Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
2008

Chương 1. GIỚI THIỆU CHUNG
1.1. TRÍCH YẾU VĂN BẢN PHÁP LUẬT VỀ THUYỀN VIÊN LÀM VIỆC TRÊN TÀU
BIỂN VIỆT NAM
Điều 55. Phân công báo động trên tàu
1. Trên tàu biển phải lập bảng phân công báo động về cứu hoả, cứu người rơi
xuống biển, cứu thủng tàu và "bỏ tàu"
2. Trong bảng phân công báo động phải quy định rõ:
a) Nhiệm vụ chung của mỗi thuyền viên và hành khách khi có báo động.
b) Vị trí tập trung và nhiệm vụ cụ thể của mỗi thuyền viên, hành khách khi có báo
động đối với từng loại báo động trên tàu.
c) Thành phần của các ca trực ở buồng lái, buồng máy, buồng vô tuyến điện, an
ninh, y tế và trật tự (trên các tàu khách) khi có báo động trên tàu.
3. Bảng phân công báo động phải được niêm yết ở những nơi tập trung thuyền
viên và khách hàng.
Điều 56. Phiếu trách nhiệm cá nhân khi báo động
1. Trong các buồng ở thuyền viên và hành khách phải niêm yết ở nơi dễ thấy
nhất "Phiếu trách nhiệm cá nhân khi có báo động" được viết bằng tiếng Việt và tiếng
Anh.
2. Phiếu trách nhiệm cá nhân khi báo động bao gồm nội dung sau đây:
a) Tín hiệu báo động các loại.
b) Vị trí tập trung và nhiệm vụ phải thực hiện.
c) Số xuồng và vị trí ngồi trong xuồng cứu sinh.
Điều 57. Tín hiệu báo động trên tàu
1. Tín hiệu báo động phải được thông báo bằng chuông điện và hệ thống truyền
thanh trên tàu. Hồi chuông ngắn là hồi chuông điện kéo dài từ 1 đến 2 giây; hồi chuông
dài là hồi chuông điện kéo dài từ 4 đến 6 giây; giữa hai hồi chuông cách nhau 2 đến 4
giây.
2. Tín hiệu báo động bằng chuông điện được quy định như sau:

CẤP TRÊN BIỂN
1.2.1. NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
SQBTC

: Sỹ quan boong trực ca

SQMTC

: Sỹ quan máy trực ca

TH/TR

: Thuyền trưởng

M/T

: Máy trưởng

Đ/P

: Đại phó

M2

: Máy hai

P2

: Phó hai


: Sỹ quan y tế

B/L

: Buồng lái

B/M

: Buồng máy

B/R

: Buồng VTĐ

TC

: Nơi xảy ra sự cố

BCN

: Boong canô

BVT

: Bệnh viện của tàu

1.2.2. CÁC KÝ HIỆU TRONG SƠ ĐỒ
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển

2


3


Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
2008

Chương 2. XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP TRÊN BIỂN
2.1. CHÁY TRÊN TÀU
2.1.1. MỤC ĐÍCH
Mục đích của quy trình này là đưa ra các bước, các biện pháp cũng như những
nhiệm vụ phải làm khi có sự cố xảy ra trên tàu.
2.1.2. PHẠM VI ÁP DỤNG
Quy trình này áp dụng khi có cháy xảy ra trên tàu cả trên biển cũng như trong
cảng.
2.1.3. QUY TRÌNH
Những nhiệm vụ chủ yếu của từng bước đã được nêu trong lưu đồ quy trình
Hình 1.
2.1.4. YÊU CẦU THÔNG BÁO
Những thông tin sau đây phải thông báo cho Công ty một cách nhanh nhất:
- Diễn biến quá trình cháy;
- Ngày tháng;
- Vị trí tàu;
- Có người bị thương không?
- Hư hỏng về tàu,
- Hư hỏng về hàng hoá;
- Mô tả về hàng hoá;
- Thuyền viên có khả năng tự dập lửa không hay cần phải có sự hỗ trợ?
- Tình hình thời tiết;
- Hô hiệu của Đài bờ gần nhất;


Chuẩn bịcanô và
cá c thiết bịcứu
8
sinh

- Sẵn sàng Radio
- Phát tín hiệu
7
phù hợ p

- Chuẩn bịsẵn
sàng, trang bị

TC

B/R

Đ ộ i c ứu h o ả

Đ a/TR

Thực hiện
cứu hoả

4

Không

- Đ óng kín cá c

- Chạy má y bơm
- Tắt các quạ t gió
B/M

6

M /T-M2

Chun b bỡnh dng khớ, cỏc
thit b cp cu v cha chỏy
10

TC

Không

I H TR

Có yêu cầu cứu
thơng không?
Có

Có
Bá o cá o cá c tàu khác
và phát TH phù hợ p

11
Xả CO2
vào buồng má y


Hỡnh 1. Quy trỡnh x lý chỏy trờn tu

Kết t h ú c
B mụn iu ng tu Khoa iu khin tu bin

5


2008

Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
2.1.5. FIRE FIGHTING STATION – BÁO ĐỘNG CHỮA CHÁY
TEAM

RANK
MASTER
3/O

DUTY
The supreme Command. Chỉ huy chung
Assistant of Master & recording.
Trợ giúp thuyền trưởng & Ghi nhật ký.
Operate emergency Dừng switch in bridge
when necessary.

COMMAND TEAM

Sử dụng công tắc dừng khẩn cấp ở buồng lái
khi cần thiết.


(Over watch)

Mang búa, rìu, ống rồng & vòi rồng cứu hoả.

OS-B

Message. Carry fire hose & nozzle
Truyền thông báo. Mang ống rồng & vòi rồng
cứu hoả.

OS-C

Carry middle hammer & lighting lamp.
Mang búa & đèn.

OILER-A,
WIPER
TRAINEEDeck
MAINT.-Crew

Carry portable fire extinguisher.
Mang bình cứu hoả.
Assitant of Officer.
Trợ giúp Sỹ quan.
Follow the Masters intruction.
Theo sự chỉ đạo của Thuyền trưởng.

2/O

Direct to intercept ventilation system.


C/E

Command of the Engine operation team.
Chỉ huy buồng lái.

ENGINE OPERATION
TEAM
Đội vận hành máy

1/E

Operation of main engine.
Phụ trách vận hành Máy chính.

2/E

Operation of pumps.
Phụ trách vận hành hệ thống bơm.

3/E

Assistant of C/engineer.
Trợ giúp máy trưởng.
Communication with bridge & recording.
Liên lạc với buồng lái và ghi nhật ký.

No.1 OILER

Assistant of 1st & 2nd engineers.


Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển

7


2008

Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
2.2. RỜI BỎ TÀU
2.2.1. MỤC ĐÍCH
Mục đích quy trình này là đưa ra các bước, các biện pháp cũng như những
nhiệm vụ phải làm khi phải rời bỏ tàu.
2.2.2. PHẠM VI ÁP DỤNG
Quy trình này được áp dụng khi phải rời bỏ tàu.
2.2.3. QUY TRÌNH
Những nhiệm vụ chủ yếu của từng bước đã được nêu trong lưu đồ quy trình
Hình 2.

Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển

8


Bi ging: X lý tỡnh hung khn cp trờn bin
2008

Rờ i bỏ t à u

- ấn chuông lệnh

"Mayday" và vịtrítàu

TC

B/R

1

Tắt má y chính
Hã m chân vịt nếu
đợ c và tắt cá c
bơm xả nớ c ra
mạ n
B/M

3

M T - SQM TC

Đ /P-M T & toàn bộ Th/viên

Đ a/TR

- Đ óng tất cả cá c cửa kín nớ c.
- Đ óng tất cả cá c van đầu
- Đ a các má y sự cố vào hoạ t
động.

Có


+ Người mới rơi xuống nước được bộ phận trực ca buồng lái phát hiện ngay.
Lúc này buồng lái phải xử lý kịp thời để cứu người rơi, ta còn gọi là “Hành động tức
thời”.
+ Khi người rơi xuống nước đã được một người nào đó trên tàu nhìn thấy và
thông báo cho buồng lái. Lúc này hành động ban đầu của buồng lái để cứu vớt người bị
nạn coi như đã bị trễ. Ta gọi là “Hành động đã bị trễ”.
- Trường hợp không phát hiện ngay: Người bị rơi xuống nước được thông báo
cho buồng lái dưới dạng coi như đã bị mất tích. Buồng lái phải hành động như đối với
người đã bị mất tích. Ta gọi là “Hành động đối với người đã bị mất tích”.
2.3.2. QUY TRÌNH CỨU NGƯỜI RƠI XUỐNG NƯỚC
A. Trường hợp phát hiện ngay
1. Mục đích
Mục đích của quy trình này là đưa các bước, các biện pháp cũng như những
nhiệm vụ phải làm khi có người rơi xuống biển trong trường hợp phát hiện ngay.
2. Phạm vi áp dụng
Quy trình này áp dụng khi có người rơi xuống biển (trường hợp phát hiện ra
ngay).
3. Hành động đầu tiên để cứu nạn nhân
- Dừng máy và ném ngay phao tròn (hoặc bất cứ vật gì nổi được) xuống mạn tàu
có người rơi, chú ý càng gần chỗ người bị nạn càng tốt, nhưng tránh gây thương vong
cho nạn nhân.
- Kéo ba hồi còi dài bằng còi tàu (tín hiệu chữ O), đồng thời hô lớn “Có người rơi
xuống nước ở mạn...”.
- Chuẩn bị điều động theo các phương pháp thích hợp để cứu người rơi xuống
nước.
- Xác định vị trí tàu, hướng và tốc độ gió, thời gian xảy ra tai nạn.
- Thông báo ngay cho thuyền trưởng và buồng máy biết.
- Tăng cường cảnh giới, duy trì cảnh giới chặt chẽ để luôn luôn thấy được
người bị nạn.
- Ném thêm dấu hiệu hoặc tín hiệu pháo khói để đánh dấu vị trí người bị nạn.


n g ờ i r ơ i x u ố n g bi ển

(phá t hiện ngay)

B/L

1

MC sẵn sàng

4

B/M SQM TC - M /T

SQBTC

Báo cho buồng lái
bất c ứ a i

- Xác định thời gian và vịtrí
3
- Quay tàu trở lạ i
- Bá o cho:
+ Cá c tàu ở xung quanh;
+ Cá c dài bờ;
+ Cá c trung tâm tìm kiếm và cứu nạn;
+ Bá o vềCông ty;
+ Ghi nhật ký.
B/L

Khụng

Tìm kiếm theo
quy định của imo

7

t h /t r
Đ ộ i t ìm k i ếm & c ứ u n ạ n

Cú
8

c ứu
Th ơ ng

Cú

Có cần
cứu
thơng?
Khụng

k ết t h ú c

- Không thấy
- Thấy xá c
- Làm báo cá o tai nạn
- Làm báo cá o không phù hợ p
- Bá o cáo vềCông ty

2008

- ấn chuông lệnh
- Gọi thuyền trởng
- Bá o cho buồng máy

n g ờ i r ơ i x u ố ng bi ển
(không phá t hiện ngay)

B/L

Bá o cho 1
buồng lá i
BT K AI

MC sẵn sàng
B/M

2

SQBTC

- Xá c định thời gian và vịtrí
3
- Giảm tốc độ
- Kiểm tra kỹ thuật trên tàu
- Thông bá o cho cá c tàu ở xung quanh
- Cá c dài bờ, cá c trung tâm tâm tìm
kiếm và cứu nạn
- Bá o vềCông ty


Khụng

Cú
- Xá c định và thống nhất giờ trên tàu
- Chuyển vịtrítàu sang hải đồ sạ ch
- Quay lạ i đúng vết đờng đã đi
- Quan sá t cẩn thận hai bên đờng đi
B/L

6

TH/TR & cá c sỹ quan Boong

NGờ i r ơ i
x uố ng
bi ển

k ết t h úc

Hỡnh 4. Quy trỡnh cu ngi ri xung nc (khụng phỏt hin ngay)
B mụn iu ng tu Khoa iu khin tu bin

14


Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
2008

C. Trong công tác tìm kiếm, cần phải chú ý các yếu tố sau đây

a) Đặc điểm:
- Là phương pháp quay trở để tìm kiếm nhanh nhất.


2008

Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
- Thuận lợi cho các tàu có đặc tính quay trở tốt (vòng quay hẹp).
- Hầu hết được các tàu có công suất lớn sử dụng.
- Thực hiện rất khó khăn đối với các tàu một chân vịt.
- Gặp khó khăn khi tiếp cận nạn nhân, bởi vì không phải tiếp cận trên một đường
thẳng.

b) Các bước tiến hành:

Hình 6. Vòng quay trở “Anderson”.
- Bẻ bánh lái hết về một bên (nếu trong tình huống tức thời, tức là người vừa rơi
xong thì ta bẻ hết lái về phía mạn người bị rơi)
- Sau khi mũi tàu quay được 2500 so với hướng ban đầu thì bẻ lái về vị trí số
không, và dừng máy, tiếp tục điều động để tiếp cận nạn nhân (hình 6).
3. Vòng quay trở “Scharnov”

a) Đặc điểm:
- Sẽ đưa con tàu trở lại ngược với đường đi cũ của nó.
- Vòng quay nhỏ, tiết kiệm được thời gian.
- Không thể tiến hành có hiệu quả trừ khi thời gian trôi qua giữa lúc xuất hiện tai
nạn và thời điểm bắt đầu điều động đã được biết.
- Không sử dụng trong trường hợp phát hiện ngay người rơi xuống nước.

b) Các bước tiến hành:

3. Tốc độ trước khi đâm va;
4. Hoa tiêu trên tàu mình và tàu kia;
5. ARPA/RADAR có hoạt động không trước khi đâm va;
6. Tên và Hô hiệu của tàu kia;
7. Dự đoán tốc độ trước khi đâm va của tàu kia;
8. Tốc độ tàu mình tại thời điểm đâm va;
9. Dự đoán tốc độ tàu tại thời điểm đâm va;
10. Hướng của tàu mình;
11. Hướng của tàu kia;
12. Tình trạng thời tiết, hướng gió, độ cao sóng, dòng chảy và hướng;
13. Tầm nhìn xa;
14. Diễn biến của quá trình đâm va;
15. Thiệt hại hư hỏng xảy ra đối với tàu mình, hàng hoá, rò rỉ của các két dầu
hoặc các ô nhiễm khác do tàu hoặc hàng hoá gây ra;
16. Thiệt hại đối với tàu kia và các đối tượng đâm va khác;
17. Người bị thương;
18. Tên của tàu trong khu vực gần nơi xảy ra tai nạn;
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển

17


Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
19. Những yêu cầu cần hỗ trợ;

2008

20. Hô hiệu của Đài bờ gần nhất;
21. Mớn nước mũi và lái khi đâm va;
22. Người trực ca trên Buồng Lái và trong Buồng Máy khi đâm va;

SQBTC & TH/TR

2

Tập trung Th.viên
TH/TR & SQBTC

- Sẵn sàng điện đài
bá o cá o Công ty

4

TC

Thông báo
của tàu kia

3

- Kiểm tra
- Đ ối phó tức thời
Đ ạ i ph ó

Tàu kia

a/TR

B/R

- Sẵn sàng cá c bơm

Những chỉ
dẫn của CT

rời bỏ tàu

c ô ng t y

Không

Đ ộ i c ứ u sin h

Khắc phục
bổsung

7

Có an toàn cho
hành trình
không?

Không

Có

Kết t h ú c

- Làm khá ng cáo hàng hải.
- Làm báo cá o không phù hợ p.
- Báo cáo vềCông ty.
- Báo cáo cho các bên hữu quan.

Dùng vợt để phát hiện, nếu nghi vấn thủng mạn nào ta dùng vợt rà mạn đó. Nếu
tàu bị thủng, vợt sẽ bị dòng nước hút vào, theo mạn tàu ta biết được vị trí lỗ thủng (độ
sâu và đường cong giang theo chiều dài). Vợt rà lỗ thủng dùng để rà và xác định lỗ
thủng theo chiều sâu. Vợt có hình dáng và kích thước như sau:
- Một vòng sắt có đường kính 500mm;
- Lưới sắt hình mắt cáo kích thước 2a = 2 ÷ 3mm;
- Một thanh gỗ hoặc sắt nối liền với vòng sắt gọi là cán vợt trên đó có khắc chiều
dài.

1,0m

1,5m

2,0m

2,5m

0,5mét

Hình 9.Dụng cụ tìm chỗ thủng ở vỏ tàu.
Có thể thả thợ lặn để khảo sát (chú ý an toàn cho thợ lặn), hoặc dựa vào độ
nghiêng của tàu so với vị trí ban đầu để xác định được lỗ thủng về phía mũi hay lái.
Dựa vào lượng nước chảy vào tàu ta xác định được kích thước lỗ thủng.
2.5.3. MỤC ĐÍCH QUY TRÌNH CỨU THỦNG

Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển

20




5
- Radio sẵn sàng
-Bá o vềCông ty
- Báo cáo cho các bên hữu
quan
a/TR

B/R

Có

Dầu
t r àn

1

2

TH/TR-SQBTC

- Phá t hiện chỗ bục 3
nớ c vào.
- Đ o và tính lu lợ ng.

4
- M/C sẵn sàng
- Giảm vòng quay.
- Chạy cá c bơm hút nớ c



Đ ộ i c ứ u sin h

Không

Rờ I Bỏ
Tà U

Có

Có thể
chìm không?

Có

Không
Yêu cầu giúp đỡ

Có tăng thêm
mức nguy hiểm
không ?
Không

9

Khắc phục bổsung
TC

TH/TR - Đ a/TR
- Làm kháng cá o Hàng hải

nứt của vỏ tàu, nút tròn, nút hình nón để bịt những ống nước, lỗ tròn... Trước khi đóng
nêm phải lấy vải bạt hoặc sợi gai ngâm dầu ấn vào nút để đóng cho chặt.

Hình 11.Nêm và nút gỗ
2. Nắp vít (bu-lông chuyên dụng)
Bao gồm miếng cao su có kích thước lớn hơn lỗ thủng, miếng tôn gắn vào thanh
sắt tròn bằng một bản lề làm cho thanh sắt này gập lại được vuông góc hoặc nằm trong
mặt phẳng của miếng tôn, đầu kia có ren để bắt ê-cu.
Với loại có bản lề ta để cho thanh sắt nằm trong một mặt phẳng của miếng tôn
và miếng cao su, luồn miếng tôn và cao su ra ngoài thành tàu. Khi thả tay ra do thanh
sắt lắp lệch tâm của miếng tôn nên miếng tôn và cao su quay vuông góc với thanh sắt,
dưới áp lực của nước dùng tay điều chỉnh để cho miếng cao su áp sát vào lỗ thủng của
vỏ tàu, tiếp theo đệm miếng cao su vào mặt trong vỏ tàu, đặt long đen và siết chặt ê-cu
để cố định nắp vít vào lỗ thủng.
Với lỗ thủng tròn ta lấy một mảnh gỗ có đường kính lớn hơn miệng lỗ thủng để
làm nắp, giữa mảnh gỗ dùi một lỗ xỏ vừa bu-lông. Đưa đầu có ngạnh của bu-lông qua
lỗ thủng tra ngoài mạn tàu, bên trong mạn xung quanh lỗ thủng đệm bằng bạt. Xỏ lỗ
giữa nắp gỗ vào bu-lông để nắp gỗ đè chặt vào đệm, nếu bu-lông còn dài ta lấy miếng
gỗ dầy làm đệm, đệm vào giữa nắp gỗ đè chặt vào đệm, nếu bu-lông còn dài ta lấy
miếng gỗ dày làm đệm, đệm vào giữa nắp gỗ và đai ốc, xoáy chặt tai hồng để nắp gỗ
ép mạnh vào đệm.
3. Thảm chống thủng

a) Các loại thảm
- Thảm mềm: Bao gồm từ 1÷2 lớp vải bạt không thấm nước, khung là các sợi
dây to bền. Có nhiều loại kích thước khác nhau:
- Thảm cứng: Bao gồm loại nửa cứng và cứng.

b) Sử dụng thảm cứu thủng:
Dùng maní bắt hai khuyết đầu dây ở hai góc trên của thảm vào hai sợi dây

vào cấu trúc mặt boong. Để giữ được thảm chặt hơn ở vị trí lỗ thủng có khi người ta
còn buộc thêm hai dây gia cố ở hai mép ngang của thảm, một dây kéo về mũi một dây
kéo về lái.

Hình 12.Sử dụng buộc thảm chống thủng theo kiểu ngang.
- Kiểu hình thoi:
Bốn khuyết buộc theo thứ tự các dây 1, 2, 3, 4. Sau đó chuyển bạt chống thủng
về mũi thả xuống mạn bị thủng, dây thứ hai thả võng xuống trước mũi và chuyển sang
mạn bên kia.
Dây thứ nhất (1) và dây thứ ba (3) theo thứ tự kéo về mũi và lái, đồng thời điều
chỉnh (tay hoặc tời) các dây này về cong giang bị thủng, dây thứ hai (2) và thứ tư (4)
điều chỉnh đúng độ sâu lỗ thủng.
(4)

(3)

(1)
(2)

Hình 13.Sử dụng buộc thảm theo kiểu hình thoi.

Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển

24


2008

Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
4. Xi-măng (bêtông)

Khi có bão gió mà bị thủng cần tính toán hướng đi và tốc độ để tránh lắc và
nghiêng ngang. Nếu tàu bị nghiêng nên điều động để gió thổi vào mạn thấp, khi quay
trở nên quay về mạn bị nghiêng.
Nếu bị thủng mà xét thấy thuyền bộ cứu được nên đưa tàu vào cạn.
Mọi trường hợp va chạm có thể xảy ra thủng tàu, lưu ý không nên lùi máy đột
ngột.

2.6. TÀU MẮC CẠN
2.6.1. NGUYÊN NHÂN TÀU BỊ CẠN
1. Bị cạn ngoài ý muốn có thể do các nguyên nhân sau
- Sai lầm trong hành động.
- Giông bão làm tàu mất khả năng điều động trôi dạt lên bãi cạn.
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển

25