PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO GIAO THỦY
TRƯỜNG TIỂU HỌC A GIAO THỊNH

BÁO CÁO SÁNG KIẾN
KINH NGHIỆM LÀM ĐỒ DÙNG DẠY HỌC MÔN LỊCH
SỬ- ĐỊA LÍ LỚP 4- 5 Ở TIỂU HỌC

Tác giả: Trần Thị Miền
Trình độ chuyên môn: Cao đẳng Sư phạm
Chức vụ: Phó Hiệu trưởng
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học A Giao Thịnh

Giao Thủy, ngày 20 tháng 3 năm 2015
1


THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: Kinh nghiệm làm đồ dùng dạy học môn Lịch sử - Địa lí lớp
4-5 ở Tiểu học.
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Lịch sử - Địa lí lớp 4,5 ở Tiểu học
3. Thời gian áp dụng sáng kiến: Từ ngày 15/8/2012 đến 15/3/2015
4.Tác giả:
Họ và tên

: Trần Thị Miền

Năm sinh

: 1974

Nơi thƣờng trú

2


I. ĐIỀU KIỆN, HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Hiện nay, chúng ta đã và đang thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học,
giáo dục ở bậc Tiểu học để đạt đƣợc mục tiêu cấp học, đồng thời đáp ứng những
đổi mới về kinh tế, xã hội của đất nƣớc.
Giáo dục Tiểu học là nền móng vô cùng quan trọng của hệ thống giáo dục
quốc gia, nhằm đạt đƣợc mục tiêu giáo dục con ngƣời mới phát triển toàn diện.
Giáo dục Tiểu học vừa tạo điều kiện cơ sở cho trẻ có thể tiếp tục học lên Trung
học, vừa chuẩn bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để các em có thể bƣớc vào cuộc
sống lao động, dễ dàng thích nghi với công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nƣớc.
Trong các môn học của bậc Tiểu học, môn Tự nhiên và xã hội nói chung,
môn Lịch sử- Địa lí nói riêng giữ vai trò không nhỏ trong quá trình phát triển
toàn diện của HS. Dạy Lịch sử- Địa lí không những cung cấp cho học sinh
những hiểu biết về tự nhiên, xã hội, con ngƣời mà còn hình thành và phát triển
óc quan sát, năng lực tƣ duy, suy luận, khái quát…Đồng thời hình thành và bồi
dƣỡng lòng yêu quê hƣơng đất nƣớc, lòng tự hào dân tộc.
Trong công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông đòi hỏi chúng ta mạnh dạn
cải cách trên hai lĩnh vực: Nội dung và phƣơng pháp dạy học. Nội dung dạy học
đã đƣợc thể hiện trên sách giáo khoa mới. Việc đổi mới phƣơng pháp dạy học là
quá trình giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con ngƣời Việt Nam mới
với phƣơng pháp dạy học theo kiểu thuyết trình tràn lan vẫn ngự trị trong một số
bộ phận giáo viên các cấp học. Để giải quyết vấn đề này, tƣ tƣởng chỉ đạo về đổi
mới phƣơng pháp dạy học đã đƣợc phát biểu nhƣ: "Lấy người học làm trung
tâm", "Phát huy tính tích cực chủ động của học sinh", "Tích cực hoá hoạt động
học tập của học sinh".
Để làm đƣợc điều đó, đòi hỏi trƣớc hết ở năng lực chọn phƣơng pháp dạy
học và tính sáng tạo của giáo viên. Đó chính là phƣơng pháp dạy học hiệu quả.


Môn

Lớp

Tên bản đồ, lƣợc đồ

Số
lƣợng

4
1

Lịch sử

Bản đồ hành chính

2

Bản đồ tự nhiên Việt Nam

Địa lí
5

2

Bản đồ tự nhiên

4


nhu cầu. Và những bản đồ, lƣợc đồ đó gặp phải những tồn tại là: mau hỏng do
làm bằng giấy nên dễ hỏng trong điều kiện thời tiết ẩm, tính đa dụng chƣa cao,
khó sử dụng, nhỏ, nhiều nội dung chồng chéo của nhiều bài (Ví dụ Bản đồ tự
nhiên chồng chéo nội dung của các bài địa lí trong chƣơng trình), có nhiều chi
tiết thừa làm học sinh không tập trung trong khi học, khó quan sát và phát hiện
nội dung bài.
- Các lƣợc đồ trong SGK của từng bài quá nhỏ, chỉ có thể quan sát cá nhân
hoặc theo nhóm, không tiện cho giáo viên giới thiệu, giảng giải cho cả lớp dẫn
đến hiệu quả giờ học không cao.
- Từ thực tế trên dẫn đến hiện tƣợng giáo viên dạy chay, miêu tả nội dung
bằng lời lẽ, không có lƣợc đồ để học sinh quan sát nên các em học bài không
hứng thú, khó tiếp thu, tƣ duy logic kém phát triển, khả năng khái quát và rút ra
bài học còn hạn chế.
- Đầu năm học 2012-2013, tôi đã tiến hành khảo sát 180 em học sinh khối
4, 5 với các câu hỏi:
1 Khi học môn Lịch sử- Địa lí ,em có dễ nắm đƣợc nội dung bài
học không?
2 Em ghi nhớ nội dung bài học có lâu không?
3 EM có thích học môn Lịch sử- Địa lí không?
4 Em có mong chờ đến tiết sau để học môn Lịch sử- Địa lí không?
5


Kết quả thu đƣợc nhƣ sau:
STT

Nội dung

Số



Mong đến tiết sau

85/180

47,2

Nhận xét: Trên thực tế chỉ có một nửa số HS học tốt và hứng thú với môn học
này.
Trƣớc thực trạng trên tôi đã nghiên cứu, làm và sử dụng đồ dùng dạy học có
tên: Lƣợc đồ đa năng với mong muốn góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục.
2. Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến
2.1. Phương hướng khắc phục
- Lƣợc đồ đa năng đƣợc thiết kế lớn để tất cả học sinh trong lớp dễ dàng
quan sát. Nó đƣợc thiết kế để dạy các bài có sử dụng lƣợc đồ trong chƣơng trình
môn Lịch sử và Địa lí lớp 4,5 và đƣợc làm bằng những vật liệu bền để sử dụng
lâu dài trong nhiều năm.
- Lƣợc đồ lớn đƣợc chia thành các tỉnh thành, các con sông, dãy núi lớn
có từ tính để hút nam châm và đƣợc gắn bóng đèn LED và bật sáng từng vùng
khi cần.
- Ngoài những bài có nội dung đƣợc thiết kế sẵn trên lƣợc đồ lớn, còn có
những bài mà nội dung cụ thể đƣợc làm rời và nội dung mỗi bài đƣợc cho vào
một túi nhỏ . Dạy đến bài nào thì gắn nội dung bài đó vào lƣợc đồ lớn (nhờ có
nam châm hút).
2.2. Giải pháp thực hiện
Sau đây tôi xin trình bày cấu tạo, cách làm và cách sử dụng của Lƣợc đồ đa
năng :
Cấu tạo:
Lƣợc đồ đa năng gồm hai phần riêng biệt: Lƣợc đồ lớn (Lƣợc đồ tự nhiên
Việt Nam) và các lƣợc đồ nhỏ (Mỗi lƣợc đồ nhỏ là nội dung một bài dạy). Phía

- Thành phố Cần Thơ (Dạy bài Thành phố Cần Thơ- Địa lí Lớp 4)
- Thành phố Huế (Dạy bài Thành phố Huế- Lớp 4- Địa lí Lớp 4)
- Thành phố Đà (Nẵng Dạy bài Thành phố Đà Nẵng- Địa lí Lớp 4)
8


+ Gắn các bóng đèn LED vào phía sau các con sông:
- Sông Hồng, sông Thái Bình, sông Cửu Long, sông Gianh để dạy các bài:
Bài “Sông ngòi” (Địa lí lớp 5) ; bài “Đồng bằng Bắc bộ”, “Đồng bằng Nam bộ”
(Địa Lí Lớp 4), “Bài Trịnh- Nguyễn phân tranh” (Lịch sử lớp 5)
+ Dãy núi: Gắn điện sau dãy Hoàng Liên Sơn để dạy bài: Dãy Hoàng Liên Sơn
(Địa lí lớp 4)
+ Lƣu ý: Gắn nhiều bóng đèn LED nhỏ vào một vị trí để tạo độ sáng cần thiết.
Bƣớc 3: Lƣợc đồ đa năng đƣợc gắn vào khung nhôm và đóng hộp (hộp có
bề dày 10 cm) có cánh phía sau nhƣ cánh tủ để bảo vệ các bóng đèn. Bên cạnh
hộp gắn các công tắc điện để khi giới thiệu đến tỉnh, thành phố nào thì bật công
tắc tƣơng ứng với tỉnh, thành phố đó để khu vực đó sáng lên cho HS dễ nhìn.
Bƣớc 4: Dùng keo gắn thanh nam châm phía mặt sau lƣợc đồ để tạo lực
hút khi gắn các lƣợc đồ nhỏ và các biểu tƣợng vào lƣợc đồ lớn.
Bƣớc 5: Gắn lƣợc đồ đa năng trên giá đỡ chắc chắn để đặt trên bục giảng
khi dạy, dƣới chân giá có gắn bánh xe để dễ di chuyển.
Nhƣ vậy tôi đã làm xong lƣợc đồ lớn với 10 bài đƣợc thiết kế sẵn trên đó (với
các nội dung về các tỉnh, thành phố, các con sông, dãy núi của 10 bài đó). Cụ thể
là các bài sau:
1. Việt Nam- đất nƣớc chúng ta ( Phần Địa lí lớp 5)
2. Địa hình và khoáng sản (Phần Địa lí lớp 5)
3. Sông ngòi (Phần Địa lí lớp 5)
4. Vùng biển nƣớc ta (Phần Địa lí lớp 5)
5. Dãy Hoàng Liên Sơn (Phần Địa lí lớp 4)
6. Tây nguyên (Phần Địa lí lớp 4)

vực miền Bắc của nƣớc ta trên lƣợc đồ lớn để khi gắn vào thì chồng khít lên
phần miền Bắc của lƣợc đồ lớn.

11


Sau khi gắn chồng khít, ta đƣợc lƣợc đồ mới sau :

- Còn đối với những lƣợc đồ nhỏ không gắn chồng khít lên một phần hay cả
lƣợc đồ lớn thì tôi phóng to sao cho dƣới lớp học sinh cũng quan sát đƣợc và đặt
vừa vào phần biển Đông trên lƣợc đồ (Tận dụng khoảng trống này khi không
giới thiệu về biển).
- Sau khi làm xong trên photoshop tôi in ra giấy đề can.
- Dán giấy đề can lên các tấm tôn mỏng để khi dạy đến bài nào ta có thể đặt nó
trong lƣợc đồ lớn.
- Dùng kéo cắt theo hình của lƣợc đồ, các biểu tƣợng, các dòng chữ.
12


- Lƣợc đồ nhỏ và các biểu tƣợng của mỗi bài sẽ đƣợc cho vào một túi nhỏ có
gắn tên bài tiện cho việc sử dụng.

Nhƣ vậy tôi đã làm xong các lƣợc đồ nhỏ và các biểu tƣợng rời cho 18 bài Lịch
sử - Địa lí lớp 4,5. Cụ thể là các bài sau và một số hình ảnh minh họa:
+ Phần Địa lí lớp 5 gồm các bài:
1-Khí hậu
2- Đất và Rừng

13



+ Phần Lịch sử lớp 5 gồm các bài:
17-Thu đông 1947- Việt Bắc mồ chôn giặc Pháp
18- Chiến thắng biên giới thu đông 1950
Hai bài Lịch sử này đều là khu Việt Bắc nên lƣợc đồ giống nhau, khi dạy gắn
các biểu tƣợng cho diễn biến trận đánh khác nhau.
Đây là bức ảnh chụp các biểu tƣợng và lƣợc đồ nhỏ của các bài để khi dạy
đến bài nào thì gắn lên lƣợc đồ lớn nội dung bài đó (Mỗi bài đƣợc chứa trong
một ngăn nhỏ)

17


18


2.3.Cách sử dụng:
- Dùng Lƣợc đồ đa năng để dạy hầu hết các bài Lịch sử+ Địa lí lớp 4,5 (gồm 28
bài có lƣợc đồ). Cụ thể: 13 bài Địa lý lớp 4; 8 bài Địa lý lớp 5; 4 bài Lịch sử lớp
4 ; 3 bài Lịch sử lớp 5
- Ngoài ra còn dùng để dạy các bài tập đọc từ lớp 1 đến lớp 5 có nói đến các địa
danh của Việt Nam . VD : Bài “Nhớ Việt Bắc” của lớp 3 , bài “Cao Bằng”, “
Đất Cà Mau” của lớp 5.
Cụ thể:
- Khi dạy về các tỉnh , thành phố, con sông hay dãy núi, dạy bài nào thì giáo
viên bật công tắc điện sáng vùng đó để học sinh dễ xác định vị trí và xác định
vùng đó giáp những tỉnh nào.. Sau đó cần dạy đến những phần chi tiết của thành
phố đó thì dùng lƣợc đồ phóng to đặt sang bên cạnh để học sinh dễ quan sát.
Ví dụ: Dạy bài Thủ đô Hà Nội, giáo viên tiến hành nhƣ sau:
Trƣớc hết giới thiệu thủ đô Hà Nội trên lƣợc đồ lớn bằng cách bật điện sáng

thiết kế sẵn trên lƣợc đồ HS quan sát rất dễ) và xác định các cao nguyên nằm ở
miền Nam nƣớc ta.
+ Đến nội dung hoạt động sản xuất: gắn phần chú giải, gắn các biểu tƣợng để
dạy. Các biểu tƣợng đã đƣợc làm rời bằng miếng tôn mỏng nhƣ sau:

- Các bài khác tiến hành dạy tƣơng tự .
* Để Lƣợc đồ đa năng phát huy hết hiệu quả, tôi- Hiệu phó phụ trách chuyên
môn đã sắp xếp thời khóa biểu môn Lịch sử- Địa lí lớp 4,5 so le nhau để lƣợc
đồ đa năng đƣợc dùng cho tất cả các tiết của hai khối lớp trên. Ngoài ra còn
dùng để dạy các bài tập đọc từ lớp 1 đến lớp 5 có nói đến các địa danh của Việt
Nam . VD : Bài “Nhớ Việt Bắc” của lớp 3 , bài “Cao Bằng”, “ Đất Cà Mau” của
lớp 5.

III. HIỆU QUẢ DO SÁNG KIẾN ĐEM LẠI
1. Hiệu quả xã hội

21


2. Lƣợc đồ đa năng đƣợc đƣa vào sử dụng rộng rãi trong trƣờng và đã đem
lại những hiệu quả sau:
- Vì dạy bài nào mới gắn bài đó vào lƣợc đồ lớn nên lƣợc đồ thoáng, không
bị chồng chéo nội dung của nhiều bài nhƣ bản đồ đƣợc cấp phát, học sinh dễ
quan sát và phát hiện nội dung.
- Lƣợc đồ đa năng đƣợc làm bằng các vật liệu rẻ tiền, dễ kiếm nên tiết kiệm
đƣợc tiền của và thời gian.
- Những vật liệu dùng để làm là tôn, mica nên rất bền, sử dụng đƣợc nhiều
năm không tốn công làm đi làm lại.
- Lƣợc đồ đa năng đƣợc thiết kế với màu sắc đẹp, tính khoa học và thẩm mĩ
cao gây sức hấp dẫn khiến học sinh rất hứng thú trong giờ học và mong chờ đến


162/180
22

90,0

Ghi chú


2

Ghi nhớ lâu

158/180

87,8

3

Thích học

170/180

94,4

4

Mong đến tiết sau

170/180

tự làm” cấp huyện cũng nhƣ cấp tỉnh năm học 2011-2012 nhằm nâng cao chất
lƣợng dạy và học môn Lịch sử - địa lí ở Tiểu học.
Có thể khẳng định việc tự làm và sử dụng Lƣợc đồ đa năng một cách sáng tạo,
linh hoạt đã mang lại hiệu quả rất lớn trong việc dạy học môn Lịch sử - Địa lí
lớp 4, 5. Trong quá trình sử dụng Lƣợc đồ đa năng vào việc dạy môn Lịch sử Địa lí lớp 4, 5 trong ba năm học vừa qua, giáo viên đứng lớp đã phản ánh về
hiệu quả của nó là rất tốt, là một trong những yếu tố góp phần nâng cao hiệu quả
dạy học. Đồ dùng này cũng đã đoạt giải nhất trong hội thi “TBĐDDH tự làm”
cấp tỉnh, năm học 2011-2012, đƣợc Sở giáo dục cấp giấy khen. Nếu các đồng
chí quản lý và giáo viên trƣờng bạn thấy giá trị của lƣợc đồ đa năng này thì hãy
cùng nghiên cứu và áp dụng.
Trên đây là bản báo cáo kinh nghiệm của bản thân tôi. Rất mong nhận
đƣợc sự góp ý quý báu của cấp trên và các bạn đồng nghiệp để giúp cho đề tài
của tôi hoàn thiện hơn! Xin chân thành cảm ơn!
IV. Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền
Tôi xin cam kết sáng kiến trên không sao chép của bất kì ai và không vi phạm
bản quyền. Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm.
24


TÁC GIẢ SÁNG KIẾN

CƠ QUAN ĐƠN VỊ
ÁP DỤNG SÁNG KIẾN
(xác nhận)
Trƣờng Tiểu học A Giao Thịnh xác nhận:
đồ dùng dạy học “Lƣợc đồ đa năng” của
tác giả Trần Thị Miền đã đƣợc áp dụng
thƣờng xuyên trong việc dậy môn Lịch sửĐịa lí lớp 4,5 và đạt hiệu quả cao. Sáng
kiến đƣợc xếp loại xuất sắc.
HIỆU TRƯỞNG