ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ HỒNG VÂN

XÂY DỰNG VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG ĐIỆN TÍCH. ĐIỆN TRƢỜNG VẬT LÝ LỚP 11
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI
MÔN VẬT LÝ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ HỒNG VÂN

XÂY DỰNG VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG ĐIỆN TÍCH. ĐIỆN TRƢỜNG VẬT LÝ LỚP 11
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI
MÔN VẬT LÝ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÍ
CHUYÊN NGÀNH: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN VẬT LÍ)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Huy Sinh

defined.
Tiểu kết chƣơng 1............................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2 ......................................................... Error! Bookmark not defined.
XÂY DỰNG VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI HỆ THỐNG BÀI TẬP CHƢƠNG
''ĐIỆN TÍCH. ĐIỆN TRƢỜNG'' VẬT LÍ 11 THPT NHẰM BỒI DƢỠNG
HỌC SINH GIỎI MÔN VẬT LÍ .................... Error! Bookmark not defined.

i


2.1. Phân tích nội dung kiến thức chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" ....... Error!
Bookmark not defined.
2.1.1. Cấu trúc nội dung chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" . Error! Bookmark
not defined.
2.1.2. Vị trí và vai trò của chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" Error! Bookmark
not defined.
2.1.3. Những kiến thức trọng tâm của chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" Error!
Bookmark not defined.
2.2. Xây dựng hệ thống bài tập định lƣợng và hƣớng dẫn giải cho chƣơng
"Điện tích. Điện trƣờng" nhằm bồi dƣỡng học sinh giỏi.Error!

Bookmark

not defined.
2.2.1. Chủ đề 1: Bài tập áp dụng định luật Culong ........ Error! Bookmark not
defined.
2.2.2. Chủ đề 2: Tính cƣờng độ điện trƣờng gây bởi điện tích điểm. ...... Error!
Bookmark not defined.
2.2.3. Chủ đề 3: Công của lực điện trƣờng. Điện thế. Hiệu điện thế ...... Error!
Bookmark not defined.

Việt Nam sau gần ba mƣơi năm đổi mới đã đạt đƣợc nhiều thành tựu to
lớn về kinh tế văn hóa, chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân đã đƣợc nâng cao
rất nhiều. Hiện nay chúng ta đang trong giai đoạn hội nhập, xu hƣớng toàn
cầu hóa là tất yếu, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lƣợng cao là rất lớn. Để
đáp ứng nhu cầu đó thì vai trò của giáo dục là rất quan trọng.
Vật lí là môn khoa học tự nhiên gắn liền với cuộc sống. Học vật lí là
giúp cho học sinh hiểu biết, khám phá các hiện tƣợng tự nhiên. Việc giải bài
tập vật lí không những giúp học sinh củng cố khắc sâu kiến thức mà còn giúp
học sinh phát triển tƣ duy và rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề. Các cuộc
thi học sinh giỏi nói chung và môn vật lí nói riêng vẫn thƣờng xuyên đƣợc tổ
chức nhằm tìm kiếm, bồi dƣỡng và đào tạo những học sinh giỏi yêu thích
môn vật lí giúp cho các em có thêm kiến thức và lòng đam mê nghiên cứu
trong lĩnh vực vật lí. Để góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học học ở nƣớc
ta đã có mô hình các trƣờng chuyên, lớp chọn. Tuy nhiên hệ thống các trƣờng
chuyên chất lƣợng cao lại chủ yếu tập chung ở một số nơi có điều kiện kinh tế
văn hóa phát triển nhƣ ở các thành phố lớn, các thị xã. Trong khi có rất nhiều
học sinh có tƣ chất, yêu thích bộ môn vật lí ở các khu vực khó khăn không có
điều kiện theo học ở các trƣờng chuyên lớn. Các em học sinh đó cũng có nhu
cầu đƣợc bồi dƣỡng thƣờng xuyên và đƣợc tham gia vào các cuộc thi học sinh
giỏi. Hiện nay trên thị trƣờng có rất nhiều sách tham khảo nhƣng để học sinh
có thể lựa chọn đƣợc những tài liệu phù hợp còn gặp nhiều khó khăn. Hơn
nữa để bồi dƣỡng học sinh giỏi giáo viên thƣờng phải tự tìm hiểu tài liệu, sƣu
tầm bài tập rồi giao cho các em.Trong các trƣờng THPT việc bồi dƣỡng học
sinh giỏi rất quan trọng, nhƣng còn mang tính tự phát, chƣa có phƣơng pháp
cụ thể.

1


Với những lý do trên đây chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu “ Xây dựng


Giới hạn trong chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" vật lí 11 nhằm mục
đích bồi dƣỡng học sinh giỏi vật lí ở trƣờng THPT.
7. Nhiệm vụ nghiên cứu.
7.1. Tìm hiểu lý luận về vai trò, tác dụng, phƣơng pháp giải bài tập vật lí.
7.2. Nghiên cứu nội dung kiến thức chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" vật lý 11
7.3. Lựa chọn xây dựng hệ thống bài tập chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" vật
lý 11
8.Thực nghiệm sƣ phạm: Sử dụng hệ thống bài tập xây dựng vào thực
nghiệm sƣ phạm để đánh giá ƣu, nhƣợc điểm, tính hiệu quả của hệ thống bài
tập và phƣơng pháp hƣớng dẫn hoạt động giải bài tập chƣơng "Điện tích.
Điện trƣờng" phục vụ mục tiêu bồi dƣỡng học sinh giỏi môn vật lí.
9. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận:
- Nghiên cứu thực tiễn: Sử dụng phƣơng pháp điều tra khảo sát tại cơ sở công
tác trong quá trình dạy học môn vật lí ở trƣờng THPT Ba Vì - Hà Nội.
- Xử lí các kết quả dạy và học trong quá trình thực nghiệm sƣ phạm để đánh
giá tính khả thi và hiệu quả của đề tài nghiên cứu.
- Đƣa ra những nhận xét và kết luận
10. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, mục lục, tài liệu tham khảo,
phần nội dung của đề tài đƣợc thể hiện theo ba chƣơng
Chƣơng 1: Một số vấn đề lí luận và thực tiễn về việc xây dựng hệ thống
bài tập vật lí nhằm bồi dƣỡng học sinh giỏi vật lí ở trƣờng THPT.
Chƣơng 2: Hệ thống bài tập và hƣớng dẫn hoạt động giải bài tập vật lí
chƣơng "Điện tích. Điện trƣờng" Vật lí lớp 11 THPT
Chƣơng 3.Thực nghiệm sƣ phạm.

3


4


đòi hỏi cho những HSG về lí thuyết ( academically). Hình thức này đòi hỏi ở
nhà trƣờng rất nhiều điều kiện ( không dựa vào các gia đình phụ huynh) từ
việc bảo vệ HS, giúp đỡ và đào tạo phát triển chuyên môn cho giáo viên đến
việc phát triển chƣơng trình bài học .
Phương pháp Mông-te-xơ-ri ( Montessori method): Trong một lớp HS
chia thành ba nhóm tuổi, nhà trƣờng mang lại cho HS những cơ hội vƣợt lên
so với các bạn cùng nhóm tuổi. Phƣơng pháp này đòi hỏi phải xây dựng đƣợc
các mức độ khá tự do, nó hết sức có lợi cho những HSG trong hình thức học
tập với tốc độ cao.
Tăng gia tốc ( Acceleration): Những HS xuất sắc xếp vào một lớp có
trình độ cao với nhiều tài năng tƣơng ứng với khả năng của mỗi HS. Một số
trƣờng Đại học, Cao đẳng đề nghị hoàn thành chƣơng trình nhanh hơn để HS
có thể học bậc học trên sớm hơn. Nhƣng hƣớng tiếp cận giới thiệu HS với
những tài liệu lí thuyết tƣơng ứng với khả năng của chúng cũng dễ làm HS xa
rời xã hội.
Học tách rời ( Pull - out) một phần thời gian theo lớp HSG, phần còn
lại học lớp thƣờng.
Làm giàu tri thức ( Enrichment) toàn bộ thời gian HS học theo lớp bình
thƣờng, nhƣng nhận tài liệu mở rộng để thử sức, tự học ở nhà.
Dạy ở nhà ( Home schooling) một nửa thời gian học tại nhà, học lớp
nhóm, học có cố vấn (mentor) hoặc một thầy một trò (tuor) và không cần dạy.
Trường mùa hè ( Summer school) bao gồm khóa học đƣợc tổ chức vào
mùa hè.
Sở thích riêng ( Hobby) một số môn thể thao nhƣ cờ vua đƣợc tổ chức
để dành cho HS thử trí tuệ sau giờ học ở trƣờng.
Tuy nhiên, cũng có một số nƣớc không có trƣờng lớp chuyên cho HSG
nhƣ Nhật Bản và một số bang của Hoa kỳ. Từ năm 2001 với đạo luật "Không

(2003). Phương pháp dạy học vật lí ở trường phổ thông. NXB Đại học sƣ
phạm.
12. Phạm Hữu Tòng (2008). Lí luận dạy học vật lí. NXB Đại học sƣ phạm.
13. Đỗ Thị Hƣơng Trà ( Chủ biên), Phạm Gia Phách (2009). Dạy học bài
tập vật lí. NXB Đại học sƣ phạm
14. Trang Web
( trang web bách khoa toàn thƣ mở).

8