TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA SINH - KTNN
******************
LÊ THỊ KHIÊN
NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM
MÔI TRƯỜNG NƯỚC TẠI XÃ DƯƠNG
LIỄU HUYỆN HOÀI ĐỨC, THÀNH PHỐ
HÀ NỘI DO SẢN XUẤT THỦ CÔNG MIẾN,
TINH BỘT SẮN, DONG RIỀNG VÀ GIẢI
PHÁP KHẮC PHỤC
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Sinh thái học
Người hướng dẫn khoa học
TS. NGÔ THÁI LAN
HÀ NỘI - 2011
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được nhiều sự giúp
đỡ quý báu của các đơn vị và cá nhân. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết
ơn chân thành, sâu sắc tới:
Các thầy, cô trong khoa Sinh – KTNN, trường Đại học sư phạm Hà
Nội 2, người thân và bạn bè đặc biệt là bạn Phí Thị Nụ lớp K33C - Sinh đã
2. Đề tài của tôi không trùng với đề tài nào khác.
3. Kết quả thu được trong đề tài là do nghiên cứu thực tiễn đảm bảo
tính chính xác và trung thực.
Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày 30 tháng 4 năm 2011
Sinh viên
Lê Thị Khiên
iii
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
STT Từ viết tắt
Giải nghĩa
1
ÔNMT
Ô nhiễm môi trường
7
UBND
Ủy ban nhân dân
8
THCS
Trung học cơ sở
9
BOD
Nhu cầu oxy sinh hóa
10
COD
Nhu cầu oxy hóa học
11
SS
Chất rắn huyền phù
Bảng 3.1. Số hộ gia đình làm nghề thủ công ở xã Dương Liễu
năm 2009……………………………………………..................
16
Bảng 3.2. Hiện trạng sử dụng nguyên, nhiên liệu của các nghề
thủ công của xã Dương Liễu năm 2005……………...................
19
Bảng 3.3. Hiện trạng sử dụng nguyên, nhiên liệu của các nghề
thủ công của xã Dương Liễu năm 2009……………...................
20
Bảng 3.4. Các thông số của nước thải sản xuất tinh bột từ củ
sắn tươi………………………………………………………...
25
Bảng 3.5. Các thông số của nước thải sản xuất tinh bột từ củ
dong riềng……………………………………………………….
25
Biểu đồ 3.1. Số hộ gia đình làm nghề thủ công toàn xã Dương
Liễu năm 2009………………………………………………….
17
2. Tính cấp thiết của đề tài…………………….............................
1
3. Mục tiêu nghiên cứu ……………………………….................
2
4. Nội dung nghiên cứu………………………………………….
2
Chương 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu…………………….
3
1.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Dương
Liễu, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội……………………….
3
1.1.1. Điều kiện tự nhiên…………………………………….
3
1.1.2. Điều kiện kinh tế………………………………………
4
1.1.3. Văn hóa xã hội………………………………………...
14
2.3.2. Điều tra, khảo sát thực địa .............................................
15
2.3.3. Xử lý số liệu...................................................................
15
Chương 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận………………….
16
vi
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
3.1. Thực trạng việc sản xuất các nghề thủ công ở Dương
Liễu................................................................................................ 16
3.2. Hiện trạng ô nhiễm môi trường nước ở xã Dương Liễu do
sản xuất miến và tinh bột sắn, dong riềng.....................................
29
Kết luận và kiến nghị...................................................................
33
Tài liệu tham khảo.......................................................................
34
Phụ lục
vii
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sản xuất thủ công hàng năm đem lại lợi nhuận cao cho các cơ sở sản
xuất, góp phần đáng kể vào mức tăng trưởng kinh tế của nước nhà. Tuy nhiên
ở hầu hết các địa phương sản xuất thủ công đều chưa bền vững, việc triển
khai quy hoạch đầu tư cho các làng nghề chậm, ô nhiễm môi trường (ÔNMT)
là mối đe dọa thường trực. Làng nghề thủ công ở Dương Liễu - Hoài Đức Hà Nội cũng nằm trong số đó.
ngày càng tăng lên và ngày càng trẻ hóa. Song cho đến nay, các công trình
nghiên cứu về hiện trạng ô nhiễm môi trường và một số giải pháp khắc phục ô
nhiễm môi trường nước tại xã Dương Liễu chưa thực sự phù hợp với địa
phương nên chưa được người dân áp dụng. Vì các lý do trên chúng tôi tiến
hành đề tài nhằm cảnh báo về hiện trạng ô nhiễm môi trường nước thải do sản
xuất thủ công miến, tinh bột sắn, tinh bột dong riềng. Đồng thời, trên cơ sở
thực tiễn nghiên cứu, chúng tôi đề xuất hệ thống giải pháp hợp lý và khả thi
để khắc phục ô nhiễm môi trường cho địa phương.
3. Mục tiêu nghiên cứu
+ Đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường nước tại xã Dương Liễu,
huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội.
+ Tìm hiểu quy trình và sản phẩm thải của quá trình sản xuất miến và
tinh bột sắn, dong riềng để từ đó xây dựng hệ thống giải pháp khắc phục ô
nhiễm môi trường.
4. Nội dung nghiên cứu
- Thực trạng sản xuất các nghề thủ công ở xã Dương Liễu
- Hiện trạng ô nhiễm môi trường nước tại xã Dương Liễu do sản xuất
miến và tinh bột sắn, dong riềng.
- Đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục ô nhiễm môi trường nước tại
xã Dương Liễu.
2
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
Lượng mưa hàng năm từ 1600 - 1800mm. Mưa lớn tập trung chủ yếu
vào tháng VI, VII, VIII chiếm 80 - 86% lượng mưa cả năm, từ tháng I - IV
thường hay có mưa phùn.
Số giờ nắng trung bình năm là 1600 - 1700 giờ. Các tháng II, III, XII có
số giờ nắng thấp nhất trong năm.
Gió bão: gió theo mùa, mùa Đông thường là gió Đông Bắc tốc độ gió
trung bình 4m/s. Mùa hè thường là gió Đông Nam tốc độ trung bình là 2,53m/s. Úng lụt thường xảy ra từ tháng V - VIII trong năm.
Lượng mưa nhiều, mưa lớn và độ ẩm không khí cao là một trong số
những hạn chế để phát triển một số nghề thủ công quanh năm. Điển hình như
việc sản xuất thủ công tinh bột sắn, dong riềng chỉ được diễn ra theo mùa vụ
trong năm (tháng IX năm trước đến tháng II năm sau) vào thời điểm điều kiện
khí hậu khô hanh; còn nghề sản xuất miến, mạch nha, bánh kẹo... được sản
xuất quanh năm. Vì vậy mà số lượng sản phẩm thủ công của làng nghề không
giảm đi. Vào mùa vụ, các hộ sản xuất tăng cường độ làm việc lên 2 – 3
ca/ngày, sản phẩm thải do đó cũng tăng lên. Chính vì lẽ đó mà ô nhiễm môi
trường nơi đây đang ở mức báo động, đặc biệt là môi trường nước gây ảnh
hưởng xấu đến sức khỏe người dân địa phương.
Nhìn chung vị trí địa lý, địa hình, địa mạo, khí hậu của xã thuận lợi cho
việc phát triển các ngành nghề thủ công.
1.1.2. Điều kiện kinh tế
Trong những năm gần đây nhờ việc mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư
vốn và trang thiết bị hiệu quả ngành kinh tế nhờ việc sản xuất các nghề thủ
công được nâng cao. Đời sống nhân dân trong xã từng bước được cải thiện,
Sáu tháng đầu năm 2009, tổng thu nhập ước đạt 51,85% so với kế
hoạch cả năm 2009 trong đó: Tỷ trọng ngành NN chiếm 13,5% đạt 53% kế
hoạch cả năm, ngành TM – DV: 30,8% đạt 53,75% kế hoạch cả năm, ngành
CN – TTCN: 55,7% đạt 51,3% kế hoạch cả năm.
1.1.3. Văn hóa xã hội
a. Văn hóa
Những năm gần đây cán bộ và nhân dân trong xã thường xuyên phối
hợp triển khai kế hoạch hoạt động trước, trong và sau tết Nguyên Đán tổ chức
các hoạt động VHVN – TDTT.
Tổ chức gặp mặt Hội sinh viên và tặng quà cho tân sinh viên thi đỗ vào
các trường đại học và cao đẳng năm học 2008 – 2009, gồm: 48 em đỗ đại học;
5
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
48 em đỗ cao đẳng với tổng số tiền 7.200.000 đồng. Nhân dịp 1/6 Hội đồng
giáo dục, quỹ khuyến học tổ chức phát thưởng cho 401 em học sinh giỏi với
tổng số tiền 5.465.000 đồng.
Thực hiện tốt chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước; tổ chức thăm
hỏi, động viên kịp thời các tín đồ, chức sắc tôn giáo trong các dịp tết Nguyên
Đán, lễ Phật đản, ngày lễ Nôen...
b. Giáo dục
Theo báo cáo về việc thực hiện nhiệm vụ Kinh tế - Xã hội – ANQP sáu
từ năm 2004 đến năm 2009
Số nhân khẩu
Số sinh
Số tử
(người)
(người)
(người)
2004
11373
145
41
2005
11467
143
40
2006
Năm
Theo số liệu thống kê, dân số xã Dương Liễu những năm gần đây tăng
nhanh, đặc biệt là từ năm 2006 đến nay. Nguyên nhân do sự phát triển mạnh
của công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại và dịch vụ thu hút thêm
nhiều lao động nên trên địa bàn xã có tăng số dân từ nơi khác chuyển đến.
Tuy nhiên, có thể thấy những năm qua tỉ lệ tử của xã cũng tăng lên đáng kể
đặc biệt là số người chết trẻ tăng mạnh. Ví dụ năm 2008, tỉ lệ chết trẻ do bệnh
chiếm 70% tổng số người chết mà chủ yếu là các bệnh: ung thư gan, ung thư
phổi, ung thư máu, ung thư vòm họng, bệnh hen, sỏi thận; trong số 64 người
chết có tới 14 người chết do ung thư. Sáu tháng đầu năm 2009, số người chết
do tuổi già: 19 người, trong độ tuổi lao động: 6 người, dưới độ tuổi lao động:
1 người; trong đó chết do mắc bệnh nan y là 13 người (9 người chết do ung
thư) [7].
7
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
1.2. Các công trình nghiên cứu về vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề
thủ công ở Việt Nam
Vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề hiện nay đang là vấn đề nhức
nhối được nhiều cá nhân, tổ chức quan tâm. Tình trạng ô nhiễm đã và đang
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
+ Ô nhiễm môi trường ở làng nghề ảnh hưởng đến sức khỏe người lao
động, dân cư làng nghề và một số khu vực xung quanh.
Người dân ở làng nghề thường gặp nhiều bệnh hơn làng thuần nông.
Thường gặp các bệnh về đường hô hấp, đau mắt, đường ruột, ngoài da. Một
số làng xuất hiện bệnh nguy hiểm như ung thư, quái thai, nhiễm độc kim loại
nặng.
Đề tài đã đưa ra những nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển kinh
tế xã hội và bảo vệ môi trường làng nghề: do quan hệ sản xuất nhỏ, tư tưởng
tư hữu, do quan hệ sản xuất của làng nghề gắn bó với nhiều quan hệ của làng
xã dòng tộc hương ước, do trình độ thủ công chế độ quản lý môi trường tại
làng nghề thiếu chính sách đồng bộ từ các văn bản nhà nước về phát triển bền
vững làng nghề, chưa có được các giải pháp đồng bộ của các cấp, ngành từ
trung ương đến địa phương. Đề tài cũng đưa ra định hướng xây dựng chính
sách phát triển làng nghề và các giải pháp cải thiện môi trường làng nghề cho
các nhóm làng nghề khác nhau trong đó có các nhóm giải pháp: giải pháp sản
xuất sạch hơn, giải pháp xử lý chất thải, giải pháp quản lý [1].
Theo Lê Vân Trình - tác giả đề tài: “Một số vấn đề về môi trường và
sức khỏe trong các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ, tiểu thủ công nghiệp và làng
nghề ở Việt Nam hiện nay”, hầu hết môi trường tại các cơ sở sản xuất vừa và
nhỏ, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề đều ô nhiễm và không đạt tiêu chuẩn,
tình hình sức khỏe của người dân đạt loại II và loại III chiếm đa số 75,6%,
loại I là 17,75%, loại IV là 5,75%, loại V là 0,9% (loại I: rất khỏe, loại II:
khỏe, loại III: trung bình, loại IV: yếu, loại V: rất yếu). Điều kiện làm việc tại
các làng nghề ở nông thôn tương đối nặng nhọc như việc mang vác các vật
nặng khi gia công, ngâm một bộ phận hay cả người trong nước khi làm việc
bất kể mùa nóng hay mùa lạnh (nghề làm cói, đay, làm giấy, chế biến thực
nghề có từ 1 chỉ tiêu chất lượng không khí vượt quy chuẩn cho phép; 100% số
lượng làng nghề được quan trắc đều có từ 1 chỉ tiêu phân tích nước thải vượt
tiêu chuẩn... Tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề đang có xu hướng tăng
[13].
Phóng sự: “Ô nhiễm môi trường làng nghề vẫn ở mức cao” đăng trên
báo điện tử Tầm nhìn ngày 19/7/2007 đã đưa ra các con số thống kê về số
lượng làng nghề thủ công tại một số địa phương. Phóng sự cũng cho biết kết
quả khảo sát mới đây của Viện Khoa học và Công nghệ môi trường (trường
Đại học Bách khoa Hà Nội) đưa ra những con số đáng báo động: 100% mẫu
10
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Khóa luận tốt nghiệp
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
nước thải ở các làng nghề có thông số vượt quá tiêu chuẩn cho phép; nước
mặt, nước ngầm đều có dấu hiệu ô nhiễm. Môi trường không khí, đất, nước ở
hầu hết các làng nghề đều vượt quá tiêu chuẩn cho phép [14].
1.3. Các công trình nghiên cứu về vấn đề ô nhiễm môi trường ở làng nghề
thủ công xã Dương Liễu, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội
Vấn đề ô nhiễm môi trường ở xã Dương Liễu đã và đang được nhiều
phương tiện thông tin đại chúng (báo, đài, ti vi) nhắc đến. Gần đây phóng sự
“Vấn nạn ô nhiễm môi trường ở làng nghề Dương Liễu” đăng trên trang
www.vhdn.vn ngày 11/05/2009; phóng sự “Làng nghề Dương Liễu: vẫn ô
nhiễm trầm trọng” đăng trên trang www.daidoanket.vn ngày 26/04/2010 đã
coliform 12 lần). Tuy nhiên, công trình nghiên cứu trên chưa hề đề cập đến
giải pháp khắc phục vấn đề ô nhiễm môi trường ở địa phương này [5].
Năm 2003, tác giả Ngô Tự Thành và những người khác đã thực hiện
công trình: “Nghiên cứu xử lý nước thải của làng nghề Dương Liễu (tỉnh Hà
Tây) bằng biện pháp sinh học, phần I. Xử lý kị khí”. Để giải quyết vấn đề ô
nhiễm môi trường nước do sản xuất thủ công tại xã Dương Liễu nhóm tác giả
đã sử dụng biện pháp xử lý kỵ khí nước thải trong 6 ngày sau đó sẽ xử lý tiếp
bằng các biện pháp khác nhằm đưa nước thải của làng nghề đạt mức nước thải
tiêu chuẩn về các chỉ số như COD, BOD, SS và TS. Biện pháp xử lý nước
thải này hiệu quả song chỉ có thể áp dụng ở quy mô nhỏ, không dễ áp dụng
đại trà cho nhân dân do đó không làm giảm mức độ ô nhiễm nước trong toàn
xã [6].
Năm 2003, tác giả Lê Thị Việt Hà và những người khác đã thực hiện
công trình: “Nghiên cứu xử lý nước thải của làng nghề Dương Liễu (tỉnh Hà
Tây) bằng biện pháp sinh học, phần II: so sánh hai loại bùn để dùng xử lý
hiếu khí”. Qua nghiên cứu so sánh bùn tự nhiên thu được từ nước thải và bùn
hoạt tính chế tạo từ nước thải các tác giả đã đi đến kết luận bùn hoạt tính có
hiệu quả xử lý cao hơn [2].
Năm 2004, tác giả Lê Thị Việt Hà và cộng sự đã tiếp tục nghiên cứu
tìm ra giải pháp xử lý nước thải của làng nghề Dương Liễu thể hiện qua công
trình “Nghiên cứu xử lý nước thải của làng nghề Dương Liễu (tỉnh Hà Tây)
bằng biện pháp sinh học, phần III: xử lý hiếu khí bằng bùn hoạt tính”. Lượng
bùn hoạt tính thích hợp nhất để xử lý nước thải của làng nghề là 3 g/500 ml
nước thải; nếu dùng loại bùn này với thời gian xử lý 6 giờ thì nước thải sau xử
lý đạt tiêu chuẩn nước thải loại B. Khi nước thải không quá đậm đặc (BOD =
12
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu
Chúng tôi nghiên cứu trên đối tượng chủ yếu là nghề sản xuất thủ công
miến dong và sản xuất tinh bột sắn, dong riềng. Cụ thể:
- Nghiên cứu các vực nước có sản phẩm thải của các quá trình sản xuất
miến và tinh bột sắn, dong riềng tại xã Dương Liễu, huyện Hoài Đức, thành
phố Hà Nội.
- Quy trình sản xuất và sản phẩm thải của quá trình sản xuất miến và
tinh bột sắn, dong riềng của làng nghề Dương Liễu.
- Các tài liệu có liên quan đến việc sản xuất và môi trường xã Dương
Liễu.
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
Tiến hành khảo sát liên tục 1 lần/tháng từ tháng 3/2009 đến tháng
3/2010 tại làng nghề thủ công xã Dương Liễu.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
2.3.1. Nghiên cứu tài liệu
Sưu tầm, thu thập, phân tích và tổng hợp các tài liệu liên quan đến đề
tài nghiên cứu:
+ Tiến hành thu thập những tài liệu có liên quan đến việc sản xuất của
làng nghề tại phòng Thống kê thuộc Ủy ban nhân dân xã Dương Liễu để phân
tích và tổng kết số liệu.
+ Thu thập các số liệu về tình hình sức khỏe của nhân dân trong làng
nghề, thống kê số người bị bệnh (ngoài da, đau mắt, ung thư…), số người chết
(do tuổi già, do bệnh).
+ Thu thập các tài liệu về hiện trạng, phương hướng khắc phục ô nhiễm
môi trường của chính quyền địa phương.
14
Lê Thị Khiên
GVHD: TS. Ngô Thái Lan
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
3.1. Thực trạng việc sản xuất các nghề thủ công ở xã Dương Liễu
Hiện nay, hầu hết các hộ gia đình trong xã đều sản xuất nghề thủ công
và đó là nguồn thu nhập chủ yếu của họ. Các nghề thủ công trong xã phân bố
không đồng đều và được thể hiện trong bảng 3.1 và biểu đồ 3.1.
Bảng 3.1. Số hộ gia đình làm nghề thủ công ở xã Dương Liễu năm 2009
Số liệu sản xuất nghề thủ công
Tên xóm
Chế biến
tinh bột
khô
Sản xuất
tinh bột
Sản xuất
Sản xuất
Sản xuất
sắn, dong
miến
bánh kẹo
14
17
46
15
2
Xóm Đồng
0
44
18
4
4
Thống Nhất
9
10
4
10
62
2
5
2
Xóm Mới
72
5
4
25
14
Hợp Nhất
26
40
0
2
0
0
0
5
Hòa Hợp
2
6
0
0
0
Toàn xã
175
309
86
Sản xuất
miến
Sản xuất
bánh kẹo
Sản xuất
mạch nha
Nghề
thủ công
Biểu đồ 3.1. Số hộ gia đình làm nghề thủ công toàn xã Dương Liễu
năm 2009
Bảng 3.1 và biểu đồ 3.1 cho thấy ở xã Dương Liễu có 5 nghề sản xuất
thủ công chủ yếu. Phổ biến hơn cả là các nghề: chế biến tinh bột khô (175
hộ); sản xuất tinh bột sắn, dong riềng (309 hộ); sản xuất miến (86 hộ). Ngoài
ra, các nghề sản xuất kẹo, bánh kem, sản xuất mạch nha có ít hộ làm hơn.
Nghề sản xuất miến, tinh bột sắn, dong riềng được nhiều hộ gia đình trong xã
thực hiện là do các nghề này có quy trình chế biến đơn giản, cần ít thời gian
và công sức nhưng cho hiệu quả kinh tế cao.
Theo số liệu mà chúng tôi điều tra trực tiếp người nhân địa phương,
mỗi ngày một hộ sản xuất tinh bột dong riềng thường thu mua từ 15 - 16 tấn
dong riềng tươi, sử dụng khoảng 70 m3 nước sạch. Dong riềng tươi qua các
công đoạn chế biến, bỏ đi vỏ, đất và bã sẽ thu được khoảng 28 - 30% bột
dong. Cũng với các công đoạn chế biến tương tự, nghề làm tinh bột sắn được
sản xuất với số lượng ít hơn. Cụ thể mỗi ngày một hộ sản xuất thường sử
dụng khoảng 4 - 5 tấn sắn tươi, 15 m3 nước sạch và thu được khoảng 48 17
Lê Thị Khiên
Quá trình sản xuất các nghề thủ công ở xã Dương Liễu sử dụng nguồn
nguyên liệu chủ yếu là củ dong riềng, củ sắn, tinh bột dong riềng và sử dụng
nguồn nhiên liệu chủ yếu là than, điện năng. Nhu cầu sử dụng lượng nguyên,
nhiên liệu được sử dụng ngày càng nhiều, điều này được thể hiện rõ trong
bảng 3.2 và bảng 3.3.
18
Lê Thị Khiên
Lớp K33C Sinh
Copyright: Tài liệu đại học ©