minh Châu tỉnh Tây Ninh.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài, chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp sau:
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:
Phân tích, tổng hợp, nghiên cứu, khai thác những cơ sở lí luận có trong các
văn kiện, tài liệu, sách, tạp chí chuyên ngành có liên quan trực tiếp đến quản lý hoạt
động dạy học nhằm xác lập cơ sở lí luận của đề tài nghiên cứu.
6.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
6.2.1. Phương pháp điều tra khảo sát


12
Chúng tôi sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến để khảo sát ba trường trung học

13
Chương 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề quản lí hoạt động dạy học ở các
trường trung học phổ thônghuyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh.
Chương 3: Một số giải pháp quản lí hoạt động dạy học ở các trường trung
học phổ thông huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh.


14
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề
Giáo dục là sự truyền thụ những tri thức, kinh nghiệm sống từ thế hệ đi trước
cho thế hệ đi sau, đồng thời thế hệ sau vừa lĩnh hội, vừa sáng tạo ra những tri thức
mới. Nhiều quốc gia coi giáo dục là quốc sách hàng đầu trong chiến lược phát triển;
và giáo dục đang trở thành một lĩnh vực cạnh tranh trên toàn cầu.
Trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục. Vấn đề quản lý nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng
đã được các nhà giáo dục học Xô-viết như A.V. Macarencô, V.A. Xukhômlinxki,…
nghiên cứu trên cơ sở lý luận quản lý và giáo dục học Mác-xít và tổng kết kinh
nghiệm của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa. Các tác giả Xô-viết đã khẳng định,
người hiệu trưởng sẽ quản lý thành công hoạt động dạy học của nhà trường khi xây
dựng được một đội ngũ giáo viên yêu nghề, vững vàng về nghiệp vụ, tạo được môi
trường làm việc mà ở đó họ phát huy được tính sáng tạo và có điều kiện để hoàn
thiện tay nghề sư phạm của mình.
Các nước Hoa Kỳ, Nhật Bản, Đức, Singapore,… luôn xem giáo viên là nhân
tố quyết định của sự nghiệp phát triển giáo dục. Vì vậy, khi quyết định đưa giáo dục
Hoa Kỳ lên hàng đầu thế giới trong thế kỷ XXI, chính phủ Hoa Kỳ và một số nước
khác đã lấy giải pháp giáo viên làm then chốt. Đó là tiêu chuẩn hoá, chuyên nghiệp
hoá và nâng cao chất lượng giáo viên trên các vị thế nghề nghiệp, nhân cách và xã

nghiên cứu đề tài “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường
trung học phổ thông huyện Dương Minh Châu tỉnh Tây Ninh”.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Dạy học và Hoạt động dạy học
1.2.1.1. Dạy học
Theo Đại từ điển Tiếng Việt “Dạy là truyền đạt, bày nhủ cho người khác biết
kiến thức văn hóa, kỹ thuật, đạo đức. Còn học là thu nhận kiến thức, luyện tập kỹ
năng được truyền giảng hoặc từ sách vở ” [37, tr.515].


16
Theo nghĩa trên, ta có thể hiểu: Dạy học là hoạt động tương tác giữa giáo
viên và học sinh. Giáo viên tổ chức, truyền đạt hệ thống những tri thức khoa học
mà loài người đã tích lũy được; học sinh tự giác, tích cực, chủ động, chiếm lĩnh một
cách sáng tạo các kiến thức do giáo viên truyền thụ.
1.2.1.2. Hoạt động dạy học
Dạy học là một hệ thống toàn vẹn các yếu tố tác động qua lại lẫn nhau. Các
yếu tố này gồm thầy và hoạt động dạy, trò và hoạt động học, mục tiêu, nhiệm vụ,
nội dung, phương pháp tổ chức và kết quả dạy học. Giữa các yếu tố này có mối
quan hệ mật thiết với nhau trong môi trường kinh tế, chính trị xã hội và văn hoá
nhất định.
Hoạt động dạy là hoạt động của thầy tổ chức và điều khiển hoạt động của trò
nhằm giúp học sinh lĩnh hội kiến thức, nền văn hoá xã hội, tạo ra sự phát triển tâm
lý, hình thành nhân cách học sinh.
Hoạt động học là hoạt động của học sinh nhằm lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ
xảo mới, những hành vi và những dạng hoạt động, những giá trị nhất định.
Hoạt động dạy học trong nhà trường là một quá trình thuận nghịch thống
nhất giữa hai hoạt động: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò. Trong
quá trình đó, chức năng của thầy là tổ chức và điều khiển hoạt động của trò, chức
năng của trò là chiếm lĩnh nền văn hoá, tri thức của xã hội.

một khoa học và là một nghệ thuật.
Quản lý là khoa học vì nó vận dụng tri thức được hệ thống hoá, là sự vận
dụng các quy luật của chủ thể quản lý để giải quyết các vấn đề đặt ra.
Quản lý là nghệ thuật vì đây là loại hoạt động đặc biệt, hoạt động này đòi hỏi
phải vận dụng một cách hết sức khéo léo, linh hoạt và sáng tạo những tri thức,
những kinh nghiệm để tác động đến đối tượng quản lý mới đạt được kết quả cao.
Từ những cơ sở trên khái niệm quản lý có thể được định nghĩa như sau:
Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên
khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý để sử dụng có hiệu
quả nhất các tiềm năng và cơ hội của hệ thống tổ chức đạt được mục tiêu đề ra.


18

CÔNG CỤ
CHỦ THỂ

KHÁCH THỂ

MỤC
TIÊU

PHƯƠNG PHÁP

Sơ đồ 1.1. Mô hình quản lý
Như vậy, quản lý phải bao gồm các yếu tố: phải có mục tiêu đặt ra cho cả đối
tượng và chủ thể làm căn cứ định hướng cho mọi hoạt động của tổ chức, phải có nội
dung, phương pháp, phương tiện, kế hoạch hành động và một môi trường nhất định.
1.2.2.2. Quản lý hoạt động dạy - học
Quản lí hoạt động dạy học là tổ chức, chỉ đạo giáo viên và học sinh thực hiện

“Hoạt động học là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục
đích tự giác là lĩnh hội những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, những hình thức hành vi và
những dạng hoạt động nhất định” [16, tr.21].
Nội dung quản lý hoạt động dạy của giáo viên là quản lý việc thực hiện
chương trình dạy học. Là quản lý việc dạy đúng và đủ chương trình quy định. Để
thực hiện yêu cầu này, hiệu trưởng phải tiến hành nhiều hoạt động sau đây:
- Yêu cầu giáo viên lập kế hoạch dạy học môn học. Đây là kế hoạch chủ yếu
của giáo viên và cần phải được trao đổi trong tổ chuyên môn.
- Bảo đảm thời gian quy định cho chương trình.
- Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phải theo dõi thực hiện chương trình hàng
tuần, hàng tháng của giáo viên.
- Sử dụng các phương tiện hỗ trợ cho việc theo dõi: sổ báo giảng, sổ ghi đầu
bài, tập ghi bài của học sinh,...
- Hướng dẫn giáo viên soạn bài chuẩn bị lên lớp.
- Chỉ đạo tổ chuyên môn tổ chức trao đổi phương hướng giảng dạy những
bài khó, những tư liệu mới cần bổ sung vào bài giảng, những điều kiện vật chất, kỹ
thuật cần cho bài giảng.
- Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá giờ lên lớp chung cho các môn và có thể
riêng cho từng loại bài học đối với từng môn học.


20
- Để góp phần nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên, hiệu trưởng cần
chỉ đạo việc tổ chức các chuyên đề về giờ lên lớp. Thực tiễn cho thấy, đây là cách
tự bồi dưỡng có hiệu quả, thiết thực nhất đối với giáo viên.
- Hiệu trưởng cần nắm được tình hình của giáo viên thực hiện sự kiểm tra,
đánh giá kết quả học tập của học sinh với những nội dung sau:
+ Có lịch kiểm tra hàng tháng và cả học kỳ.
+ Thực hiện đúng chế độ kiểm tra, cho điểm như quy định.
+ Chấm trả bài đúng thời hạn.

(hoạt động quản lý)

Học sinh
(hoạt động học)

Cơ sở vật chất
(phục vụ dạy và học)
Sơ đồ 1.2. Mô hình quản lý hoạt động dạy - học
Trong mô hình trên, chiều tác động chủ yếu từ hiệu trưởng đến hoạt động
của giáo viên, học sinh và những điều kiện vật chất phục vụ cho dạy và học.
1.2.3. Giải pháp và giải pháp quản lý hoạt động dạy học
1.2.3.1.Giải pháp
Theo định nghĩa của Từ điển Tiếng Việt “Giải pháp là phương pháp giải
quyết một vấn đề cụ thể nào đó”.
Theo Nguyễn Văn Đạm “Giải pháp là toàn bộ những ý nghĩ có hệ thống cùng
với những quyết định và hành động theo sau, dẫn tới sự khắc phục một khó khăn”.
Để hiểu rõ khái niệm giải pháp, chúng ta cần phân biệt nó với một số khái
niệm tương tự như phương pháp, biện pháp. Điểm giống nhau của các khái niệm là
điều nói về cách làm, cách tiến hành, cách giải quyết một công việc, một vấn đề.
Còn điểm khác nhau ở chỗ: biện pháp chủ yếu nhấn mạnh đến cách làm, cách hành
động cụ thể, trong khi đó phương pháp nhấn mạnh đến trình tự các bước có quan hệ
với nhau để tiến hành một công việc có mục đích.
Giải pháp thường mang ý nghĩa tình thế để giải quyết một vấn đề, một nhiệm
vụ, công việc, chiến lược hay một mâu thuẫn trong phạm vi tương đối lớn. Khi nói đến


22
giải pháp là nói đến những cách thức tác động nhằm thay đổi, chuyển biến một hệ
thống, một quá trình, một trạng thái nhất định,…nhằm đạt được mục tiêu hoạt động.
Giải pháp càng thích hợp, càng tối ưu, càng giúp con người nhanh chóng giải quyết

những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy
năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung
cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động”.
Theo tác giả Thái Văn Thành: “Mục tiêu quản lý là yếu tố cơ bản của hệ
thống quản lý. Mục tiêu quản lý là trạng thái của hệ thống mà ta muốn thu được.
Trạng thái hay kết quả đó hiện chưa có hoặc đang có nhưng ta muốn duy trì. Trạng
thái hay kết quả đó chí đạt được thông qua tác động quản lý”.
Ở trường phổ thông, hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm. Quản lý dạy
học ở trường phổ thông là quản lý quá trình dạy của giáo viên, quá trình học của
học sinh, nhằm đạt được mục tiêu:
- Bồi dưỡng đội ngũ giáo viên để có thể chọn lọc những tri thức nhân loại ở
sách giáo khoa và ở nhiều nguồn khác mà đảm bảo được tính hiện đại, tính khoa
học tính đang dạng, tính lý luận và thực tiễn để tạo cho học sinh có cơ sở tự học, tự
nghiên cứu khám phá và giải thích được các quy luật của thiên nhiên và xã hội.
- Giúp học sinh nắm vững tri thức khoa học một cách có hệ thống, cơ bản, có
những kỹ năng, kỹ xảo cần thiết trong học tập, trong lao động và trong cuộc sống.
- Phát triển trí tuệ của học sinh, trước hết là phát triển tư duy độc lập, sáng
tạo, hình thành năng lực nhận thức và hành động.
- Dạy học kiến thức văn hoá phải đi đôi với việc hình thành thế giới quan
khoa học, giàu lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, giàu lòng
nhân ái, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.
- Toàn bộ quá trình dạy học từ nội dung đến phương pháp và hình thức tổ
chức phải quán triệt nguyên tắc giáo dục kỹ thuật tổng hợp, chú ý giáo dục kỹ năng
thực hành và hướng nghiệp cho học sinh theo hướng liên kết giáo dục phổ thông với
giáo dục chuyên nghiệp.
Quản lý nhằm làm cho đội ngũ giáo viên thông qua dạy học tạo cho học sinh
nhận biết chân lý và giá trị chân chính (cái đúng, cái sai, cái đã biết, cái chưa biết
cần phải khám phá, cái cần cho bản thân cho cộng đồng và cho cả xã hội). Từ đó





25
- Tạo ra nề nếp, tác phong, lề lối làm việc, chấp hành nội quy, quy chế
chuyên môn, nêu cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên trường trung học
phổ thông trong hoạt động dạy học.
- Quản lý trực tiếp thông qua việc thanh tra, kiểm tra thường xuyên hoặc
định kỳ các hoạt động trong đó coi trọng hoạt động dạy học.
1.3.4. Hình thức quản lý hoạt động dạy học
Hình thức dạy học ở trung học phổ thông là quá trình thầy giáo khơi dậy,
kích thích những hứng thú học tập của trò, tổ chức và điều khiển để học sinh chủ
động, tích cực, sáng tạo trong học tập. Vai trò của người thầy như một chất xúc tác
cho sự phát triển năng lực tư duy và sáng tạo của học sinh. Người thầy giáo đóng
vai trò cổ vũ, người đánh giá sự sáng tạo và chủ động của học sinh.
1.4. Vấn đề quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông
1.4.1. Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên
1.4.1.1. Quản lý việc phân công giảng dạy cho giáo viên
Phân công giảng dạy cho giáo viên là công việc hết sức quan trọng nó quyết
định chất lượng dạy học, giáo dục của nhà trường. Phân công giảng dạy cho giáo
viên là sắp xếp lớp dạy và bố trí thời gian lên lớp phù hợp. Việc phân công giảng
dạy cho giáo viên phải được tiến hành trên cơ sở tham khảo ý kiến của Tổ trưởng
chuyên môn, đề xuất của Phó Hiệu trưởng chuyên môn và Hiệu trưởng xem xét
quyết định cuối cùng. Quyết định phân công giáo viên phải được thông báo công
khai trong nhà trường trước ngày khai giảng năm học để giáo viên có thể chủ động
thời gian chuẩn bị cho công tác giảng dạy.
Quản lý việc phân công giảng dạy cho giáo viên là phân công hợp lý, đúng
năng lực, sở trường và hoàn cảnh của giáo viên; đảm bảo sự điều hòa chất lượng
giảng dạy của giáo viên ở các khối, lớp và sau một thời gian thực hiện sự phân công
nếu thấy sự phân công trước đây chưa phù hợp thì có thể điều chỉnh lại cho phù hợp.
1.4.1.2. Quản lý việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học của giáo viên