BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
NGUYỄN ĐỨC BÌNH
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO
VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
HUYỆN ĐỊNH QUÁN, TỈNH ĐỒNG NAI
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGHỆ AN, 2015
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
NGUYỄN ĐỨC BÌNH
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO
VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
HUYỆN ĐỊNH QUÁN, TỈNH ĐỒNG NAI
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: TS. Phan Quốc Lâm
Nghệ An-Năm 2015
TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN..............................................7
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề..........................................................................7
1.1.1. Trong nước..............................................................................................7
1.1.2. Ngoài nước............................................................................................10
1.2. Những khái niệm cơ bản..........................................................................12
1.2.1. Giáo viên và đội ngũ giáo viên..............................................................12
1.2.1.1. Giáo viên............................................................................................12
1.2.1.2. Đội ngũ và đội ngũ giáo viên.............................................................12
1.2.2. Quản lý và quản lý giáo dục..................................................................13
1.2.2.1. Quản lý...............................................................................................13
1.2.2.2. Giáo dục và quản lý giáo dục.............................................................15
1.2.2.3. Quản lý nhà trường.............................................................................17
1.2.3. Phát triển và phát triển đội ngũ giáo viên Trung tâm giáo dục thường
xuyên...............................................................................................................18
1.2.3.1. Phát triển.............................................................................................18
1.2.3.2. Phát triển đội ngũ giáo viên Trung tâm giáo dục thường xuyên........19
1.2.4. Giải pháp và giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên..............................20
1.2.4.1. Giải pháp ...........................................................................................20
1.2.4.2. Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên...............................................20
1.3. Một số vấn đề về đội ngũ giáo viên Trung tâm giáo dục thường xuyên. .21
1.3.1. Các Trung tâm giáo dục thường xuyên trong hệ thống giáo dục quốc
dân...................................................................................................................21
1.3.2. Đội ngũ giáo viên Trung tâm giáo dục thường xuyên...........................23
1.3.2.1. Số lượng đội ngũ giáo viên.................................................................23
1.3.2.2. Cơ cấu đội ngũ giáo viên....................................................................24
1.3.2.3. Chất lượng đội ngũ giáo viên.............................................................26
1.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển đội ngũ giáo viên trong Trung
tâm giáo dục thường xuyên.............................................................................27
3.1.3. Tính hiệu quả.........................................................................................52
3.1.4. Tính cần thiết.........................................................................................53
3.1.5. Tính khả thi...........................................................................................53
3.2. Các giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên Trung tâm giáo dục thường
xuyên huyện Định Quán.................................................................................53
3.2.1. Quy hoạch đội ngũ giáo viên theo yêu cầu phát triển của Trung tâm...54
3.2.1.1. Mục tiêu..............................................................................................54
3.2.1.2. Nội dung.............................................................................................54
3.2.1.3. Cách thức thực hiện............................................................................55
3.2.1.4. Điều kiện thực hiện............................................................................55
3.2.2. Tuyển chọn, bổ sung giáo viên tuân thủ chính sách ban hành và phù
hợp với tình hình của Trung tâm.....................................................................55
3.2.2.1. Mục tiêu..............................................................................................55
3.2.2.2. Nội dung.............................................................................................55
3.2.2.3. Cách thức thực hiện............................................................................56
3.2.2.4. Điều kiện thực hiện............................................................................57
3.2.3. Sử dụng đội ngũ giáo viên hiện có một cách hợp lý.............................57
3.2.3.1. Mục tiêu..............................................................................................58
3.2.3.2. Nội dung.............................................................................................58
3.2.3.3. Cách thức thực hiện............................................................................58
3.2.3.4. Điều kiện thực hiện............................................................................59
3.2.4. Chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy..............................................59
3.2.4.1. Mục tiêu..............................................................................................59
3.2.4.2. Nội dung.............................................................................................60
3.2.4.3. Cách thức thực hiện............................................................................60
3.2.4.4. Điều kiện thực hiện............................................................................60
3.2.5. Tăng cường bồi dưỡng, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn
nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên.....................................................................61
3.3.3. Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề
xuất..................................................................................................................80
Kết luận chương 3...........................................................................................83
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...........................................................84
1. Kết luận.......................................................................................................84
2. Kiến nghị.....................................................................................................85
2.1. Với Đảng và Nhà nước.............................................................................85
2.2. Với ngành giáo dục và đào tạo.................................................................85
2.3. Với Tỉnh và Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai.......................................85
2.4. Với các Trung tâm giáo dục thường xuyên huyện, thị và thành phố ở tỉnh
Đồng Nai.........................................................................................................85
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................87
PHỤ LỤC...........................................................................................89
NHỮNG CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
Chữ viết tắt
Nghĩa đầy đủ
BTVH
Bổ túc văn hóa
CBQL
Cán bộ quản lý
Nguồn nhân lực
NCKH
Nghiên cứu khoa học
KT-XH
Kinh tế-xã hội
OECD
Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
THSP
Trung học sư phạm
TT
Thành tích
Bảng 7: Kết quả thăm dò tính khả thi của các giải pháp đề xuất..........................
78
Bảng 8. Mối tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp
nhằm phát triển đội ngũ giáo viên ở Trung tâm GDTX huyện Định Quán.............
81
Biểu đồ 1: Biểu diễn tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các
giải pháp đề xuất .....................................................................................................
82
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết trong thời kỳ hiện nay nền kinh tế trên thế giới
nói chung và Việt Nam nói riêng đang chuyển dần sang nền kinh tế tri thức.
Đó là nền kinh tế mà sẽ tạo ra năng suất lao động rất cao so với nền kinh tế
công nghiệp. Vì vậy để đáp ứng được thời kỳ này thì nguồn nhân lực có trình
độ chuyên môn trình độ cao là cực kỳ quan trọng.
Ngành giáo dục và đào tạo giữ một nhiệm vụ hết sức quan trọng trong
việc đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước. Do vậy các cấp quản lý giáo dục từ
Trung ương đến địa phương phải xây dựng được những định hướng, giải pháp
có tính khả thi để thực hiện được mục tiêu của Đảng, Nhà nước đề ra trong
đường lối đổi mới phát triển kinh tế xã hội hiện nay. Đội ngũ giáo viên có một
vai trò quan trọng quyết định đến chất lượng giáo dục và đào tạo. Vì vậy việc
quan tâm, xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo là việc làm cần thiết trước
mắt cũng như lâu dài. Chỉ thị 40 CT/TW (2004) của Ban chấp hành Trung
ương Đảng đã chỉ rõ: “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục
được chuẩn hoá, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc
trọng tâm hàng đầu. Đảng và Nhà nước ta đánh giá giáo dục và đào tạo về
quy mô và chất lượng đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể song vẫn chưa đáp
ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá chưa rút ngắn
được khoảng cách tụt hậu về giáo dục đào tạo so với các nước trong khu vực
và trên thế giới. Đội ngũ giáo viên còn nhiều bất cập, vừa yếu, vừa thiếu, chưa
khắc phục được thói quen từ hệ thống bao cấp trước đây để đổi mới cách
nghĩ, cách làm. Ở bậc THPT một số giáo viên được đào tạo qua các thời kỳ
khác nhau, nhất là những thầy cô giáo tuổi cao, chưa đảm bảo chuẩn trình độ
trên danh nghĩa cũng như trong thực tế, có những hạn chế rất lớn trong việc
tiếp thu, cập nhật kiến thức mới, đặc biệt là đổi mới phương pháp giảng dạy.
Đây là một trong những rào cản đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục
đào tạo.
Hiện nay đội ngũ giáo viên ở ngành học giáo dục thường xuyên tỉnh
Đồng Nai nói chung và huyện Định Quán nói riêng còn nhiều bất cập, giáo
viên dạy ở các lớp hệ bổ túc THPT trình độ chuyên môn không đồng đều,
chất lượng giảng dạy còn yếu chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của
Trung tâm.
Vì vậy đội ngũ giáo viên ở ngành học giáo dục thường xuyên phải
được tiếp tục củng cố, xây dựng và phát triển để đáp ứng nhiệm vụ mới,
tiếp tục phát huy những thành quả đã đạt được của ngành giáo dục và đào
tạo huyện Định Quán. Trong hoàn cảnh đó công tác phát triển đội ngũ giáo
viên ở ngành học giáo dục thường xuyên là một nhiệm vụ hết sức quan
trọng của các nhà quản lý giáo dục, đặc biệt là quản lý nhà trường, đây vừa
là nhiệm vụ trước mắt, vừa là nhiệm vụ lâu dài nhằm chuẩn hoá đội ngũ
giáo viên. Căn cứ vào tình hình thực tế đội ngũ giáo viên Trung tâm GDTX
huyện Định Quán trong những năm qua, để đáp ứng yêu cầu phát triển của
ngành học giáo dục thường xuyên hiện nay, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu:
“Một số giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên Trung tâm giáo dục
Quá trình thực hiện đề tài kết hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu
sau:
6.1. Nhóm các phương pháp lý luận:
Phân tích tổng hợp các vấn đề lý luận từ các tài liệu khoa học, các
văn bản nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Bộ Giáo dục và
Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai liên quan đến các giải pháp
phát triển đội ngũ giáo viên của ngành học giáo dục thường xuyên nhằm
xây dựng cơ sở lý luận của đề tài.
6.2. Nhóm nghiên cứu thực tiễn:
Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn bao gồm những phương
pháp nghiên cứu sau đây:
- Phương pháp điều tra: Thông qua phiếu điều tra để khảo sát cán bộ
chuyên viên Sở GD&ĐT, cán bộ quản lý và giáo viên ở một số Trung tâm
GDTX trong tỉnh Đồng Nai.
- Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn các chuyên viên phòng
thường xuyên Sở GD&ĐT Đồng Nai và cán bộ quản lý, giáo viên ở một
số Trung tâm GDTX trong tỉnh Đồng Nai .
- Phương pháp quan sát: Dự giờ dạy của giáo viên và các hoạt
động ngoài giờ lên lớp để đánh giá chất lượng giáo viên.
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Mời một số cán bộ của Sở
GD&ĐT, các cán bộ quản lý ở các Trung tâm GDTX đóng góp ý kiến cho
đề tài.
6.3. Phương pháp toán thống kê để xử lý các dữ liệu thu được về định
lượng.
7. Đóng góp của đề tài
7.1. Về mặt lý luận
Góp phần hệ thống hóa lý luận về đề tài phát triển đội ngũ giáo viên
Nhà nước ta rất quan tâm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “… nếu
không có thầy giáo thì không có giáo dục…”, Người còn chỉ rõ vai trò và ý
nghĩa của nghề dạy học … có gì vẻ vang hơn là đào tạo những thế hệ sau này
tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản “… Các
thầy giáo, cô giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân
tộc”, “… các cô, các chú đã thấy trách nhiệm to lớn của mình, đồng thời
cũng thấy khả năng của mình cần được nâng cao thêm mãi mới làm tròn
nhiệm vụ” [Dẫn theo 16].
Trong quá trình phát triển của lịch sử dựng nước và giữ nước, vai trò
của giáo dục luôn đồng hành đối với sự thăng trầm của đất nước, nó luôn giữ
một vai trò quan trọng không thể thiếu được. Với truyền thống tôn sư trọng
đạo người thầy luôn có một ví trí xã hội cao, được xã hội kính trọng. Từ xa
xưa ông cha ta đã dạy: “Muốn khôn thì phải có thầy”; “không thầy đố mày
làm nên”. Và rất nhiều người thầy đã được nhân dân ta tôn kính thờ phụng,
coi đó là một tấm gương để giáo dục, dạy dỗ thế hệ mai sau như thầy giáo
Chu Văn An, thầy giáo Nguyễn Trãi, thầy giáo Nguyễn Tất Thành,…thể hiện
ở sự cư sử rất kính trọng, từ cụ già đến trẻ nhỏ đều luôn tin tưởng vào đức độ
của những người làm nghề dạy học.
Vấn đề phát triển giáo dục và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đã
được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra trong thư gửi các cán bộ, cô giáo, thầy
giáo, công nhân viên, học sinh, sinh viên nhân dịp bắt đầu năm học mới (1610-1968) rằng: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách
mạng to lớn của Đảng và nhân dân, do đó các ngành, các cấp, Đảng, chính
quyền địa phương phải thực sự quan tâm đến sự nghiệp này, phải chăm sóc
nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta những bước phát triển
mới, cán bộ và giáo viên phải tiến bộ cho kịp thời đại mới làm được nhiệm
vụ, chớ tự túc tự mãn cho là giỏi rồi thì dừng lại” [Dẫn theo 16].
(chỉ số phát triển người) cao là các nước có hệ thống giáo dục vào loại tốt
nhất thế giới như các nước Na Uy, Úc, Canada, Mỹ, Thụy Điển, Hà Lan hoặc
các nước có trình độ phát triển nhanh ở khu vực châu Á như Nhật Bản, Hàn
Quốc, Thái Lan, Singapore,…để có một nền giáo dục tốt, các nước đã rất coi
trọng sự phát triển đội ngũ giáo viên. Tổng thống Mỹ đã đưa ra một trong
những chương trình hành động để phát triển giáo dục đó là: “Để có những
trường tốt nhất, phải có những giáo viên tốt nhất”. Điều này cho ta thấy vai
trò chủ đạo, quyết định của đội ngũ giáo viên trong nền giáo dục.
Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều xem hoạt động bồi dưỡng đội ngũ
giáo viên là vấn đề phát triển cơ bản trong phát triển giáo dục. Việc tạo mọi điều
kiện thuận lợi để mọi người có cơ hội học tập thường xuyên nhằm kịp thời bổ
sung kiến thức và đổi mới phương pháp hoạt động để phù hợp với sự phát triển
kinh tế xã hội là phương châm hành động của các cấp quản lí giáo dục.
Ở Ấn độ vào năm 1988 đã quyết định thành lập hàng loạt các trung
tâm học tập trong cả nước nhằm tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi người.
Việc bồi dưỡng giáo viên được tiến hành ở các trung tâm này đã mang lại
hiệu quả thiết thực.
Hội nghị UNESCO tổ chức tại Nêpan vào năm 1988 về tổ chức quản lí
nhà nước đã khẳng định: “Xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là vấn đề
cơ bản trong phát triển giáo dục” [Dẫn theo 14].
Hầu hết các trường sư phạm ở Úc, NewZealand, Canada… đã thành lập
các cơ sở chuyên bồi dưỡng giáo viên để tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên
tham gia học tập.
Tại Nhật Bản việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho đội ngũ giáo viên, cán
bộ quản lý giáo dục là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm.
Tùy theo thực tế của từng đơn vị cá nhân mà các cấp quản lí đề ra các phương
thức bồi dưỡng khác nhau trong một phạm vi theo yêu cầu nhất định. Cụ thể
là mỗi trường cử từ 3 đến 5 giáo viên được đào tạo lại một lần theo chuyên
1.2. Những khái niệm cơ bản
1.2.1. Giáo viên và đội ngũ giáo viên
1.2.1.1. Giáo viên
Giáo viên là người giảng dạy cho học trò, giáo dục, lên kế hoạch, tiến
hành các tiết dạy học, thực hành và phát triển các khóa học nằm trong chương
trình giảng dạy của nhà trường. Giáo viên cũng là người kiểm tra, ra đề, chấm
điểm thi cho học sinh để đánh gia chất lượng từng học trò.
1.2.1.2. Đội ngũ và đội ngũ giáo viên
Trong từ điển Tiếng Việt của tác giả Hoàng Phê, đội ngũ được định
nghĩa: "Đội ngũ là tập hợp một số đông người cùng chức năng hoặc nghề
nghiệp thành một lực lượng”.
Trong lĩnh vực giáo dục, thuật ngữ đội ngũ được dùng để chỉ những tập
hợp người được phân biệt với nhau về chức năng trong hệ thống giáo dục,
chẳng hạn như: đội ngũ giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý trường học, đội ngũ
cán bộ công nhân viên…
Đề cấp đến khái niệm đội ngũ giáo viên, tác giả Virgil K RowLand đã nêu
lên quan niệm: “Đội ngũ giáo viên là những chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục,
họ nắm vững tri thức và hiểu biết dạy học và giáo dục như thế nào và có khả
năng cống hiến toàn bộ sức lực và tài năng của họ đối với giáo dục”[24].
Trong nước, vấn đề này được quan niệm như sau: “Đội ngũ giáo
viên trong ngành giáo dục là một tập thể người, bao gồm cán bộ quản lý,
giáo viên và nhân viên, nếu chỉ đề cập đến đặc điểm của ngành thì đội ngũ
đó chủ yếu là một đội ngũ giáo viên và đội ngũ quản lý giáo dục”[25].
Từ những quan niệm đã nêu trên, trong luận văn này chúng tôi quan
niệm: Đội ngũ giáo viên là tập hợp những người làm nghề dạy học, giáo dục,
được tổ chức thành một lực lượng có tổ chức, cùng chung một nhiệm vụ là
thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra. Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó
với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ quy định
ở trạng thái “Ổn định”.
“Lý” là quá trình bao hàm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới nhằm đưa hệ
thống vào thế “Phát triển”.
Nếu trong hoạt động quản lý, nhà quản lý chỉ chú trọng đến “Quản” thì
tổ chức dễ dẫn đến trì trệ, bảo thủ. Ngược lại nếu chỉ chú trọng đến “Lý” thì
tổ chức lại dễ rơi vào thế mất cân bằng, bất ổn định. Chính vì thế người quản
lý phải luôn xác định và biết điều phối tốt sao cho trong “Quản” phải có
“Lý” và trong “Lý” phải có “Quản”, làm cho trạng thái của hệ thống luôn ở
vị trí cân bằng.
Như vậy: Quản lý chính là quá trình giữ gìn sự ổn định để phát triển và
sự phát triển luôn tạo ra được thế ổn định của hệ thống.
Những quan niệm trên về quản lý có phần không giống nhau nhưng đều
có điểm thống nhất về bản chất của hành động quản lý đó là cách tổ chức
quản lý của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm thực hiện tốt nhiệm
vụ đề ra.
Nói đến quản lý là phải nói tới công tác tổ chức như: xây dựng tổ chức,
điều phối tổ chức, phát triển tổ chức ... vì nếu không thì quản lý không có mục
tiêu, không vận động đến mục tiêu. Ngược lại, nói đến tổ chức là phải nói tới
quản lý: Quản lý nhân tài, vật lực của tổ chức, vì một tổ chức nếu không có tổ
chức, không có quản lý là tổ chức đã đi vào quá khứ, diệt vong.
1.2.2.2. Giáo dục và quản lý giáo dục
Copyright: Tài liệu đại học ©