BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
------ ------
VÕ MINH TẬP
CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI
CỦA TRUNG QUỐC VỚI CHÂU PHI
TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI
LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2012
1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
------ ------
VÕ MINH TẬP
CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI
CỦA TRUNG QUỐC VỚI CHÂU PHI
TRONG THẬP NIÊN ĐẦU THẾ KỶ XXI
Chuyên ngành: LỊCH SỬ THẾ GIỚI
Mã số
: 60 22 50
Africa Growth and
Đạo luật Cơ hội và Tăng trưởng
Opportunity Act
châu Phi
Asia Pacific Economic
Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á –
Cooperation
Thái Bình Dương
Africa Union
Liên minh châu Phi
Association of South East
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
Asian Nations
CAR
Central African Repulic
CNOOC
CNPC
Agreement
Foreign Direct Investment
Đầu tư trực tiếp nước ngoài
Forum of China-Africa
Diễn đàn Hợp tác Trung Quốc –
Cooperation
châu Phi
FTA
Free Trade Agreement
Hiệp định thương mại tự do
GDP
Gross Domestic Product
Tổng sản phẩm quốc nội
IMF
Viện trợ phát triển chính thức
Assisstant
OECD
Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh
Organization for Economic
Cooperation and Deverlopment tế
SCO
Tổ chức hợp tác Thượng Hải
Shanghai Cooperation
Organization
SEZ
SINOPEC
SSA
UNSC
Khu vực kinh tế đặc biệt
Special Economic Zone
China Petroleum and Chemical Tập đoàn Hóa dầu quốc gia Trung
Corporation
Trang
1
Dự trữ ngoại tệ của trung Quốc trong 10 năm đầu thế kỷ
126
XXI
2
Các kịch bản tốc độ tăng trưởng GDP của Trung Quốc đến
126
năm 2020
3
Tốc độ tăng trưởng của 54 nước châu Phi (2006 – 2008)
127
4
Kim ngạch thương mại Trung – Phi (1990 – 2008)
127
5
Trung Quốc, năm 2006
3
Biểu đồ xóa nợ của Trung Quốc cho các quốc gia châu Phi,
130
năm 2000 –2006, đơn vị: triệu đô la Mỹ.
4
Hỗ trợ tài chính của Trung Quốc cho châu Phi (2000 –
131
2006), không bao gồm các khoản tài chính cho Angola trị
giá khoản 4 tỉ đô la Mỹ.
5
Các đối tác thương mại quan trọng nhất của Trung Quốc ở
132
châu Phi năm 2006, đơn vị triệu đô la Mỹ.
6
Biểu đồ Thương mại Trung Quốc – châu Phi (2001 –
2010) (đơn vị tỷ USD)
6
7
2.3. Quá trình triển khai chính sách đối ngoại của Trung Quốc với châu Phi trong
thập niên đầu thế kỷ XXI ............................................................................................... 49
2.3.1. Diễn đàn hợp tác Trung Quốc – châu Phi (FOCAC) ........................................... 49
2.3.2. Về công cụ, phương tiện ...................................................................................... 57
2.3.3. Cơ chế .................................................................................................................. 62
2.3.4. Nội dung ............................................................................................................... 64
Tiểu kết .......................................................................................................................... 74
CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM, THÀNH CÔNG, THÁCH THỨC VÀ TRIỂN
VỌNG CỦA CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA TRUNG QUỐC VỚI CHÂU
PHI. BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM ................................................ 75
3.1. Đặc điểm chính sách đối ngoại của Trung Quốc với châu Phi trong thập niên
đầu thế kỷ XXI ............................................................................................................... 75
3.2. Thành công và thách thức ....................................................................................... 77
3.2.1. Về thành công ...................................................................................................... 77
3.2.2. Về thách thức ....................................................................................................... 81
3.3. Triển vọng ............................................................................................................... 89
3.4. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ mối quan hệ Trung Quốc – châu Phi ........ 92
Tiểu kết .......................................................................................................................... 93
KẾT LUẬN ................................................................................................................... 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 98
PHỤ LỤC LUẬN VĂN .............................................................................................. 113
8
DẪN LUẬN
Trung Quốc hiện xem châu Phi là cái mỏ quan trọng cung cấp nguồn năng
lượng và là thị trường tiêu thụ hàng hoá rộng lớn hiện nay và ngay cả trong tương
lai. Vì thế, Trung Quốc tăng cường trao đổi thương mại, thúc đẩy đầu tư và viện trợ
đối với các nước châu Phi, nâng cao ảnh hưởng về kinh tế, đương nhiên kéo theo
ảnh hưởng về chính trị, an ninh và từ đó tạo ra những lợi thế ở châu Phi. Về dài hạn,
việc Trung Quốc chỉ chú trọng đầu tư trong lĩnh vực hợp tác tài nguyên, mà không
chú trọng cải thiện nền chính trị, dân chủ hay phát triển bền vững cho các nước
châu Phi, thậm chí còn ủng hộ và tích cực đầu tư cho các quốc gia bất ổn tại đây
làm cho tình hình các nước châu Phi càng bất ổn hơn, phá vỡ tính bền vững và gây
ô nhiễm, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. Hoạt động mở rộng ảnh hưởng của
Trung Quốc cũng làm xói mòn nỗ lực của cộng đồng quốc tế trong việc giải quyết
các vấn đề quốc tế tại châu Phi… Những điều này sẽ tác động không tốt đến quan
hệ Trung Quốc - châu Phi trong tương lai.
Việc Trung Quốc không chỉ mở rộng ảnh hưởng ở Đông Nam Á, mà còn
vươn “bàn tay” đến các lục địa xa xôi như châu Phi, Mỹ La tinh đã phần nào thể
hiện tham vọng cường quốc toàn cầu của mình. Việc này sẽ va chạm với chiến lược
toàn cầu của Mỹ, dẫn đến làm nóng lên cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc tại
“lục địa đen”. Do vậy, tìm hiểu chính sách đối ngoại của Trung Quốc đối với châu
Phi trong thập niên đầu thế kỷ XXI là một việc làm có ý nghĩa cả về khoa học và
thực tiễn.
Về phương diện khoa học, việc nghiên cứu chính sách đối ngoại của Trung
Quốc với châu Phi trong thập niên đầu thế kỷ XXI nhằm tìm hiểu nguyên nhân,
mục tiêu, quá trình hình thành và triển khai chính sách đối ngoại của Trung Quốc
đối với châu Phi. Từ đó, làm nổi bật đặc điểm và tính chất của chính sách đối ngoại
của Trung Quốc với châu Phi trong thập kỷ qua.
Về phương diện thực tiễn, việc nghiên cứu này góp phần lý giải những thách
thức mà Trung Quốc phải đối mặt, khi bị phương Tây và các nước ở châu Phi chỉ
trích những chính sách của họ, cũng như tương lai quan hệ Trung Quốc – châu Phi
và những tác động đối với Việt Nam.
Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Cộng hòa nhân dân Trung Hoa 55 năm xây dựng
và phát triển (1949 – 2004) do Viện Nghiên cứu Trung Quốc tổ chức và được nhà
xuất bản khoa học xã hội phát hành năm 2005. Công trình tập hợp nhiều bài viết
11
khác nhau với nhiều nội dung phong phú như những vấn đề chính trị – đối ngoại,
kinh tế – xã hội, văn hóa – giáo dục của Trung Quốc trong 55 năm qua; Công trình
Hội thảo khoa học “Cộng hòa nhân dân Trung Hoa 60 năm xây dựng và phát triển
(1949 – 2009)” do Viện nghiên cứu Trung Quốc phối hợp với Nhà xuất bản Chính
trị quốc gia, xuất bản năm 2010, công trình trình bày một cách khái quát về những
vấn đề lý luận, thực tiển xây dựng Đảng, xây dựng kinh tế – xã hội, văn hóa, đối
ngoại của Đảng và nhà nước Trung Quốc trong 60 năm qua.
Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc: những
vấn đề lý luận và thực tiễn” do PGS.TS Đỗ Tiến Sâm làm chủ biên và được Nhà
xuất bản khoa học xã hội ấn hành năm 2008. Công trình đã tập hợp những bài tham
luận của các nhà khoa học với nhiều nội dung như những quan điểm về cải cách mở
cửa, về xây dựng kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa; về xây dựng Đảng, đối ngoại và
quốc phòng của Đảng và Chính phủ Trung Quốc tại Đại hội XVII.
Cuốn “Những vấn đề kinh tế – xã hội nổi bật của Trung Quốc trong 10 năm
đầu thế kỷ XXI và triển vọng đến năm 2020” được Tiến sĩ Hoàng Thế Anh chủ biên,
xuất bản giữa năm 2012. Công trình tập trung làm rõ những chính sách của Đảng và
Chính Phủ Trung Quốc nhằm giải quyết các vấn đề nổi bật và đưa ra những đánh
giá cả định lượng lẫn định tính về những thành tựu và hạn chế của từng vấn đề nổi
bật ở Trung Quốc trong 10 năm đầu thế kỷ XXI, đồng thời so sánh một số chỉ tiêu
kinh tế – xã hội của Trung Quốc với một số nước trên thế giới. Trên cơ sở đó, các
tác giả dự báo về sự phát triển kinh tế-xã hội Trung Quốc đến năm 2020.
Tác giả Nguyễn Minh Mẫn với luận án Tiến sĩ “Chính sách ngoại giao năng
lượng của Trung Quốc trong những năm đầu thế kỉ XXI” đã nêu bật chính sách
PGS.TS Nguyễn Thanh Hiền (chủ biên, 2011), “Châu Phi: một số vấn đề kinh tế và
chính trị nổi bật từ sau chiến tranh lạnh và triển vọng”, Nxb khoa học xã hội, Hà
Nội. Hai công trình trên, ngoài nghiên cứu về Trung Đông đã nghiên cứu nhiều vấn
đề lớn, nổi bật và cơ bản nhất về châu Phi, đó là sự thay đổi về thể chế chính trị và
kinh tế; vấn đề sắc tộc; vấn đề tôn giáo; mối quan hệ với các nước lớn then chốt;
nguồn tài nguyên dầu lửa và mối quan hệ hợp tác với Việt Nam.
Việc nghiên cứu chính sách của Trung Quốc đối với châu Phi, chúng ta không
chỉ nghiên cứu riêng về Trung Quốc và châu Phi mà chúng ta còn phải đặt phạm vi,
13
đối tượng nghiên cứu đó với bối cảnh chung của lịch sử thế giới và khu vực. Chính
vì vậy, nghiên cứu những đặc điểm về kinh tế, chính trị thế giới nói chung sẽ giúp
chúng ta có cái nhìn tổng thể, ở nhiều góc độ cũng như sự tác động và ảnh hưởng
sâu sắc của nó đối với vấn đề nghiên cứu.
Công trình “Một số đặc điểm nổi bật của thế giới và khu vực những năm đầu
thế kỉ XXI”, của GS.TS Nguyễn Xuân Thắng và TS. Nguyễn Mạnh Hùng (Đồng
chủ biên, 2011), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, ấn hành nhằm chỉ ra, phân tích,
đánh giá đa chiều những chuyển biến kinh tế, chính trị ở cấp độ toàn cầu và khu vực
(trong đó có Trung Quốc và châu Phi), hay công trình “Kinh tế và chính trị thế giới
đến năm 2020” do PGS.TS Lưu Ngọc Trịnh chủ biên, được Nhà xuất bản khoa học
xã hội ấn hành năm 2012, đã khái quát một số nhân tố chủ yếu tác động đến sự phát
triển nền kinh tế và chính trị thế giới, xác định, phân tích, đánh giá nền kinh tế,
chính trị thế giới và khu vực (trong đó có Trung Quốc và châu Phi) từ năm 2000 ở
những khía cạnh khác nhau và dự báo xu hướng cơ bản đến năm 2020…
Từ năm 2000, cũng đã có một số bài viết về quan hệ Trung Quốc – châu Phi.
Có thể dẫn ra một số tác phẩm:
Tài liệu tham khảo đặc biệt, số ra hằng ngày của Thông tấn xã Việt Nam
(TTXVN) như: Trung Quốc tăng cường phát triển quan hệ với châu Phi
châu Phi – Trung Quốc (Vũ Thị Thanh, số 2, 2010); Quan hệ hợp tác kinh tế Trung
Quốc – châu Phi (Nguyễn Nhâm, số 3, 2011).
Các bài viết trong Tạp chí nghiên cứu Trung Quốc: Quan hệ chiến lược Trung
Quốc – châu Phi nhìn từ khía cạnh kinh tế (Trần Thọ Quang, số 12, 2009); Trung
Quốc trong khu vực- vị thế và thách thức (Phùng Thị Huệ, số 2, 2010)…
Tất cả các bài viết trên chủ yếu ở dạng biên khảo, phổ biến kiến thức và chưa
có công trình nghiên cứu chuyên sâu.
Nhìn chung cho đến nay, hầu hết các công trình chỉ nghiên cứu về những vấn
đề có tính chất nổi bật như tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, đối ngoại… của
từng nước (Trung Quốc, châu Phi) riêng rẽ. Nghiên cứu về chính sách đối ngoại của
Trung Quốc với châu Phi thập niên đầu thế kỉ XXI ở Việt Nam chưa phong phú và
chưa có mức độ chuyên sâu, phần nào có tính tản mạn và hạn chế.
Một vài công trình của các nhà nghiên cứu nước ngoài như:
15
Dorothy, G and Manji, F (eds) (2008), “China’s new role in Africa and the
South: A search for a new perspective”, Nairobi, Oxford and Bangkok: Fahamu and
Focus on the Global South, ISBN: 978-1-906387-26-6. Công trình tập hợp các bài
báo cáo của các nhà khoa học, các tổ chức phi chính phủ nghiên cứu về các vấn đề
quốc tế (châu Phi, Trung Quốc…) như các chủ đề xung quanh về phát triển, môi
trường, công bằng xã hội và hoạt động của các tổ chức tài chính quốc tế … của
Trung Quốc, mà đặc biệt là phản ánh những mối quan tâm chung, sự hiểu biết đầy
đủ hơn với nhiều sắc thái về vị thế địa chính trị của Trung Quốc ở châu Phi…
Hannah Edinger, Hayley Herman & Johanna Jansson (2008), “New impulses
from the South China’s engagement of Africa”, A Publication of the Centre for
Chinese Studies (CCS), Stellenbosch University Stellenbosch, South Africa. Công
trình hội thảo này cung cấp những tham luận của các nhà khoa học xoay quanh nội
dung về sự tham gia ngày càng tăng của Trung Quốc ở châu Phi, mối quan hệ chính
trường quốc tế, và một phần là kết quả sự quan tâm của Trung Quốc đối với tài
nguyên thiên nhiên phong phú của châu Phi để phục vụ cho nền kinh tế tăng mạnh
của mình.
Congressional Research Service Library of Congress (2008), “China’s
Foreign Policy and “Soft Power” in South America, Asia, and Africa”, U.S.
Government Printing Office, Washington, DC. Nội dung công trình phân tích các
mối quan hệ của Trung Quốc với các nước ở châu Mỹ Latinh và vùng Caribê, Tây
Nam Thái Bình Dương, Nhật Bản và Hàn Quốc, Trung Á, Đông Nam Á, và châu
Phi cận Sahara. Nguyên nhân sự tham gia ngày càng tăng ảnh hưởng đến chính sách
của Trung Quốc?
Các lợi ích kinh tế và chính trị Trung Quốc cam kết với quốc tế ở các khu vực
này, và Trung Quốc sẽ tăng cường ảnh hưởng tính thực dụng và minh bạch hơn
trong chính sách của mình hay là để củng cố tình cảm dân tộc chủ nghĩa và đường
lối cứng rắn hơn? Đồng thời, tổng quan về mục tiêu chính sách của Trung Quốc ở
nước ngoài bằng sức mạnh mềm và tác động đối với Hoa Kỳ.
Luo Jianbo & Zhang Xiaomin (2009), "China’s African Policy and its Soft
Power", in AntePodium, Victoria University of Wellington. Các tác giả đã đưa ra
17
một số mục tiêu chủ yếu, thành công và thách thức về việc sử dụng quyền lực mềm
của Trung Quốc đối với châu Phi, đồng thời cung cấp một vài giải pháp để họ tiếp
tục sử dụng quyền lực mềm, nhằm cải thiện hình ảnh và tăng cường mở rộng ảnh
hưởng của Trung Quốc ở châu Phi trong tương lai.
Các công trình trên đây đã cung cấp một nguồn tư liệu giá trị và cần thiết giúp
chúng tôi có cái nhìn tổng thể và sâu sắc hơn đối với vấn đề đặt ra.
Ngoài ra, còn có một số bài viết, các bài phát biểu của lãnh đạo Trung Quốc
và châu Phi đăng trên các tạp chí, trích từ các công trình, các website … ở mục tài
liệu tham khảo của luận văn và có liên quan đến đề tài như Chuka Enuka (2010),
kiến cá nhân về sự tham gia của Trung Quốc ở châu Phi như chính sách kinh tế,
chính trị và đối ngoại.... Tuy nhiên, những ý kiến đó chưa có sự thống nhất, thậm
chí có những nhận định trái chiều, nội dung còn rời rạc...
Tóm lại, các tác giả nói trên đã nêu lên các mặt hoạt động trong quan hệ
Trung Quốc – châu Phi ở những mức độ khác nhau và thời gian công bố nhưng còn
chưa đi sâu vào phân tích, trình bày đầy đủ chính sách đối ngoại của Trung Quốc
đối với châu Phi. Trên cơ sở kế thừa những thành tựu nghiên cứu của các học giả
trong và ngoài nước, chúng tôi mong muốn đi sâu nghiên cứu vấn đề đặt ra một
cách hệ thống và có tính chất chuyên khảo, làm nổi bật lên chính sách đối ngoại của
Trung Quốc với châu Phi thập niên đầu thế kỉ XXI.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Như tên đề tài đã xác định, đối tượng nghiên cứu của luận văn là chính sách
đối ngoại của Trung Quốc với châu Phi trong thập niên đầu thế kỷ XXI. Qua
đó, luận văn tập trung nghiên cứu chính sách đối ngoại của Trung Quốc, mục tiêu
chiến lược, nội dung và quá trình triển khai chính sách đối ngoại của Trung Quốc
với châu Phi trong thập niên đầu thế kỷ XXI.
Không gian nghiên cứu của luận văn là chính sách đối ngoại của Trung Quốc
với châu Phi. Châu Phi là khu vực có vai trò, vị trí chiến lược quan trọng trong quá
trình hoạch định và triển khai chính sách ngoại giao của Đảng và chính phủ Trung
Quốc.
Thời gian mà luận văn tập trung nghiên cứu là trong thập niên đầu thế kỷ
XXI, tức là từ năm 2001 đến năm 2010. Đây là khoảng thời gian mà Trung Quốc
thực hiện và triển khai chính sách đối ngoại với không gian rộng, đa chiều, mang
19
tính tích cực, chủ động… nhằm tranh thủ tập hợp lực lượng, tạo thế có lợi và ảnh
hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc trong trật tự, cục diện mới của thế giới mới.
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Báo chí ở Việt Nam như Bản tin tham khảo hằng ngày của Thông tấn xã Việt
Nam, báo Quốc tế, Nhân dân…
Tư liệu trên internet cũng khá phong phú như website Diễn đàn hợp tác Trung
Quốc – châu Phi, Bộ ngoại giao Trung Quốc…
Những nguồn tài liệu ở những mức độ khác nhau sẽ góp phần khôi phục lại
bức tranh toàn cảnh chính sách đối ngoại của Trung Quốc với châu Phi thập niên
đầu thế kỉ XXI.
6. ĐÓNG GÓP KHOA HỌC CỦA LUẬN VĂN
Qua lịch sử vấn đề và những nội dung nghiên cứu của luận văn được thực
hiện trên cơ sở kế thừa và tiếp thu những thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa
học trong và ngoài nước. Tuy nhiên, chúng tôi cố gắng đóng góp một số điểm mới
trong luận văn của mình như sau:
- Phục dựng lại bức tranh toàn cảnh chính sách đối ngoại của Trung Quốc với
châu Phi và việc triển khai chính sách này đối với châu Phi trong trong thời gian đã
được xác định.
- Lý giải được những nhân tố tác động đến chính sách đối ngoại của Trung
Quốc với châu Phi trong thập niên đầu thế kỉ XXI.
- Rút ra những đặc điểm, thành công, thách thức và triển vọng chính sách đối
ngoại của Trung Quốc với châu Phi cũng như quan hệ hợp tác Trung Quốc – châu
Phi.
- Nêu ra những bài học kinh nghiệm cho Việt Nam để phục vụ cho nhiệm vụ
chính trị và chính sách đối ngoại của nước ta hiện nay.
- Cung cấp một số tài liệu thành văn với nhiều thể loại được sưu tầm từ nhiều
nguồn khác nhau để phục vụ cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu chính sách
đối ngoại của Trung Quốc nói chung và đối với châu Phi nói riêng, cũng như quan
hệ Trung Quốc – châu Phi trong thập niên đầu thế kỉ XXI…
21
châu lục với diện tích 590.500 km2, phía bắc giáp Địa Trung Hải, phía tây giáp Đại
Tây Dương, phía nam và đông nam giáp Ấn Độ Dương và Biển Đỏ. Cầu nối ở phía
Đông Bắc giữa châu Phi và châu Á là kênh đào Suez dài 160 km bờ biển, Địa Trung
Hải ở phía bắc được ngăn cách bởi hai châu lục Phi – Âu. Châu Phi nằm ở hai bên
đường xích đạo, điểm Cực Bắc là mũi Blăng cách xích đạo 4.144 km và mũi Kim ở
điểm Cực Nam cách xích đạo 3.868 km. Chính sự phân bố tự nhiên này đã tạo nên
sự khác biệt lớn giữa các vùng của châu Phi.
Địa hình chủ yếu của châu Phi là cao nguyên, núi và sa mạc chiếm diện tích
chủ yếu. Sa mạc Sahara là sa mạc lớn nhất thế giới, với diện tích hơn 9 triệu km2
(xấp xỉ diện tích của Mỹ và Trung Quốc). Mạng lưới sông ngòi châu Phi kém phát
23
triển và phân bố không điều, sông Nin là sông dài nhất lục địa chảy qua 10 nước
châu Phi (Eritrea, Ethiopia, Rwanda, Uganda, Congo, Sudan, Tanzania, Burundi,
Kenya, Egypt) và thứ hai thế giới sau sông Amazon. Châu Phi cũng là châu lục có
nhiều hồ kiến tạo điển hình nhất thế giới như hồ Tanganica, hồ Nyasa và hồ
Victoria (diện tích là 69.000 km2) là hồ nước tự nhiên lớn nhất châu Phi.
Châu Phi được thiên nhiên ưu đãi giàu tài nguyên, nhiều gỗ quí, cây có dầu,
cao su, bông, ca cao, cà phê, mía, mỏ quặng (măng gan, crom, đồng, phốtpho, dầu
lửa, vàng, platin, uran, kim cương)... Dầu mỏ và khí đốt cũng là tài nguyên có thế
mạnh của châu Phi. Theo nhiều dự báo, châu Phi sẽ chiếm 12% cung dầu trong vài
năm tới. Ngoài ra, tiềm năng thủy điện của châu Phi cũng chiếm tới 35% trữ lượng
của thế giới. Nguồn thực vật tự nhiên của châu Phi rất phong phú. Các khu rừng
rậm nhiệt đới xanh tốt quanh năm, với nhiều loại lâm thổ sản quí hiếm, các loại thú
(sư tử, ngựa vằn, hươu cao cổ,...) là những tiềm năng du lịch và kinh tế rất lớn của
châu Phi.
Châu Phi có dân số đông, chiếm 13% dân số toàn cầu, nhưng lại phân bố
không đều. Hiện nay, châu Phi là châu lục có tỷ lệ tăng dân số cao so với mức trung
cải cách thể chế kinh tế, đạt được nhiều thành quả to lớn, tộc độ tăng trưởng nhanh
với 3,4% giai đoạn 1999 – 2004 so với 2,5 % giai đoạn 1980 – 1990. Trong những
năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế của châu Phi liên tục được cải thiện. Theo
đánh giá của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thì tốc độ tăng trưởng của châu Phi từ năm
2005 đến năm 2008 tương ứng là 4,5% - 5,4% - 6,2% - 6,3% [18:49]. Trong nhiều
năm qua, GDP của khu vực tăng trung bình trên 5%/năm. Trong giai đoạn 2003 –
2008, GDP/người ở châu Phi tăng 3,6%, cao hơn nhiều so với mức tăng 1% của giai
đoạn 1997 – 2002. Năm 2008, GDP của khu vực châu Phi cận Xahara đạt xấp xỉ 6%
- một tốc độ tăng trưởng khá nhanh. Cũng năm 2008, FDI vào châu Phi đạt mức 39
tỉ USD – mức tăng cao nhất kể từ trước đến nay [37:27]. Châu Phi là châu lục kém
phát triển, chính vì vậy, châu lục này luôn phụ thuộc nặng nề vào viện trợ từ bên
ngoài. So với giai đoạn 1995 – 2001, viện trợ cho châu Phi giảm -0,4%, nhưng từ
năm 2002 đến nay, viện trợ có bước tiến triển nhanh, Trung Quốc là nước viện trợ
nhiều nhất, 45% vào năm 2009 cho châu Phi. Viện trợ cho các nước châu Phi chủ
25
Copyright: Tài liệu đại học ©