Một số đặc điểm tự nhiên, chính trị, văn hoá, xã hội
của các nước Châu Phi
1. Điều kiện tự nhiên
Châu Phi ở phía Tây Nam đại lục Á – Âu, nằm trên trục đường
giao thông quốc tế từ phía Đông sang phía Tây, là cầu nối của ba lục địa
châu Á, châu Âu và châu Mỹ, nối liền Đại Tây Duơng với Ấn Độ Dương.
Châu Phi được bao bọc đa phần bởi các đại dương lớn với độ dài
của đường bờ biển là 26.000km. Ở phía Bắc, châu Phi tiếp giáp với Địa
Trung Hải, phía Tây với Đại Tây Dương, phía Đông là Ấn Độ Dương và
ở phía Đông Bắc, châu Phi tiệm cận với khu vực Trung Đông, tách với
bán đảo Ả – rập bởi Hồng Hải.
Châu Phi là lục địa lớn thứ ba trên thế giới, sau châu Á và châu
Mỹ, với diện tích trên 30 triệu km².
Do có vị trí khá đối xứng nhau về hai bán cầu Bắc và Nam, khí hậu
của châu Phi có thể được chia làm sáu vùng chính.Trước tiên là khu vực
trung tâm gần xích đạo và Ma-đa-gat-xca có khí hậu đặc trưng nhiệt đới
nóng ẩm, với lượng mưa lớn và nhiệt độ cao quanh năm. Tiếp đó là hai
vành đai nhiệt đới ở phía Bắc và Nam với khí hậu savan, nhiệt độ cao và
lượng mưa phân bố chủ yếu vào mùa hè. Tiến về hai cực là vùng khí hậu
thảo nguyên nửa sa mạc, với lượng mưa cũng tập trung về mùa hè nhưng
hạn chế hơn. Giáp với hai khu vực này là vùng khí hậu sa mạc đặc trưng
với sa mạc Xa-ha-ra ở phía Bắc và sa mạc Kalahari ở phía Nam. Tận
cùng của hai vùng sa mạc này là vành đai khí hậu thảo nguyên bán sa
mạc với lượng mưa tập trung về mùa đông. Cuối cùng ở hai cực Bắc và
Nam của châu lục là những dải dất hẹp có khí hậu cận nhiệt đới kiểu Địa
Trung Hải với thời tiết ôn hòa. Do có sự phân chia của điều kiện tự nhiên
và các vùng khí hậu theo khu vực địa lý như vậy đã ảnh hưởng phần nào
đến sự phân hóa về kinh tế của các nước trong mỗi khu vực, dẫn đến có
nước có nhiều thuận lợi để phát triển các ngành nông nghiệp, thủy sản…
nhưng đồng thời cũng tồn tại nhiều quốc gia không thể tự đảm bảo các
nhu cầu thiết yếu của mình về lương thực thực phẩm.

của lục địa này, các nước châu Âu bắt đầu đẩy mạnh các cuộc khai phá
châu Phi, đến cuối thế kỷ 19, hầu như toàn bộ châu Phi đã bị làn sóng
thực dân châu Âu đô hộ, trong đó hai thực dân lớn nhất là Pháp và Anh.
Pháp đô hộ chủ yếu ở phía Tây và Tây Bắc lục địa, chinh phục các
nước như châu Phi xích đạo, Ca-mơ-run, An-giê-ri, Ma-rốc và Tuy-nidi…
Anh chủ yếu đô hộ khu vực Đông và Nam châu Phi, bao gồm các
nước như Xu-đăng, Xô-ma-li, Uganda, Kê-ni-a…và một số nước ở Tây
Phi như Găm-bia, Sierra Leon, Ni-giê-ri-a…
Tuy xuất hiện ở châu Phi sớm nhất nhưng người Bồ Đào Nha chỉ
đô hộ một phần nhỏ ở châu Phi là các nước Ghi-nê, Ăng-gô-la, Mô-dămbích và một số đảo ở bờ biển Tây Phi; Bỉ chiếm giữ Công-gô, Ru-an-đa
và Bu-run-di; Tây Ban Nha chiếm một phần Ghi-nê, một phần sa mạc
Xa-ha-ra, lập chế độ bảo hộ một phần lãnh thổ Ma-rốc. Ngoài ra Đức,
Italia cũng chiếm cho mình một số vùng đất ở khu vực Tây, Nam và
Đông châu lục.


Chính cách chính sách áp đặt phân chia biên giới lãnh thổ, áp bức
bóc lột, chia để trị mà chủ nghĩa thực dân để lại là nguyên nhân sâu xa
dẫn đến các tranh chấp, xung đột ở châu Phi mà hậu quả nặng nề của nó
còn để lại cho đến ngày nay.
Thế kỷ XX là thời kỳ của quá trình đấu trành giành độc lập của các
quốc gia Châu Phi. Một vài quốc gia đã bắt đầu độc lập từ đầu thế kỷ 20.
Tuy nhiên, chỉ đến sau chiến tranh Thế giới thứ hai, cùng với sự hình
thành của phe xã hội chủ nghĩa, sự suy yếu của chủ nghĩa thực dân, sự
phát triển mạnh mẽ của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc trên toàn
thế giới, thì các nước châu Phi mới thực sự bắt đầu quá trình giành lại độc
lập từ tay các đế quốc thực dân châu Âu.
Nhờ quá trình đấu tranh giành độc lập, đến nay, tất cả 53 nước
châu Phi đều là các quốc gia độc lập.
- Về dân cư

1.127.127

82.544.840

3 Ai-cập

1.001.450

81.713.520

4 CHDC Công-gô

2.345.410

66.514.504

5 Nam Phi

1.219.912

48.782.756

6 Xu-đăng

2.505.810

40.218.456

7 Tan-da-ni-a


- Về tôn giáo
Tính chất đa dạng về văn hóa của các bộ tộc đã dẫn đến các hình
thức tín ngưỡng ở châu Phi cũng rất phong phú, bắt rễ lâu đời trong đời
sống của các dân tộc và còn ảnh hưởng sâu rộng đến ngày nay. Từ thế kỷ
thứ 15, đạo Hồi bắt đầu xâm nhập vào châu Phi từ phía Bắc, đến thế kỷ
thứ 16 là sự xuất hiện của đạo Tin lành và đạo Thiên chúa cùng với quá
trình bành trướng của chủ nghĩa thực dân châu Âu. Hiện nay có khoảng
40% dân số châu Phi theo đạo Hồi, tập trung phần lớn ở khu vực Bắc Phi,
40% theo đạo Tin lành và đạo Thiên chúa, còn lại 20% dân số chủ yếu
theo các tôn giáo châu Phi bản địa, đuợc gọi là đạo Cổ truyền hay Vật
kinh giáo, là những tôn giáo có xu hướng tiến hóa quanh thuyết vật kinh
và tục thờ cúng tổ tiên.
Chính các đặc điểm đa dạng về dân cư, văn hóa, tôn giáo này của
châu Phi đã khiến cho châu lục này có một sự đa dạng hóa về nhu cầu
tiêu dùng, có tác động lớn đến sự phát triển kinh tế chung của toàn châu
lục và tạo nên một sức hấp dẫn đặc biệt đối với phần còn lại của thế giới.
Ngược lại, các đối tác bên ngoài cũng cần phải nghiên cứu rất kỹ các đặc
điểm nói trên để có thể đáp ứng nhu cầu của một thị trường vô cùng rộng
lớn nhưng lại hết sức phức tạp này.
- Chính trị - xã hội
Bước vào thập kỷ 90 của thế kỷ XX, các xung đột khu vực ở châu
Phi đã dần được hòa dịu. Tuy nhiên, một số điểm nóng mới đã xuất hiện,
các xung đột nội bộ, mâu thuẫn sắc tộc – tôn giáo, tranh giành quyền lực
lại bùng nổ ở nhiều nơi.
Từ năm 1990 đến nay đã có hơn 40 quốc gia châu Phi thực thi chế
dân chủ đa đảng, thông qua việc sửa đổi Hiến pháp, điều chỉnh cơ cấu
lãnh đạo, tiến hành các cuộc bầu cử tự do. Việc chuyển đổi này có mặt
tích cực là giảm thiểu được chế độ độc tài quân phiệt tại các nước châu
Phi, phát huy các tiềm năng sẵn có, tạo điều kiện thúc đẩy kinh tế phát