Bài 3.

Lịch sử phát triển pháp luật quốc tế
về quyền con người và các nguyên tắc
cơ bản của quyền con người

TS. Tường Duy Kiên
Học viện chính trị Hnh CHNH
quốc gia Hồ Chí Minh

1


Mục tiêu bài giảng

Sau khi học xong bài này, học viên có thể:
Nắm được nguồn gốc, ý nghĩa và phạm vi của luật
quốc tế về quyền con người;
Hiểu được các nguyên tắc cơ bản về quyền con người
thể hiện trong pháp luật quốc tế;
Nắm được cách thức thực hiện luật nhân quyền quốc
tế ở cấp độ quốc gia.

2


I. Nguồn gốc, ý nghĩa và phạm vi của
luật quốc tế về quyền con người
1.

Sự hình thành và phát triển các chuẩn mực quốc tế về

việc đạt được mục đích của LHQ, và khuyến khích sự tôn trọng
quyền con người và các tự do cơ bản cho tất cả mọi người
không phân biệt chủng tộc, giới tính, ngôn ngữ hay tôn giáo
Điều 68, uỷ quyền cho HĐKT, XH (ECOSOC) thành lập uỷ ban
chuyên môn, như Uỷ ban Nhân quyền (1946).
Tuyên Ngôn nhân quyền được thông qua (1948).
Từ đó đến nay, LHQ tập trung ban hành các văn kiện trên lĩnh
vực sau đây:

4


1. Sự hình thành và phát triển (tiếp)
Ngăn ngừa sự phân biệt đối xử;
Quyền phụ nữ; quyền trẻ em;
Chế độ nô lệ; lao động cưỡng bức; các thể chế tập
tục tương tự như nô lệ;
Quyền con người trong quản lý tư pháp;
Quyền tự do thông tin; hiệp hội; lập hội; tuyển dụng
lao động;
Kết hôn, gia đình, thanh niên; phúc lợi xã hội; tiến bộ
và phát triển;
Hưởng thụ văn hoá, hợp tác quốc tế; quốc tịch, cư trú,
tị nạn;
Tội phạm chiến tranh, tội phạm chống nhân loại, diệt
chủng.
5


2. Vị trí và nguồn của Luật Nhân quyền quốc tế

đối giới tính…
7


2.2 Nguồn của luật nhân quyền quốc tế
Lời mở đầu của Tuyên ngôn nhân quyền quy định: Xét vì điều
cốt yếu là các quyền con người phải được bảo vệ bằng pháp
luật, nếu con người không bị bắt buộc phải nổi dậy chống lại sự
độc tài và áp bức như là phương sách cuối cùng.
Điều này có nghĩa để giúp cho con người được hưởng thụ đầy
đủ các quyền, thì quyền nhất định phải được bảo vệ bằng một
hệ thống pháp luật. Và nguyên tắc nhà nước pháp quyền được
miêu tả như là nguyên tắc nền tảng trong việc bảo vệ nhân
quyền. Nếu không có nhà nước pháp quyền thì việc tôn trọng
nhân quyền trở thành ảo tưởng. (Điều 3 Quy chế Hội đồng Châu
Âu: mỗi quốc gia thành viên....nhất định phải chấp nhận
nguyên tắc nhà nước pháp quyền.

8


Điều 38 (1) Quy chế Toà án tư pháp quốc tế,nguồn
của luật quốc tế:
- Điều ước quốc tế;
- Tập quán quốc tế;
- Các nguyên tắc chung của luật quốc tế đã được các
quốc gia thừa nhận;
- Các quyết định tư pháp và bài giảng của giáo sư có
danh tiếng...như là nguồn bổ trợ cho việc quyết định
các nguyên tắc pháp quyền.

+ Để bảo vệ quyền và tự do của người khác;
+ Lý do an ninh quốc gia; sức khoẻ và đạo đức xã hội.
Những giới hạn này là kết quả của sự so sánh các giá trị lợi ích
lớn hơn. Một bên là lợi ích của cá nhân tối đa hoá trong việc hư
ởng thụ các quyền bắt nguồn từ chính lợi ích của mình ; Mặt
khác, lợi ích của xã hội nói chung, đó là lợi ích công cộng nên
khi cần phải có sự áp đặt những hạn chế cụ thể và ngôn ngữ
diễn đạt thường là: căn cứ theo pháp luật và là cần thiết trong
một xã hội dân chủ.

11


5. Luật nhân quyền và luật nhân đạo quốc tế
mối quan tâm chung và những khác biệt
Giống nhau:

Là một bộ phận của luật công pháp quốc tế, đều nhằm mục
đích bảo vệ cá nhân; các nguyên tắc và điều khoản của cả
hai ngành luật này đều có giá trị ràng buộc về mặt pháp lý
đối với các nước thành viên;
Các nguyên tắc của hai ngành luật này đều bắt nguồn từ tư tư
ởng nhân văn, nhân đạo và khoan dung trong đời sống quốc
tế;
Cả hai ngành luật này, đều lên án và cấm tuyệt đối việc tra
tấn, trừng phạt, hạ nhục con người và đề cao nguyên tắc
không phân biệt đối xử với tất cả mọi người.
V trỏch nhim, ngha v quc gia trong vic thc hin cỏc iu
c quc t, Lut NQ v LNĐ, u xỏc nh ngha v u tiờn
ú l cỏc quc gia thnh viờn.


• Về thời điểm áp dụng luật: Luật nhân đạo
quốc tế chỉ áp dụng trong trường hợp có
xảy ra xung đột vũ trang (cả xung đột vũ
trang có tính chất quốc tế và không mang
tính chất quốc tế), trong khi Luật Nhân
quyền nhằm bảo vệ quyền con người hoặc
chí ít thì cũng một số quyền cơ bản của con
người trong mọi tình huống cả trong thời
bình và thời chiến.

15


• Về mục đích của hai ngành luật: Nếu mục
đích của Luật Nhân đạo là bảo vệ các nạn
nhân bằng cách cố gắng giảm thiểu những
đau đớn do chiến tranh gây ra thì Luật Nhân
quyền bảo vệ mọi người và thúc đẩy sự phát
triển của họ trong xã hội.
• Luật Nhân đạo quan tâm trước hết tới việc
đối xử với những người bị rơi vào tay đối
phương và tới các cách thức tiến hành chiến
tranh của các bên tham chiến,
16


• Trong khi luật về quyền con người thông
qua việc hạn chế bớt quyền lực của quốc gia
đối với con người để bảo vệ con người khỏi

xuyên quốc gia đối với việc bảo vệ quyền
con người.
19


• Trách nhiệm cá nhân: Luật nhân đạo quốc
tế áp đặt các nghĩa vụ lên các cá nhân và
cũng quy định rằng cá nhân có thể phải chịu
trách nhiệm hình sự riêng rẽ vì sự “vi phạm
nghiêm trọng” các Công ước Giơ ne vơ và
Nghị định thư bổ sung thứ nhất và về những
vi phạm nghiêm trọng khác của luật và các
tập quán chiến tranh (tội phạm chiến tranh).

20


• Luật nhân đạo quốc tế thiết lập quyền tài
phán toàn cầu đối với những người bị tình
nghi có phạm vào tất cả các tội ác như vậy.
Cùng với sự có hiệu lực của Tòa án hình sự
quốc tế, các cá nhân cũng sẽ phải chịu trách
nhiệm về các tội các chiến tranh trong cuộc
xung đột không mang tính chất quốc tế.
• Trong khi đó, theo các điều ước quốc tế về
nhân quyền, cá nhân không có các nghĩa vụ
cụ thể.
21



dụng; Ngăn ngừa và trừng trị các tội ác chiến tranh, thông
qua việc ban hành các văn bản pháp luật (luật pháp hình
sự); Bảo vệ hội chữ thập đỏ và các biểu tượng căng lưỡi
liềm đỏ; Áp dụng các bảo đảm tư pháp cơ bản; Phổ biến
luật nhân đạo; Đào tạo nhân viên có trình độ theo quy định
của luật nhân đạo và bổ nhiệm các tư vấn pháp lý cho các
lực lượng vũ trang

24


• Luật nhân quyền cũng có các quy định áp
đặt các nghĩa vụ lên các quốc gia thành viên
thực hiện các nguyên tắc, chuẩn mực. Theo
đó, các quốc gia thành viên nhất định phải
thông qua một loạt các biện pháp lập pháp,
hành chính, tư pháp và các biện pháp khác
mà có thể đó là cần thiết để bảo đảm thực
hiện các quyền được quy định trong các
công ước.

25