MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU.......................................................................................................2
I.Các khái niệm chung...........................................................................................4
1.Tranh chấp thương mại.......................................................................................4
2. Các tranh chấp có thể phát sinh trong thương mại quốc tế...............................4
3. Các phương thức chủ yếu để giải quyết tranh chấp..........................................4
3.1 Thương lượng..................................................................................................4
3.2 Hòa giải...........................................................................................................5
3.3 Tòa án..............................................................................................................5
3.4 Trọng tài..........................................................................................................6
3.Vấn đề liên quan đến giá trị pháp lý của điều khoản trọng tài.........................11
III.Bài học kinh nghiệm.......................................................................................12
KẾT LUẬN.........................................................................................................16
Tài liệu tham khảo...............................................................................................17

1


LỜI MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu hiện nay, ngoại thương đóng vai trò
khá quan trọng, đó là động lực phát triển kinh tế và là một khâu trọng yếu được Đảng,
Nhà nước quan tâm một cách thiết thực. Bên cạnh đó, cùng với sự phát triển nhanh
chóng của lực lượng sản xuất và phân công lao động trên qui mô toàn thế giới đang
diễn ra ngày càng sâu sắc và xuất hiện ngày càng nhiều các hình thức liên minh, hợp
tác thì trao đổi hàng hoá đóng một vị trí quan trọng trong các hoạt động kinh tế đối
ngoại. Do đó, để hoạt động trao đổi hàng hoá được diễn ra thuận lợi đòi hỏi phải có cơ
sở pháp lý nhất định cho các bên và hợp đồng ngoại thương là hình thức pháp lý cơ
bản của trao đổi hàng hoá quốc tế.
Hợp đồng mua bán Ngoại thương có đầy đủ những đặc điểm như mọi hợp đồng
mua bán khác, sự khác nhau cơ bản giữa hợp đồng mua bán Ngoại thương với các hợp

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

3


I. Các khái niệm chung
1. Tranh chấp thương mại
Khái niệm: Tranh chấp thương mại là những mâu thuẫn, bất đồng, hay xung đột
về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các hoạt động thương
mại.
Tranh chấp thương mại phải hội đủ các điều kiện sau đây:
- Tranh chấp thương mại trước hết là những mâu thuẫn (bất đồng) về quyền và
nghĩa vụ giữa các bên trong mối quan hệ cụ thể.
- Những mâu thuẫn (bất đồng) đó phải phát sinh từ hoạt động thương mại
- Những mâu thuẫn (bất đồng) đó phát sinh chủ yếu từ các thương nhân
2. Các tranh chấp có thể phát sinh trong thương mại quốc tế
- Tranh chấp trong quá trình thực hiện hợp đồng:
+

Do người bán không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ

của mình như đã thỏa thuận trong hợp đồng ( nghĩa vụ giao hàng, cung cấp chứng từ
hàng hóa, thông qua kiểm định, …)
+ Do người mua không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ
của mình như đã thỏa thuận trong hợp đồng ( không mở L/C đúng hạn, thanh toán
chậm hay không thanh toán, không hoặc trì hoãn việc nhận hàng).
- Tranh chấp liên quan đến nghiệp vụ giao dịch, hoạt đồng mua bán hàng hóa,
việc vận chuyển hàng hóa, việc thanh toán, …
- Tranh chấp liên quan đến tính pháp lý của hợp đồng
+ Nội dung hợp đồng

thấy rõ lợi ích của mình và của bên kia để cùng tìm ra một giải pháp thống nhất giải
quyết tranh chấp hợp tình hợp lý. Hòa giải viên không có quyền hạn gì để ra quyết
định hoặc áp đặt một giải pháp nào đối với các bên, cũng như không thể đưa ra các
biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Quá trình và kết quả hòa giải cũng không chịu sự chi phối bởi các quy định có
tính khuôn mẫu, bắt buộc của pháp luật về thủ tục hòa giải, phụ thuộc vào sự tự
nguyện của các bên tranh chấp.
3.3 Tòa án
Tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp tại cơ quan xét xử nhân danh
quyền lực nhà nước, được tiến hành theo trình tự, thủ tục nghiêm ngặt, chặt chẽ và bản

5


án hay quyết định của Tòa án về vụ tranh chấp nếu không có sự tự nguyện tuân thủ sữ
được đảm bảo thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước.
Thủ tục giải quyết tranh chấp thương mại tại tòa án:
- Thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp sơ thẩm, gồm có: khởi kiện và thụ lý
vụ án, hòa giải và chuẩn bị xét xử, phiên tòa sơ thẩm.
- Thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp phúc thẩm.
- Thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, bao gồm: thủ tục
giám đốc thẩm và tái thẩm.
Giải quyết tranh chấp theo thủ tục tố tụng tại Tòa án thường là giải pháp cuối
cùng của các bên bởi quyết định của Tòa án có tính chất cưỡng chế rất cao vì được
đảm bảo bằng bộ máy thi hành và giám sát thi hành án của Nhà nước. Ngoài ra trong
quá trình thụ lý và xét xử, Tòa án có thể đưa ra những biện pháp khẩn cấp tạm thời
như tạm giữ tài sản, phong tỏa tài khoản … để bảo vệ bằng chứng, bảo đảm việc thi
hành án.
3.4 Trọng tài
Trọng tài vụ việc: là phương thức trọng tài do các bên tranh chấp thỏa thuận

giải quyếttranh chấp, phải một thỏa thuận trọng tài cụ thể, rõ ràng theo đúng quy định
của pháp luật và quy tắc tố tụng trọng tài của TTT.
Như vậy, nếu không quy định cẩn thận thì việc xử lý sẽ lâm vào bế tắc.
Tình huống 1:
Ngày 09/10/2009, Trung tâm Thương mại dịch vụ và xuất khẩu lao động
Petromanning thuộc Công ty Cổ phần Phát triển nguồn lực và dịch vụ dầu khí Việt
Nam (Tập đoàn Dầu khí VN) ký hợp đồng mua của Công ty Steelco (Hồng Kông)
phôi thép.
Hai bên đã mua, bán một số lượng phôi thép với các điều kiện và điều khoản
quy định trong hợp đồng.
Theo đó, Petromanning phải thanh toán tổng giá trị hợp đồng là 2.425.000 USD
(±5%) cho Steelco bằng phương thức thư tín dụng không hủy ngang trả ngay 100%
giá trị hóa đơn bằng đô la Mỹ và phải mở trong vòng 5 ngày kể từ ngày ký kết hợp
đồng. Điều 9 của hợp đồng cũng quy định điều kiện thanh toán như sau: “Trong
trường hợp L/C không được mở trong vòng 07 ngày làm việc sau ngày đến hạn mở
L/C, bên bán sẽ có quyền lựa chọn chấm dứt hợp đồng và trong trường hợp đó bên
mua sẽ phải trả cho bên bán một khoản phạt bằng 2% giá trị hợp đồng. Bên bán cũng
có quyền yêu cầu bên mua phải bồi thường các thiệt hại từ việc bán lại hàng hóa”.

7


Tuy nhiên, sau khi ký kết hợp đồng, Petromanning đã không thực hiện nghĩa vụ
mở L/C theo quy định. Petromanning cũng không thanh toán cho Steelco khoản tiền
phạt do vi phạm hợp đồng, bằng 2% giá trị hợp đồng - tương đương 48.500 đô la Mỹ.
Vì thế, Steelco đã khởi kiện lên Trung tâm trọng tài Quốc tế Hồng Kông để giải quyết
tranh chấp.
Giải quyết của Petromanning: Petromanning không hề tham gia quá trình xét xử
trọng tài, bất chấp các yêu cầu của Hội đồng trọng tài cũng như thông báo của Steelco.
Phán quyết của trọng tài:

điểm tương đồng với vụ việc Vietnam Airlines (VNA) bị yêu cầu bồi thường 5,2 triệu
euro.
Tình huống 2:
Đầu năm 2000, Công ty TACC ở Việt Nam cho thương nhân nước
ngoài Tsung thuê tàu LS chở lô hàng nông sản từ Việt Nam đi cảng Busan –
Hàn Quốc. Hợp đồng thuê tàu quy định người thuê phải đảm bảo cầu cảng dỡ an
toàn. Điều khoản trọng tài hợp đồng ghi rõ: “Nếu có tranh chấp bằng trọng tài sẽ tiến
hành ở Singapore và áp dụng luật Anh” (Arbitration in Singapore and English law to
apply).Trên hành trình, khi tàu vào cảng ở Busan, chẳng may cầu bến không
an toàn làm cho tàu thiệt hại tổng số tiền 12.000 USD. Chủ tàu lập tức bảo lưu khiếu
nại và đòi Tsung bồi thường. Tsung trả lời qua quýt bằng fax nói mình không có lỗi gì
cả và cuối cùng là im lặng. TACC cảnh báo nếu người thuê không có thiện chí thì chủ
tàu sẽ đưa vụ kiện ra trọng tài Singapore. Tsung vẫn im lặng và TACC không
làm được gì hơn vì hợp đồng không ghi rõ trọng tài nào ở Singapore. Rất tiếc là
điều khoản trọng tài nói trên có trong hợp đồng mà coi như bằng không vì theo
thông lệ Quốc tế (Điều 2 khoản 3 Công ước New York 1958), điều khoản trọng
tài như trên gọi là điều khoản trọng tài không thể thực hiện được vì trong điều khoản
này thiếu cả hai yếu tố cần thiết là tên, địa chỉ trọng tài đóvà quy tắc tố tụng sẽ áp dụng
để giải quyết.
Đánh giá:
Qua vụ việc trên có thể nói rằng vấn đề lựa chọn và quy định tòa án giải quyết
tranh chấp là không đơn giản. Rõ ràng trong trường hợp trên phía Việt Nam bị thiệt rất
nhiều nhưng vẫn không được luật pháp bảo vệ hay không tìm được sự bảo đảm của
pháp luật do những nguyên nhân cơ bản sau:
- Điều khoản trọng tài và luật xét xử không rõ ràng.
- Chọn thẩm quyền xét xử là Tòa án một nước nhưng lại yêu cầu tuân thủ luật
pháp nước khác.
- Xem nhẹ và không hiểu được ý nghĩa pháp lý của việc lựa chọn cơ quan tài
phán.


Ngày 19/10/2004, SICOM ( Trọng tài thuộc Trung tâm giao dịch hàng hóa
Singapore) đã ra quyết định 01/2003 quy định phạt công ty Hoàng Dũng của Việt Nam
118 000USD.

10


Ngày 23/4 và ngày 27/2/2007, Tòa an sơ thẩm TAND TP Hồ Chí Minh và Tòa
phúc thẩm TAND tối cao của TP Hồ Chí Minh đã quyết định công nhận và cho thi
hành phán quyết của Sicom tại Việt Nam.
Tình huống phát sinh:
Tuy nhiên, sau đó, với sự tham gia của cơ quan công an, vụ việc đã được xem
xétlại để đảm bảo quyền lợi cho công ty Hoàng Dũng.
Nhận xét: Như vậy dù đã có quyết định của trọng tài, và chấp nhận thi hành án
từ phía tòa án 2 cấp, doanh nghiệp vẫn có thể yêu cầu sự bảo về từ phía cơ quan luật
pháp.
Đánh giá:
Như vậy, các doanh nghiệp cần lưu ý, không chỉ xem xét các điều khoản trong
hợp đồng, mà còn cả những yếu tố pháp lí có liên quan, để tránh những tổn thất không
đáng có.
3. Vấn đề liên quan đến giá trị pháp lý của điều khoản trọng tài
Theo điều 10 Pháp lệnh trọng tài thương mại 2003, thỏa thuận trọng tài vô hiệu
trong những trường hợp sau đây:
- Tranh chấp phát sinh không thuộc hoạt động thương mại được quy định tại
khoản 3 Điều 2 của Pháp lệnh này;
- Người ký thỏa thuận trọng tài không có thẩm quyền ký kết theo quy định của
pháp luật;
- Một bên ký kết thỏa thuận trọng tài không có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
- Thỏa thuận trọng tài không quy định hoặc quy định không rõ đối tượng tranh
chấp, tổ chức trọng tai có thẩm giải quyết vụ tranh chấp mà sau đó các bên không có

Nhận xét:
Như vậy, chủ tàu hoàn toàn phải chịu thiệt hại từ vụ tranh chấp này mà không
nhận được sự bảo vệ từ phía pháp luật và trọng tài, do trường hợp này không có cơ sở
pháp lý bảo vệ quyền lợi chủ tàu.
III. Bài học kinh nghiệm
Trong thương mại quốc tế, tranh chấp tồn tại như một tất yếu, có thể là tranh
chấp hiện tại hoặc tranh chấp tương lai. Mặc dù bao giờ các chủ thể kinh doanh cũng
muốn hoàn thành thương vụ một cách suôn sẻ nhưng tranh chấp vẫn có thể xảy đến
bởi những nguyên nhân khách quan và chủ quan. Để giải quyết tranh chấp một khi đã
xảy ra và đảm bảo lợi ích của các bên tham gia, trọng tài kinh tế thường được áp dụng
như một trong những biện pháp phổ biến và hữu hiệu nhất. So với những phương pháp

12


khác, trọng tài đảm bảo được tính bảo mật, độ tin cậy cao, nhanh chóng và thường có
chi phí không cao. Tuy nhiên ở Việt Nam hiện nay, điều khoản trọng tài vẫn chưa
được nhìn nhận, đánh giá một cách đúng vị trí của nó. Theo thống kê có đến hơn 95 %
tranh chấp hợp đồng thương mại trong nước được đưa ra Tòa án nhân dân có thẩm
quyền giải quyết tranh chấp theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự thay vì giải quyết
bằng trọng tài. Do đó, có không ít doanh nghiệp Việt Nam bị xử thua và phải đền bù
tổn thất cho các đối tác nước ngoài một cách đáng tiếc.
Từ việc chỉ ra được những nguyên nhân trên, một số khuyến nghị cũng là
những bài học kinh nghiệm cần thiết cho các doanh nghiệp được đưa ra:
- Đối với doanh nghiệp
+ Cần có hiểu biết về phương pháp trọng tài: Trong bối cảnh kinh tế toàn
cầu, các doanh nghiệp nước ngoài đều sử dụng phương thức trọng tài, các doanh
nghiệp Việt Nam không thể nằm ngoài quy luật chung đó. Khi hội nhập kinh tế quốc
tế thì các tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài ngày càng nhiều và phức tạp,
doanh nghiệp Việt Nam cần phải tiếp cận với phương thức trọng tài như là điều khoản

và không nên làm. Một trong những lý do khiến hãng hàng không quốc gia Việt Nam
(Việt Nam Airlines) thua kiện một luật sư người Italia số tiền hơn 5,2 triệu euro cũng
bắt nguồn từ việc công ty Việt Nam không tuân theo các thủ tục cần thiết khi tiến hành
tranh chấp, chậm trễ trong việc trả lời thư khiếu nại. Chính việc không nắm rõ luật
pháp lại không có sự tư vấn cần thiết của các chuyên gia đã đẩy công ty Việt Nam rơi
vào tình cảnh khốn khó đó. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cần cung cấp đầy đủ thông
tin cho các chuyên gia để có được những lời khuyên chính xác và hữu ích trong quá
trình lập hồ sơ, hoà giải và tranh tụng.
+ Thể hiện thiện chí giải quyết tranh chấp bằng con đường hoà giải. Chúng
ta có thể thảo ra và gửi cho đối tác những thông điệp nhắc nhở hoặc cảnh cáo để kêu
gọi sự tự nguyện tiếp tục thực hiện hợp đồng của họ hoặc ít ra là sẽ đàm phán để giải
quyết tranh chấp hoặc ngay lập tức trả lời thư khiếu nại của bạn hàng khi có bất cứ vấn
đề gì xảy ra.
- Cần học hỏi kinh nghiệm của một số nước quy định pháp luật về trọng tài
+ Về mặt pháp luật trọng tài: Hầu như pháp luật các nước đều quy định rất
rộng thẩm quyền của trọng tài trong việc giải quyết tranh chấp; cho phép hội đồng
trọng tài được quyền áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời; quy định hợp lý, cụ
thể địa điểm tiến hành giải quyết tranh chấp; thành lập hiệp hội trọng tài nhằm giám
sát hoạt động của trọng tài…Việt Nam đang từng bước hội nhập vào nền kinh tế thế
giới do đó việc tìm hiểu, chọn lọc, tiếp thu kinh nghiệm của các nước phát triển nhằm
bổ sung cho pháp luật trọng tài Việt Nam là hết sức cần thiết và từ đó tạo hành lang
pháp lý thật sự vững chắc cho hoạt động của trọng tài nói riêng và cả trong các lĩnh
vực khác.
+ Về cơ chế hỗ trợ của Tòa án đối với hoạt động của trọng tài: Trọng tài
các nước trên thế giới hoạt động rất hiệu quả chính là nhờ cơ chế hỗ trợ tích cực của

14


tòa án trong quá trình tham gia tố tụng trọng tài. Ở Mỹ, tòa án hầu như tham gia toàn

1. Giáo trình Giao dịch thương mại quốc tế, Trường Đại học Ngoại thương,
PGS.TS. Phạm Duy Liên, Nhà xuất bản Thống kê, năm 2012.
2. http://www.vietship.vn/showthread.php?t=3086
3. http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/tieu-luan-vu-tranh-chap-hop-dong-mua-ban-gaogiua-hai-cong-ty-galluck-limited-va-cong-ty-xuat-nhap-.1277728.html
4. http://tailieu.vn/xem-tai-lieu/luan-van-tot-nghiep-cac-tranh-chap-phat-sinh-tuhop-dong-nhap-khau-phan-bon-hoa-hoc-o-viet-nam-va-p.40337.html
5. http://timtailieu.vn/tai-lieu/luan-van-giai-quyet-cac-tranh-chap-trong-thuongmai-quoc-te-o-viet-nam-hien-nay-1241/

17


TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
---o0o---

GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

ĐỀ TÀI: “Tranh chấp liên quan đến điều khoản trọng tài của hợp đồng
trong giao dịch thương mại quốc tế”

18