i

M CL C
PH N M

U ............................................................................................... 1

1. S c n thi t c a đ tài ............................................................................... 1
2. M c tiêu c a đ tài .................................................................................... 2
3. Ph m vi nghiên c u ................................................................................... 2
4. Cách ti p c n, ph

ng pháp nghiên c u ................................................... 2

4.1. Cách ti p c n ...................................................................................... 2
4.2. Ph

ng pháp nghiên c u.................................................................... 3

5. K t qu đ t đ
CH

NG 1.

c ....................................................................................... 3

I U KI N T

NHIÊN- KINH T

XÃ H I C A H

c h th ng t

i Nam - H ng - Nghi ........ 12

1.8.2. Ti u vùng vách núi Tây Nam àn, Nghi L c............................... 15


ii

1.8.3. Ti u vùng các tr m b m l y n

c tr c ti p b T sông Lam....... 16

1.8.4. Ti u vùng h u sông Lam c a Nam àn ....................................... 16
1.9. Hi n tr ng kinh t - xã h i ................................................................... 18
1.9.1. Dân s ............................................................................................ 18
1.9.2. Tình hình phát tri n kinh t ........................................................... 18
1.10. Hi n tr ng s d ng n

c .................................................................... 21

1.10.1. C p n

c cho sinh ho t và công nghi p ..................................... 21

1.10.2. C p n

ct

1.11. Ph

c cho h th ng th y nông Nam Ngh An ........ 40

2.1.1. Tính toán nhu c u n

c cho tr ng tr t .......................................... 40

2.1.2. Nhu c u n

c cho nuôi tr ng th y s n ......................................... 54

2.1.3. Nhu c u n

c cho ch n nuôi ......................................................... 56

2.1.4. Nhu c u n

c cho sinh ho t .......................................................... 57

2.1.5. Nhu c u n

c cho công nghi p ..................................................... 59

2.1.6. Nhu c u n

c cho môi tr

ng ...................................................... 60


iii

TH Y NÔNG NAM NGH AN .................................................................... 78
3.1. C s khoa h c đ xu t các gi i pháp .................................................. 78
3.1.1. K t qu tính cân b ng n

c .......................................................... 78

3.1.2. Hi n tr ng công trình th y l i đã có ............................................. 78
3.1.3. Hi n tr ng s n xu t........................................................................ 78
3.1.4.Hi n tr ng qu n lý công trình ........................................................ 78
3.2.

xu t các gi i pháp ch ng h n cho vùng nghiên c u....................... 78

3.2.1. Gi i pháp công trình ..................................................................... 78
3.2.2. Gi i pháp nông nghi p .................................................................. 83
3.2.2.1. Nhóm gi i pháp nh m né tránh đi u ki n khô h n ............... 83
3.2.2.2. Nhóm gi i pháp thích ng v i đi u ki n khô h n.................. 86
3.2.3. Gi i pháp t

i ti t ki m n

c ....................................................... 89

3.2.4. Gi i pháp nâng cao đ che ph ..................................................... 91


iv

3.2.5. Nhóm gi i pháp h tr .................................................................. 91
3.2.5.1. Gi i pháp v khuy n nông, khuy n lâm ................................ 91

m không khí các tháng t i tr m Vinh ........................................ 7

B ng 1.5. T c đ gió trung bình t i tr m Vinh ................................................. 7
B ng 1.6. L

ng m a tháng, n m trung bình nhi u n m t i tr m Vinh ........... 8

B ng 1.7. Di n tích cây tr ng các lo i n m 2011 ............................................. 8
B ng 1.8. S l

ng gia súc, gia c m vùng nghiên c u ................................... 10

B ng 1.9. S n l

ng th y s n nuôi tr ng và đánh b t .................................... 11

B ng 1.10. Các các khu công nghi p - ti u th công nghi p .......................... 12
B ng 1.11. Th ng kê tình hình t
B ng 1.12. N ng l c t

i ti u vùng l y n

c qua c ng Nam àn . 14

i c a các công trình trong ti u vùng ........................ 16

B ng 1.13. Th ng kê n ng l c t

i c a tr m b m t sông Lam..................... 16


B ng 1.24. Di n tích h n hán n m 2010 ......................................................... 38
B ng 2.1. Thông s th ng kê .......................................................................... 41
B ng 2.2. Xác đ nh h s thu phóng Kp ......................................................... 41
B ng 2.3. S li u khí t

ng th y v n trung bình nhi u n m t i tr m Vinh.... 42

B ng 2.4. Th i v các lo i cây tr ng c a vùng nghiên c u ............................ 42
B ng 2.5. H s cây tr ng c a m t s lo i cây tr ng chính............................ 42
B ng 2.6. Các ch tiêu c lý c a đ t ................................................................ 43
B ng 2.7.

m trong l p đ t canh tác cho cây tr ng c n ............................ 43

B ng 2.8. Th ng kê k t qu nhu c u n
B ng 2.9. S li u khí t

c giai đo n hi n tr ng..................... 49

ng th y v n n m 2020 c a Ngh An ...................... 51

B ng 2.10. Th ng kê k t qu nhu c u n

c giai đo n 2020 ........................... 53

B ng 2.11. Di n tích nuôi tr ng th y s n hi n t i và đ n n m 2020 .............. 55
B ng 2.12. T ng yêu c u n

c nuôi tr ng th y s n hi n t i và đ n n m 202056



B ng 2.21. T ng nhu c u n

c t i đ u m i hi n t i và đ n n m 2020........... 61

B ng 2.22. Nhu c u n

ng hi n t i và đ n n m 2020 .... 60

c trên l u v c sông C hi n tr ng ............................ 70


vii

B ng 2.23. Nhu c u n

c trên l u v c sông C giai đo n 2020 .................... 71

B ng 2.24. Thông s c b n các công trình l i d ng t ng h p đã xây d ng . 72
B ng 2.25. Thông s c b n các công trình l i d ng t ng h p d ki n trên l u
v c sông C ..................................................................................................... 73
B ng 2.26. T ng l

ng n

c thi u h t vùng nghiên c u hi n tr ng v i P=85%77

B ng 2.27. T ng l

ng n

c cho lúa Hè Thu..................................... 49

Hình 2.4. K t qu tính yêu c u n

c cho ngô v đông................................... 49

Hình 2.5. K t qu tính yêu c u n

c cho lúa ông Xuân n m 2020 ............. 52

Hình 2.6. K t qu tính yêu c u n

c cho lúa Hè Thu n m 2020.................... 52

Hình 2.7. K t qu tính yêu c u n

c cho ngô v đông n m 2020.................. 53

Hình 2.8. S đ tính toán cân b ng n

c l u v c sông C ............................ 67

Hình 2.9. S đ tính toán mô hình Mike Basin l u v c sông C ................... 68
Hình 2.10. K t qu ki m đ nh mô hình t i C a Rào n m 2011...................... 75
Hình 2.11. K t qu ki m đ nh mô hình t i D a n m 2011 ............................. 75
Hình 2.12. K t qu ki m đ nh mô hình t i Qu Châu n m 2011 ................... 76
Hình 2.13. K t qu ki m đ nh mô hình t i Hòa Duy t n m 2011 .................. 76


1

Vi t Nam sông C n m trên đ a gi i hành chính c a 3 t nh: Ngh An, Hà
T nh, Thanh Hóa. Ph n l u v c sông C thu c đ a ph n t nh Ngh An có di n
tích kho ng 15.030 km2, chi m trên 55% di n tích toàn l u v c, v i dân s
kho ng hi n nay kho ng 2,1 tri u dân sinh s ng, trong đó 90% là dân t c
Kinh. Ngu n n

c sông vào mùa ki t trong nh ng n m g n đây luôn trong

tình tr ng khan hi m n
rõ qua hi n t

ng th

c so v i tr

c đây. S khan hi m n

c đó th hi n

ng xuyên thi u đi n cho dân sinh và các ho t đ ng

công nghi p và nông nghi p. L
n m sau th p h n n m tr

ng m a trong mùa khô liên t c gi m m nh,

c. Cùng v i tác đ ng c a gió Lào nên h n hán t i

khu v c này càng tr lên kh c li t. T i Ngh An t ng l


-

xu t các gi i pháp ch ng h n cho h th ng th y nông Nam Ngh

An.
3. Ph m vi nghiên c u
H th ng th y nông Nam Ngh An.
4. Cách ti p c n, ph

ng pháp nghiên c u

4.1. Cách ti p c n
- Ti p c n t ng h p và liên ngành: Hi n nay, m i ngành, m i đ a
ph

ng d

ng nh đang t đ t cho mình các m c tiêu v khai thác, s d ng

và qu n lý tài nguyên n
phát tri n c a m t đ a ph
tài nguyên và môi tr

c theo các ngành riêng. Trong nhi u tr
ng hay m t ngành nào đó đã làm nh h

ng c a m t hay nhi u đ a ph

ng h p,
ng đ n

v l ul

ng và m c n

c trong các h th ng sông t i các th i gian khác

nhau.
- Ti p c n t các chính sách, đ nh h
b t và hi u rõ các chính sách và đ nh h

ng, quy ho ch phát tri n: N m

ng phát tri n kinh t xã h i c a các

đ a bàn trên l u v c, các quy ho ch phát tri n vùng, ngành, t nh trong h
th ng sông (h sinh thái, nông lâm ng nghi p, công nghi p, th y l i, giao
thông th y,...) đ hi u rõ và xác đ nh nhu c u n

c và phân b các h sinh

thái nông nghi p theo không gian l u v c.
- Ti p c n có s tham gia c a c ng đ ng: Ti p c n có s tham gia c a
c ng đ ng ng

i dùng n

ch ng h n hán đ

c vào quá trình s d ng tài nguyên n



ng pháp phân tích, th ng kê, x lý, đánh giá s li u.

- Ph

ng pháp k t h p gi a nghiên c u chi ti t và nghiên c u t ng th .

5. K t qu đ t đ
-

i

ánh giá đ

c
c tình hình h n hán c a h th ng th y nông Nam Ngh

An.
- Các gi i pháp ch ng h n ph c v s n xu t nông nghi pcho h th ng
th y nông Nam Ngh An.


4

CH

NG 1. I U KI N T

NHIÊN- KINH T XÃ H I C A


cao đ 0,0 ÷+ 0,5m.
1.3.

c đi m đ a ch t
H th ng th y nông Nam Ngh An thu c l u v c sông C n m trong

mi n u n n p B c b và mi n u n n p Varixêt ông d

ng ranh gi i gi a hai

mi n u n n p là đ i khâu sông Mã. Nh ng nghiên c u m i nh t trong chuyên
kh o “thành h đ a ch t và đ a đ ng h c Vi t Nam 1993” do Nguy n Xuân
Tùng biên t p, x p l u v c sông C n m trong “l nh v c B c b - D
KaTaZia” gi a đai v l c đ a B c Tr

ng T -

ng S n tu i Paleozoi. Th i k tr

c

Cambri đ n Paleozoi s m đ n Paleozoi mu n vùng sông C t n t i ch đ đ i
d

ng vi l c đ a, s

n châu l c đ a, c n l c đ a. Ch đ rift và prerift t n t i


5


a. Nhi t đ
H th ng th y nông Nam Ngh An có nhi t đ chia làm hai th i k rõ r t.
- Mùa đông có th tính t tháng 11 đ n tháng 3 n m sau trùng v i th i
k ho t đ ng m nh c a kh i không khí l nh l c đ a Châu Á. Nhi t đ th p
nh t là tháng 1. Chênh l ch nhi t đ ngày trong mùa đông t 60C đ n 80C.
- Mùa hè có th tính b t đ u t tháng 4 đ n tháng 10 khi kh i không khí
xích đ o - Thái Bình D

ng nh h

ng l n t i l u v c. Nhi t đ trung bình

ngày các tháng mùa l đ t t 260C - 280C. Tháng có nhi t đ cao nh t là
tháng 7. Chênh l ch nhi t đ trong ngày v mùa l đ t t i 12-140C.
c tr ng nhi t đ trung bình tháng t i tr m Vinh

B ng 1.1.

n v : 0C
Tháng

1

2

3

4



ng

b c x l n trên l u v c là đi u ki n thu n l i đ phát tri n s n xu t nông lâm
ng nghi p trên l u v c.
B ng 1.2. S gi n ng trung bình tháng, n m t i tr m Vinh
n v : gi
Tháng
Vinh

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10



1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Vinh 39,4 28,9 35,5 54,1 110,0 155 180 121 65,6 59,9 54,7 50,5

N m
954



m cao là tháng 1, tháng 2, tháng 3.

m không khí các tháng t i tr m Vinh
nv:%

Tháng

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

12 N m


m nh, tri u bi n dâng cao nên gây úng, l t cho vùng đ ng b ng, s t l , l

ng đ
ng,

l quét cho vùng mi n núi, vùng ven bi n đ t đai b nhi m m n, tài s n b
cu n trôi.
B ng 1.5. T c đ gió trung bình t i tr m Vinh
n v : m/s
Tháng

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10


1,8

2,0

Ngu n: Quy ho ch th y l i t nh Ngh An đ n n m 2020


8

f. M a
Do nh h

ng c a khí h u gió mùa, l

ng m a phân b không đ u

theo không gian và th i gian. T tháng12÷ 4 n m sau th
m a ch chi m 20 ÷ 25% t ng l

ng ít m a, l

ng

ng m a.

T tháng 5 ÷ 11 là mùa m a, đ c bi t là các tháng 9, tháng 10, tháng
11; do nh h

ngc a áp th p, bão, kèm theo m a l n di n r ng, l


6

7

8

9

10

11

N m

12

53,7 41,5 48,9 67,5 136,0 114,7 117,1 200,9 495,6 540,8 179,3 68,2 2064

Ngu n: Quy ho ch th y l i t nh Ngh An đ n n m 2020
1.6. Hi n tr ng s n xu t nông nghi p
1.6.1. Ngành tr ng tr t
S n l

ng l

ng th c liên t c t ng qua các n m, n m 2011 đ t

50.410t n, chi m 20,66% s n l
quân đ u ng

Cam

Nhãn

V i

T ng c ng

42122

8981

1203

665

7672

2227

261

935

185

1

Nghi L c


1755

199

116

54

111

TT


9

TT

Huy n

Lúa

Ngô

Khoai
lang

S n

L c



Vinh

3004

241

54

974

332

3

0

0

5

C a Lò

390

344

152

313


ng và ch t l

ng đàn. N m 2011 các huy n thu c h th ng th y

nông Nam Ngh An có s l
l n gi m. Các ch

ng Zê-bu hóa, bò th t ch t l

ng n c… đã góp ph n c i t o, nâng c p ch t l

hi u qu kinh t cho ng

ng cao, ch

ng trình

ng trình l n

ng đàn nên đã nâng cao

i ch n nuôi. M t s mô hình s n xu t ch n nuôi

tiên ti n, v i quy mô v a và l n đó đ
qu đ t đ

ng đàn bò,

ng trình d án ch n nuôi do t nh đ u t nh : ch

Gia c m

Huy n

2009

2011

2009

2011

2009

T ng c ng

29581

30223

83062

77207

195692

164445 2990000 3260000

2011


10826

26403

24514

55265

47940

737000

883000

3

H ng Nguyên

8155

8660

19555

18550

40934

30178


18

2150

1159

3992

2815

69000

80000

Ngu n: Niên giám th ng kê t nh Ngh An n m 2011
1.6.3. Nuôi tr ng th y s n
Trong nh ng n m qua, s n l
nhanh, s n l

ng khai thác th y s n không ng ng t ng

ng khai thác n m 2009 là 11.756t n, n m 2011 là 13.100t n.

Tuy nhiên, s n l

ng nuôi tr ng l i gi m, n m 2009 đ t 10.691t n, n m 2011

gi m còn 9.862t n. Ch t l

ng s n ph m đ


Khai thác

Huy n

TT

T ng c ng

2009

2011

2009

2011

11756

13100

10691

9862

1

Nghi L c

3626


4

Vinh

85

146

1435

1394

5

C a Lò

6770

7718

75

133

Ngu n: Niên giám th ng kê t nh Ngh An n m 2011
1.7. Hi n tr ng công nghi p
Công nghi p vùng nghiên c u là vùng có t c đ phát tri n nhanh v i
quy mô l n. Có các ngành công nghi p: công nghi p n ng, công nghi p ch
bi n gia công và công nghi p s n xu t hàng tiêu dùng. Hi n t i có khu công



12

ng th i khu công nghi p c ng quy ho ch đ phát tri n các ngành công
nghi p nh : Cán thép, luy n kim, ch t o c khí, l p ráp ô tô, hóa ch t, phân
bón, ch bi n g , dày da, ch bi n l

ng th c th c ph m, ch bi n khoáng

s n, s n xu t hàng tiêu dùng và hàng xu t kh u khác.
B ng 1.10. Các các khu công nghi p - ti u th công nghi p
TT

Tên các khu công nghi p

a đi m

1

Khu công nghi p B c Vinh

Tp. Vinh

60,6

2

Khu công nghi p Nam C m


Nghi L c

20,1

7

ng M n

Nam àn

16,0

8

H ng Tây

H ng Nguyên

30,0

9

C aH i

C a Lò

20,0

Tr



13

th

ng l u 1,05m, h l u 0,903m, cao đ đáy c ng -1,3m, l u l

Qtk = 26,1m3/s, l u l

ng thi t k

ng l n nh t qua c ng Qmax = 33,67m3/s.

+ C ng B n Thu : nhi m v c ng ng n m n, gi ng t, tiêu úng vùng
Nam - H ng - Nghi - Vinh, c ng có 8 c a, m i c a r ng B1 = 4m, đóng m
t đ ng, m t c a van cung r ng B2 = 5m, đ đi u ti t m c n

c trong đ ng

và m t c a âu thuy n r ng B3 = 5m, cao trình đáy c ng -2,5m, l u l

ng

thi t k tiêu Q = 256m3/s.
+ H th ng kênh d n t

i tiêu k t h p g m kênh th p dài 23km, kênh

Vinh dài 5,8km, kênh Gai dài 17,75km, kênh Hoàng C n dài 13,46km.
+ 18 tr m b m đi n ph c v t

c s a ch a
c sông lên

cao, b ch u l c, c a van s 1, 2 b mòn, r , c a c ng s 1 khi v n hành b
l ch nghiêng. H th ng đóng m c a c ng đ

c đi n khí hoá, nh ng khi đóng

đi n sinh ti ng n m nh.
+ C ng B n Thu : C ng ng n m n, gi ng t, tiêu úng tháo l đ m b o
cho các tr m b m H ng Nguyên ho t đ ng mà không b
đ

c tu s a nâng c p, h th ng đóng m đã đ

đóng m bình th

ng.

nh h

ng m n, đã

c đi n khí hoá, các ho t đ ng


14

+ C ng Nghi Quang: Xây d ng t 1992 đ n 1997 kh u đ c ng 54m,
(12 khoang, m i khoang r ng 4m, m t âu thuy n r ng 6m). Nhi m v ng n


i không đ .

c h th ng, t ng chi u dài

c 413,2km, còn 392,5km kênh ch a đ

c kiên

c hoá.
Trong đó có tr m Th S n di n tích t

i 240ha/3.550ha thi t k , chi u

dài kênh đã kiên c 52,7km, ch a kiên c 4,0km, nh ng kênh kiên c ch t
l

ng kém, m t n

c l n, h th ng kênh nhánh thi u do v y n

ru ng khó kh n, hi u qu th p. Tr m b m 16B (H ng

cđ nm t

ông), di n tích th c

t

i 900ha/2.450ha, chi u dài kênh đã kiên c 15km. Kênh đã kiên c ch t

b m

Công su t
(m3/h)

Di n tích
thi t k
(ha)

Di n tích
th c t i
(ha)

74

116.640

5.598

5.062,2


15

2

H ng Nguyên

72


T ng

232

375.060

24.322

15.933,3

- ánh giá tình hình t
+ Kênh m

i và nh ng t n t i:

ng các tr m b m đ u t kiên c hoá t c đ ch m.

+ Các tr m b m m i xây d ng nh Th S n, 16B (H ng
d ng không đ ng b , ch t l

ng kênh m

ng đ

ông) xây

c kiên c kém, t

i hi u



i 3002,1 ha/5846,1

ha đ t 51,3%.
i b ph n các h đã v n hành h n 30 n m, s d ng nhi u ngu n v n
khác nhau, h nh ch y u s d ng v n t có c a đ a ph
ngân hàng, h u h t ch a công trình nào đ

c tu s a, nâng c p, còn xây d ng

thì không đ ng b nên t n th t l n, hi u qu t
- Hi n tr ng t

i:

ng và vay v n

i th p.


16

B ng 1.12. N ng l c t

i c a các công trình trong ti u vùng
Di n tích (ha)
Thi t k
Th c t i
1.602,0
743,8

Ti u vùng có 23 tr m b m (42 máy b m) di n tích th c t
ha/ 3.030 ha thi t k , t

i đ t 1.927,4

i đ t t l 64,2%, công su t thi t k 36.140 m3/h.

- Hi n tr ng công trình:
Do bi n đ i dòng ch y nên mùa ki t m t s tr m khó l y n

c mà ph i

kh i dòng, mùa l h u h t b hút các tr m đ u b b i l ng, t ng chi u dài
kênh m

ng 51,8km đã kiên c đ

c 20,24km còn 31,6km ch a đ

c . Công tác qu n lý v n hành phân ph i n

c kiên

c ch a t t d n đ n hi u qu t

i

ch a cao.
- Hi n tr ng t


Huy n H ng Nguyên

14

1.825

1.231,2

3

Thành ph Vinh

2

107

49,8

T ng

23

3.030

1.927,4

i

1.8.4. Ti u vùng h u sông Lam c a Nam àn
ây là vùng h ch m l c a sông C , hi n có 15 h ch a nh , và 30


Công trình đ u m i đã làm vi c lâu ngày nên h ch a, tràn x l h u h t b s t
mái, xu ng c p. Tr m b m ch có tr m b m Nam

ông m i đ

c tu s a,

nâng c p còn h u h t nhà tr m, máy móc đ u b s t mái, xu ng c p.
- Hi n tr ng t

i:

B ng 1.14. Th ng kê n ng l c t
TT H ng m c

S công
trình

i c a các công trình vùng h u Nam àn

Công
su t tr m
(m3/h)

1

H ch a

15

1,8

Di n tích t
Thi t k

1,8

i (ha)

Th c t

i

447,0

209,7

3.126,4

2.252,0

3.573,4

2.461,7

i h th ng th y nông Nam Ngh An
S công
trình

Di n tích t


2.461,7

393,0

36.664,5

23.276,3

1

T ng

So v
So v
So v
S l

232,0

24.322,0

15.933,3

93,0

5.846,1

3.002,7