Những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội được xây dựng ở nước ta
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
được Ðại hội lần thứ VII của Ðảng thông qua năm 1991 đã nêu lên những
phương hướng cho sự phát triển của đất nước ta theo con đường xã hội chủ
nghĩa.

Nhìn lại, chúng ta thấy được giá trị vô cùng to lớn của Cương lĩnh trong định
hướng xây dựng đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong tình hình thế giới có
những biến động phức tạp với bao thử thách hiểm nghèo. Cương lĩnh năm 1991 ra
đời trong bối cảnh chủ nghĩa xã hội hiện thực trên thế giới lâm vào thoái trào. Các
thế lực thù địch với chủ nghĩa xã hội hân hoan cho rằng "chủ nghĩa xã hội đã cáo
chung", chủ nghĩa tư bản đã hoàn toàn chiến thắng. Lúc đó sự thoái trào của chủ
nghĩa xã hội đã tác động đến niềm tin của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân
dân đối với chủ nghĩa xã hội. Trong bối cảnh ấy, Ðảng ta đã kiên định mục tiêu
độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, khởi xướng và lãnh đạo công cuộc đổi mới,
đề ra chiến lược kinh tế - xã hội và lãnh đạo nhân dân ta hoàn thành chiến lược
kinh tế - xã hội 10 năm (1991 - 2000) thu được kết quả quan trọng. Năm 1996
nước ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, bước vào thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Sau 20 năm thực hiện Cương lĩnh năm 1991, nước ta đã ra khỏi tình trạng kém
phát triển, trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình. Những thành tựu
to lớn có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi mới tạo ra thế và lực mới cho cách
mạng nước ta chuyển sang thời kỳ phát triển mới; con đường và mô hình xây dựng
chủ nghĩa xã hội đã thấy rõ hơn. Chẳng hạn 6 đặc trưng của xã hội xã hội chủ
nghĩa mà Cương lĩnh 1991 nêu: Do nhân dân lao động làm chủ; Có nền kinh tế
phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư


liệu sản xuất chủ yếu; Có nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; Con người
được giải phóng khỏi áp bức bóc lột bất công, làm theo năng lực hưởng theo lao
động, có cuộc sống ấm no tự do hạnh phúc; có điều kiện phát triển toàn diện cá

Trước hết phải kể đến bản chất của chế độ chính trị mà cốt lõi của chế độ chính trị
là Nhà nước. Ở nước ta, sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhà nước Việt
Nam dân chủ cộng hòa (nay là cộng hòa xã hội chủ nghĩa) ra đời xác lập địa vị
mới của nhân dân, từ nô lệ làm thuê thành người làm chủ; đồng thời xác lập địa vị
mới của Ðảng ta, Ðảng cầm quyền. Vì thế, Nhà nước xã hội chủ nghĩa là bộ phận
nòng cốt của hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa do Ðảng lãnh đạo.
Nhà nước xã hội chủ nghĩa của chúng ta khẳng định vai trò của Ðảng Cộng sản
cầm quyền. Với Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa do Ðảng Cộng sản lãnh
đạo là điều kiện tiên quyết để nhân dân làm chủ, nhà nước đó là Nhà nước của
nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Ðảng Cộng sản lãnh đạo, Nhà nước xã hội
chủ nghĩa quản lý, nhân dân làm chủ thể hiện bản chất chính trị của xã hội xã hội
chủ nghĩa mà nhân dân ta đang xây dựng.
Hai là, bản chất của xã hội xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực kinh tế là chế độ công
hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu.
Trong Dự thảo Cương lĩnh (bổ sung, phát triển 2011) đã kế thừa đặc trưng thứ hai
của Cương lĩnh 1991 "Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất
hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu". Chế độ công hữu về


các tư liệu sản xuất chủ yếu thể hiện bản chất của chế độ kinh tế xã hội của xã hội
xã hội chủ nghĩa. Vì chỉ có chế độ công hữu tư liệu sản xuất với lực lượng kinh tế
thuộc về xã hội, về nhân dân mà Nhà nước xã hội chủ nghĩa là người đại diện mới
thực hiện được các mục tiêu chính trị, xã hội, văn hóa ngày càng sâu rộng của chủ
nghĩa xã hội. Nó khác bản chất nền kinh tế tư bản chủ nghĩa dựa trên sở hữu tư
nhân tư bản chủ nghĩa với mục đích là lợi nhuận tối đa và phương thức là bóc lột
giá trị thặng dư đối với giai cấp công nhân, cạnh tranh khốc liệt kiểu cá lớn nuốt cá
bé, kể cả gây các cuộc chiến tranh xâm lược, chạy đua vũ trang vô cùng tốn kém.
Cũng cần nói thêm rằng: 1- Khi nói, chúng ta không được chủ quan duy ý chí mà
phải tuân theo quy luật khách quan "quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát
triển của lực lượng sản xuất" không có nghĩa là quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa

nào không?; 2- Cách sắp xếp theo trình tự đặc trưng thể hiện mục tiêu dân giàu,
nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh đến đặc trưng chính trị: nhân dân làm
chủ và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì
nhân dân... do Ðảng lãnh đạo theo trình tự nào cho hợp lô-gích hơn; 3- Vẫn những
nội dung trên nhưng để sáu hay để tám đặc trưng, cách nào chặt chẽ hơn.
Dự thảo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
(bổ sung, phát triển 2011) đang được toàn Ðảng, toàn dân, toàn quân ta đóng góp
ý kiến xây dựng, chắc chắn Ðảng ta sẽ thu được nhiều ý kiến đóng góp có giá trị
bổ sung phát triển, hoàn thiện. Và khi Ðại hội XI của Ðảng thông qua, Cương lĩnh
đó trở thành ngọn cờ chiến đấu, đoàn kết toàn Ðảng, toàn dân tiến lên xây dựng
nước Việt Nam XHCN ngày càng vững mạnh, phồn vinh.