1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
----- š{› -----

HUỲNH NGỌC TÂM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ
TRƯỞNG BỘ MÔN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Thái Văn Thành

Nghệ An, năm 2015


2
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất tới tất cả các tập thể, cá nhân đã
tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn này.
Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu trường Đại học Vinh,
Phòng Đào tạo, Khoa Sau đại học, Khoa Giáo dục và các khoa, phòng của Nhà
trường cùng quý Thầy Cô giáo, những người đã trang bị kiến thức và tạo điều
kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập.
Với lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất, tôi xin trân trọng cảm ơn
Thầy giáo PGS. TS Thái Văn Thành, người thầy đã trực tiếp chỉ bảo, hướng dẫn
khoa học và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn
này.

2.
Mục
đích
nghiên
cứu
...........................................................................................................................
3
3.
Khách
thể
và
đối
tượng
nghiên
cứu
...........................................................................................................................
3
4.
Giả
thuyết
khoa
học
...........................................................................................................................
4
5.
Nhiệm
vụ
nghiên
cứu
...........................................................................................................................

1.1.
Lịch
sử
nghiên
cứu
vấn
đề
...........................................................................................................................
6
1.2.
Một
số
khái
niệm
cơ
bản
...........................................................................................................................
8
1.3. Yêu cầu về năng lực và phẩm chất Trưởng bộ môn trường đại học
...........................................................................................................................
17
1.4. Một số vấn đề phát triển Trưởng bộ môn trường đại học
...........................................................................................................................
22
Kết
luận
chương
1
...........................................................................................................................
34

...........................................................................................................................
63
2.5.
Nguyên
nhân
của
thực
trạng
...........................................................................................................................
72
Kết
luận
chương
2
...........................................................................................................................
76
Chương 3. CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ TRƯỞNG BỘ
MÔN TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUẢNG BÌNH
3.1.
Các
nguyên
tắc
đề
xuất
giải
pháp
...........................................................................................................................
77
3.2. Các giải pháp phát triển đội ngũ TBM Trường Đại học Quảng Bình
...........................................................................................................................



8
BẢNG KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CBQL

- Cán bộ quản lý

CĐ

- Cao đẳng

CĐSP

-Cao đẳng sư phạm

ĐH

- Đại học

GDĐH

- Giáo dục đại học

GV

- Giảng viên

NCKH


quốc và hội nhập quốc tế”[2].
Như vậy, phát triển Giáo dục- Đào tạo đã trở thành chiến lược cách mạng
mang tính thời đại sâu sắc, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực
lượng cách mạng quan trọng, quyết định thắng lợi sự nghiệp đổi mới giáo dục,
góp phần phát triển đất nước. Giáo dục Việt Nam muốn vượt qua thử thách,
hướng đến một nền giáo dục tiên tiến hiện đại, nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo
nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước thì trước hết phải đặc biệt chăm lo
xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; xem đây là nhiệm vụ


10
trọng tâm của chiến lược phát triển nguồn nhân lực của toàn ngành, đặc biệt là
nguồn nhân lực trong các trường cao đẳng và đại học.
Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo, đổi mới việc nâng cao chất
lượng đội ngũ cán bộ quản lý (CBQL) trường đại học, trong đó có đội ngũ
Trưởng Bộ môn (TBM) là một trong các khâu quan trọng nhất, bởi đây là những
người dẫn dắt, định hướng chuyên môn cho đội ngũ giảng viên phát huy hết
năng lực, sở trường của họ, là lực lượng trực tiếp thực hiện các mục tiêu quản lý
giáo dục, là một trong những nhân tố quyết định chất lượng đào tạo của trường
đại học.
Do vậy, cần phải tập trung nghiên cứu phát triển, nâng cao chất lượng
hoạt động một cách toàn diện của TBM trong trường đại học.
Trường Đại học Quảng Bình là một ngôi trường còn non trẻ trong hệ
thống các trường đại học Việt Nam, thành lập ngày 24/10/2006 theo Quyết định
số 237/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trên cơ sở nâng cấp Trường Cao đẳng
Sư phạm mà tiền thân là Trường Trung cấp Sư phạm Quảng Bình. Trong chặng
đường phát triển hơn 8 năm qua, nhà trường đã có nhiều nỗ lực, cố gắng phát
triển đội ngũ đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho tỉnh
Quảng Bình và cả nước. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới, cần phải phát triển Nhà
trường thành một trung tâm đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực; là trung tâm hàng đầu

3.2. Đối tượng nghiên cứu
Giải pháp phát triển đội ngũ TBM Trường Đại học Quảng Bình.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất và thực hiện được các giải pháp có cơ sở khoa học, phù hợp
với thực tiễn và có tính khả thi thì sẽ phát triển được đội ngũ TBM Trường Đại


12
học Quảng Bình đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đảm bảo chất lượng, đáp
ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục đại học (GDĐH).
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề phát triển đội ngũ TBM ở trường
đại học.
5.2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề phát triển đội ngũ TBM Trường
Đại học Quảng Bình.
5.3. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ TBM Trường Đại học Quảng
Bình.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng cơ
sở lý luận của đề tài. Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau đây:
- Phương pháp phân tích- tổng hợp tài liệu;
- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập.
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng
cơ sở thực tiễn của đề tài. Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau:
- Phương pháp điều tra;
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia;
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục;
- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;

1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Trong quá trình phát triển về mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội, hệ
thống giáo dục luôn được các quốc gia quan tâm phát triển và hoàn thiện để đáp
ứng nhu cầu nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, nhất là trong giai đoạn
hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của quá trình toàn cầu hoá và sự ra đời của
nền kinh tế tri thức. Ở tất cả các nước, bất luận là nước giàu hay nước nghèo,
châu Á hay châu Âu, đội ngũ cán bộ quản lý nói chung và đội ngũ TBM nói
riêng trong hệ thống trường đại học đều có vai trò quyết định đến sự phát triển
nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và qua đó nâng cao vị thế và trình độ phát
triển của mỗi quốc gia. Theo một nghiên cứu về hệ thống giáo dục của 40 quốc
gia, vùng lãnh thổ của công ty giáo dục Mỹ Pearson vừa công bố, thì Phần Lan
và Hàn Quốc đang nổi lên là “những cường quốc giáo dục”, dù hệ thống giáo
dục của họ khác nhau. Hàn Quốc được cho là có hệ thống giáo dục cứng nhắc và
chú trọng thi cử, trong khi hệ thống giáo dục Phần Lan lại linh hoạt hơn. Tuy
nhiên, cả hai quốc gia này đều chú trọng phát triển đội ngũ TBM hay là những
giảng viên giỏi, xem trọng trách nhiệm và có một “sứ mệnh đạo đức” nhằm đề
cao nỗ lực đào tạo. Theo sau Phần Lan và Hàn Quốc lần lượt là Hồng Kông,
Nhật, Singapore, Anh, Hà Lan, New Zealand, Thụy Sĩ và Canada. Trong khi đó,
Úc và Mỹ lần lượt được xếp ở vị trí 13 và 17 [31]. Nghiên cứu còn nêu ra một số
bài học cho các nhà hoạch định chính sách giáo dục đòi hỏi sự chú ý mang tính
hệ thống, tập trung, nhất quán và lâu dài mới có thể đạt sự tiến bộ. Đặc biệt, đội
ngũ TBM hay là những giảng viên giỏi rất quan trọng, có thể nói là những đầu


15
tàu đối với nền giáo dục chất lượng cao. Việc phát hiện và giữ chân họ chưa hẳn
là vấn đề lương cao. Thay vào đó, đội ngũ TBM cần được đối xử như những nhà
chuyên nghiệp, chứ không phải là những kỹ thuật viên trong cổ máy giáo dục
khổng lồ [31].

vụ cho nhu cầu của xã hội, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao trong bối cảnh
hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Đối với Trường Đại học Quảng Bình đây là
công trình nghiên cứu đầu tiên đề cập đến vấn đề phát triển đội ngũ TBM trong
Nhà trường.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. TBM và đội ngũ TBM ở trường đại học
1.2.1.1. Trưởng bộ môn
Bộ môn
Bộ môn là đơn vị chuyên môn về đào tạo, khoa học và công nghệ của một
hoặc một số ngành, chuyên ngành đào tạo trực thuộc khoa trong trường đại học. Trên
cơ sở đề nghị của Trưởng khoa, ý kiến tư vấn của Hội đồng khoa học và đào tạo,
được sự chấp thuận của Hội đồng trường, Hiệu trưởng quyết định việc thành lập, giải
thể, sáp nhập, chia tách các bộ môn; quyết định cụ thể về tổ chức và hoạt động của bộ
môn theo Quy chế tổ chức và hoạt động của nhà trường.
Như vậy, Bộ môn là đơn vị chuyên môn của trường dưới sự chỉ đạo trực
tiếp của Trưởng khoa và Hiệu trưởng. Bộ môn có chức năng thực hiện công tác
đào tạo, nghiên cứu khoa học; trực tiếp quản lí viên chức của đơn vị nhằm đảm
bảo công tác chuyên môn của bộ môn, của khoa và của trường; tham gia giáo
dục, rèn luyện sinh viên.
Trưởng Bộ môn
Là người đứng đầu bộ môn do Hiệu trưởng bổ nhiệm, miễn nhiệm trên cơ


17
sở đề nghị của Trưởng khoa. Trưởng bộ môn là nhà khoa học có uy tín, có bằng
tiến sĩ. Trường hợp đặc biệt, đối với bộ môn không phải chuyên ngành hoặc
trong bộ môn chưa có tiến sĩ, có thể bổ nhiệm người có bằng thạc sĩ làm TBM.
Như vậy ta có thể hiểu: TBM là những người GV có uy tín, có trình độ
chuyên môn cao và tham gia thực hiện công tác quản lý (ở cấp độ bộ môn).
1.2.1.2. Đội ngũ TBM.

“phát triển là một quá trình nội tại: bước chuyển tiếp từ thấp lên cao, trong cái
thấp đã chứa đựng dưới dạng tiềm tàng những khuynh hướng dẫn đến cái cao.
Còn cái cao là cái thấp đã phát triển”[36].
Như vậy sự vật, hiện tượng, con người, xã hội biến đổi để tăng tiến về số
lượng, chất lượng dưới tác động của bên trong hoặc bên ngoài đều được coi là
phát triển.
1.2.2.2. Phát triển đội ngũ TBM
Phát triển đội ngũ TBM thực chất là xây dựng và phát triển cả ba yếu tố:
Quy mô, cơ cấu, chất lượng. Trong đó, quy mô được biểu hiện bằng số lượng, cơ
cấu thể hiện sự hợp lý trong bố trí về nhiệm vụ, độ tuổi, giới tính, chuyên môn,
nghiệp vụ ...hay nói cách khác là tạo ra một êkip đồng bộ, đồng tâm có khả năng
hỗ trợ, bù đắp cho nhau về mọi mặt. Chất lượng đây là yếu tố quan trọng nhất
trong việc xây dựng và phát triển đội ngũ TBM.
Phát triển đội ngũ TBM trường đại học là xây dựng quy hoạch phát triển
đội ngũ, thực hiện tuyển chọn, đào tạo, sắp xếp, bổ nhiệm, sử dụng, bồi dưỡng
cũng như tạo môi trường và động cơ cho đội ngũ này phát triển. Để thực hiện tốt
việc này cần phải nghiên cứu kỹ đặc điểm của từng địa phương, vùng miền, bối
cảnh chính trị, kinh tế, xã hội hiện tại cùng qui mô trường lớp và đặc điểm tâm lý
của người CBQL để đề ra nội dung giải pháp cho phù hợp.


19
Phát triển đội ngũ TBM trường đại học phải thỏa mãn đảm bảo chất lượng,
đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đồng thời phát triển đúng với định hướng, có
hiệu quả để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực.
1.2.3. Giải pháp và giải pháp phát triển đội ngũ TBM
1.2.3.1. Giải pháp
Theo Từ điển tiếng Việt, “giải pháp được xem là phương pháp giải quyết
một công việc, một vấn đề cụ thể”[37; tr. 387].
Còn theo tác giả Nguyễn Văn Đạm, “giải pháp là toàn bộ những ý nghĩa

Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo
dục [5].
- Các loại trường ĐH bao gồm: đại học, trường đại học và học viện, được
quy định tại khoản 1 Điều 14 Nghị định 43 [6].
- Căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu đào tạo nhân lực
và quy hoạch mạng lưới các trường ĐH trong từng thời kỳ, Bộ trưởng Bộ Giáo
dục và Đào tạo trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục các trường ĐH
trọng điểm của nhà nước
1.2.4.2. Vai trò, chức năng của trường ĐH
Trường ĐH là một thiết chế vô cùng quan trọng của xã hội và trong bối
cảnh của nền kinh tế tri thức toàn cầu, trách nhiệm của trường ĐH trước lịch sử
càng lớn lao hơn bao giờ hết. Nhận thức về vai trò và sứ mạng của trường ĐH là
nền tảng để hoạch định chính sách giáo dục, để tìm kiếm giải pháp xây dựng
những trường ĐH thực sự có chất lượng, đáp ứng được nhu cầu và kỳ vọng của
cả xã hội.
Trường ĐH là nơi kiến tạo tri thức mới


22
Không thể phủ nhận chức năng đào tạo nguồn nhân lực của trường ĐH,
nhất là trong thời đại công nghệ kỹ thuật cao ngày nay, hệ thống ĐH có thể
phân tầng gồm nhiều loại, có trường định hướng nghiên cứu, có trường thiên về
giảng dạy nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội, nhưng hệ thống ấy bao
giờ cũng được dẫn dắt bởi những trường ĐH tinh hoa mà chức năng chủ yếu là
dẫn đầu con đường khám phá khoa học và chân lý. Với tư cách là bộ máy kiến
tạo tri thức mới, trường ĐH là động lực tạo ra thay đổi và tiến bộ xã hội không
chỉ trên bình diện khoa học kỹ thuật và kinh tế, mà cả trong lãnh vực văn hóa
và chính trị.
Khi khẳng định vai trò của trường ĐH là kiến tạo tri thức mới, chúng ta
không chỉ nói về vai trò của trường ĐH đối với xã hội, mà cả đối với từng cá

Trong các vai trò và sứ mạng trọng yếu của trường ĐH, hẳn nhiên là có
vai trò đào tạo con người, những trường ĐH không phải là nơi bán lẻ tri thức, mà
là nơi con người được khai sáng theo nghĩa rộng nhất của từ này, chứ không phải
chỉ được giáo dục hay huấn luyện. Một trường ĐH khác với một trường dạy
nghề ở chỗ trường ĐH không chỉ mang lại cho sinh viên những kiến thức và kỹ
năng cụ thể trong một lĩnh vực chuyên nghiệp nhất định, mà còn giúp họ phát
triển tinh thần tranh biện và thái độ tôn sùng sự thật, giúp họ thử thách mọi chân
lý và giá trị. Hơn thế nữa, một trường ĐH đích thực phải có thể truyền đạt cho
sinh viên của mình một tầm nhìn quốc tế và lòng tôn trọng sâu sắc đối với con
người và các giá trị nhân văn.
1.2.4.3. Nhiệm vụ và quyền hạn của trường ĐH
Theo Điều lệ ban hành kèm theo Quyết định số 58/2010/QĐ-TTg, ngày
22/9/2010 của Thủ tướng Chính phủ có quy định về nhiệm vụ và quyền hạn của


24
trường ĐH như sau:
- Xác định tầm nhìn, xây dựng chiến lược và kế hoạch tổng thể phát triển
nhà trường qua từng giai đoạn, kế hoạch hoạt động hàng năm;
- Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục
tiêu, chương trình giáo dục; xác nhận hoặc cấp văn bằng, chứng chỉ theo thẩm
quyền;
- Tuyển dụng, quản lý công chức, viên chức; xây dựng đội ngũ GV của
trường đủ về số lượng, cân đối về cơ cấu trình độ, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu độ
tuổi và giới, đạt chuẩn về trình độ được đào tạo; tham gia vào quá trình điều
động của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với nhà giáo, cán bộ,
nhân viên;
- Phát hiện và bồi dưỡng nhân tài trong đội ngũ công chức, viên chức và
người học của trường;
- Tuyển sinh và quản lý người học;

nghệ; bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của cá
nhân trong hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ của nhà trường;
- Được Nhà nước giao hoặc cho thuê đất, giao hoặc cho thuê cơ sở vật
chất; được miễn, giảm thuế, vay tín dụng theo quy định của pháp luật;
- Chấp hành pháp luật về giáo dục; thực hiện xã hội hóa giáo dục;
- Giữ gìn, phát triển di sản và bản sắc văn hóa dân tộc;
- Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp
luật [27].
1.3. Yêu cầu về năng lực và phẩm chất của TBM trường ĐH
1.3.1. Yêu cầu về năng lực của TBM.
Từ điển Tiếng Việt giải nghĩa “Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan