Thực trạng hiến xác, hiến bôô phâôn cơ thể ở Viêôt Nam hiêôn nay
A. LỜI MỞ ĐẦU
Xã hội ngày càng phát triển, kéo theo đó là các quyền của con
người, của cá nhân… cũng ngày càng được tôn trọng và bảo vệ.
Quyền nhân thân cũng vậy, nó là một trong số các quyền dân sự
quan trọng của mỗi cá nhân. Chính vì quan trọng nên pháp luật
Việt Nam đã quy định rất cụ thể trong pháp luật dân sự và chủ yếu
là Bộ luật Dân sự (BLDS).
Việt Nam đang từng ngày tiếp thu và sáng tạo những tri thức mới
trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là lĩnh vực y học đã có
nhiều bước chuyển đổi mới. Việc hiến xác, hiến bộ phận cơ thể
người ở nước ta hiện nay cũng không còn quá mới mẻ. Người dân
đã nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này. Hơn nữa pháp
luật cũng đã quy định rất rõ ràng về quyền hiến xác, bộ phận cơ
thể (BPCT) sau khi chết; Luật hiến, lấy, ghép mô, BPCT người và
hiến, lấy xác năm 2006 cũng quy định về các điều kiện của cá
nhân hiến xác, hiến mô, BPCT của mình sau khi chết. Đây được
xem là những quy định rất mới trong lịch sử lập pháp ở Việt Nam,
là bước đột phá và được coi là cuộc cách mạng trong quan niệm về
sự sống, cái chết của con người. Tuy nhiên, trên thực tế không thể
tránh khỏi những bất cập do ý thức của người dân và cả những
nhà chức trách. Do vậy, em xin chọn đề tài: “Thực trạng hiến xác,
hiến bộ phận cơ thể ở Việt Nam hiện nay” để làm rõ hơn về vấn đề
này.

B. NỘI DUNG


I. Một số khái niệm chung
1. Hiến xác
Hiến xác là một hành động, một nghĩa cử cao đẹp thể hiện ý thức

khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng như hiện nay. Qua
những điều luật mang tính khái quát như Điều 33 và 34 BLDS năm
2005 ta cũng thấy rằng việc hiến xác và BPCT là quyền của cá
nhân, đồng thời cũng thể hiện rõ mục đích hiến tặng đó là vì chữa
bệnh và nghiên cứu khoa học. Quyền hiến xác và hiến BPCT là
những quyền nằm trong hệ thống các quyền nhân thân cơ bản vì
thế nó có đầy đủ các đặc điểm của một quyền nhân thân; đó là
đặc điểm về tính cá nhân tuyệt đối, tính không được xác định bằng
tiền, quyền nhân thân được xác lập không phải dựa trên các sự
kiện pháp lý mà chúng được xác lập trực tiếp trên cơ sở những quy
định của pháp luật.
Nhằm tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho việc lấy, ghép mô; bộ
phận cơ thể và tạo nguồn cung cấp mô, tạng dồi dào phục vụ cho
việc cứu chữa người bệnh và nghiên cứu khoa học, Nhà nước ta đã
ban hành một số văn bản pháp luật điều chỉnh về việc hiến xác,
hiến bộ phận cơ thể người mà tiêu biểu là Luật Hiến, lấy, ghép mô,
bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006, trong đó có quy
định cụ thể về điều kiện, nguyên tắc cũng như quyền hiến xác; bộ


phận cơ thể khi còn sống cũng như điều kiện hiến mô, bộ phận cơ
thể sau khi chết. Luật này quy định cụ thể như sau:
1.1. Về các nguyên tắc trong việc hiến xác và hiến các bộ phận cơ
thể người (được quy định tại Điều 4 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ
phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006)
- Thứ nhất, tự nguyện đối với người hiến tức là phải có sự thống
nhất giữa ý chí bên trong của cá nhân và sự bày tỏ ý chí ra bên
ngoài. Vì vậy, muốn chứng tỏ người hiến xác, hiến BPCT là tự
nguyện, người đó phải bày tỏ ý chí của mình cho mọi người xung
quanh được biết. Do ý nghĩa và tính chất quan trọng của việc hiến

tinh thần cũng như vật chất từ phía người hiến, nhận và gia đình
họ đối với nhau; qua đó ngăn chặn khả năng thương mại hóa do
quan hệ trực tiếp giữa các đối tượng này (khoản 4 Điều 4).
Ngoài 4 nguyên tắc cơ bản trên đây, tuy không được luật Việt Nam
trực tiếp quy định nhưng trên tinh thần của luật, khi tiếp cận vấn
đề hiến xác, BPCT người cần phải tuyệt đối tôn trọng các nguyên
tắc đó là tôn trọng cơ thể con người và quyền được thông tin của
người hiến.
1.2. Về điều kiện của người quyền hiến xác, hiến BPCT người
Điều kiện hiến xác, BPCT của cá nhân sau khi chết: Theo Điều 5
của Luật hiến, lấy, ghép mô, BPCT người và hiến, lấy xác năm
2006 quy định: “Người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi
dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn
sống, sau khi chết và hiến xác”. Sở dĩ có quy định như vậy bởi các


nhà làm luật nước ta quan niệm rằng ở tuổi đó, người hiến mới
phát triển đầy đủ về tâm, sinh lý cũng như về mặt pháp lý, họ là
người có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, có thể bằng hành vi của
mình tham gia xác lập các quyền và nghĩa vụ nhất định theo quy
định của pháp luật. Thực tế trên thế giới và ở Việt Nam cũng đã
xảy ra những trường hợp việc lấy, ghép nhầm mô, BPCT của người
hiến bị bệnh (nan y) cho người bệnh đã gây ra những cái chết rất
thương tâm do vậy điều kiện về sức khỏe của người hiến xác cũng
vô cùng quan trọng, cần được các cơ sở y tế kiểm tra kĩ lưỡng.
1.3. Về thử tục đăng kí hiến xác và hiến tặng các BPCT
Điều kiện về trình tự và thủ tục đăng khí hiến xác được quy định
tại Điều 19, hiến BPCT khi còn sống và khi đã chết được quy định ở
Điều 12, 18 Luật hiến, lấy, ghép mô, BPCT người và hiến xác năm
2006. Thủ tục thay đổi, hủy bỏ đơn đăng ký hiến mô, bộ phận cơ

xác hoặc trường hợp trước khi chết họ đồng ý hiến song khi họ
chết đi gia đình họ không đồng ý.
Một số dữ liệu liên quan đến thực tiễn thực hiện việc hiến xác và
bộ phận cơ thể người ở Việt Nam:
- Theo số liệu thống kê, ở Việt Nam có khoảng 5000 – 6000 người
suy thận mạn cần được ghép thận. Riêng tại Hà Nội đã có gần
1500 người được chỉ định ghép gan. Sau thành công trong việc
ghép thận, Y học Việt Nam đã và đang âm thầm thực hiện ghép


gan cho đến nay đã ghép gan thành công. Đó chính là một nét đột
phá mới của nền y học hiện đại tại Việt Nam. Uỷ ban ghép tạng
Quốc gia đã dự kiến tiến hành 1 – 2 ca ghép gan đầu tiên trong
năm 2004, và đã thực hiện nhiều ca ghép gan thành công trong
những năm gần đây. Tuy nhiên, do không có nguồn của người hiến
nên cho đến nay có hàng trăm người phải sang Trung Quốc và một
số nước khác để có thể tiến hành ghép thận, gan. Còn ở trong
nước chỉ có khoảng hơn 300 ca ghép thành công chủ yếu là ghép
thận.
- Theo khảo sát của nhóm BS. Nguyễn Thế Hiệp và 2 cộng sự tại
bệnh viện chợ Rẫy và nhân dân Gia Định trong 1.226 người được
hỏi ý kiến về việc “hiến gan của người dân sau khi chết cho bệnh
nhân gan mật trầm trọng cần ghép gan” có 975 người “đồng ý”,
205 người “không đồng ý” với lý do cho rằng: “không phù hợp với
đạo lý người Việt Nam”, có 46 người còn lại (chiếm 3,7%) “không
có ý kiến”.
- Từ bảng hỏi thu được các câu trả lời: “có hay không yêu cầu ghép
gan cho người thân nếu người này bị bệnh gan mật giai đoạn
cuối?”, 1.517 người (chiếm 72%) trả lời “có” và có tới 602 người
(28%) trả lời “không”. Trong tổng số 1.202 người được hỏi thì có

Luật “Hiến, lấy, ghép bộ Phận cơ thể người và hiến lấy xác” trong
thời gian vừa qua. Từ góc độ này có thể lý giải, và dễ hiểu một
điều rằng: Vì sao vấn đề hiến xác nhân đạo ở một số tỉnh, thành
phố lớn ở khu vực phía Nam lại nhận được nhiều sự chú ý, quan
tâm, sự ủng hộ của người dân nơi đây. Theo báo Thanh Niên
(22/01/2007) Thủ tục hiến xác cho khoa học: Tại khu vực phía
Nam, người tình nguyện hiến xác có thể mang chứng minh thư hay
hộ khẩu đến đăng ký với trường Đại học Y ở địa phương, hoặc gửi


đơn tình nguyện (có xác nhận của địa phương) về Đại học Y Dược
TP HCM (217 An Dương Vương. Quận 5; Điện thoại: 8558411) thì
họ sẽ nhận được giấy chứng nhận hiến xác.
- Tất cả những người từ đủ 18 tuổi trở lên đều có thể đăng ký hiến
xác. Bác sỹ Phan Bảo Khánh –
Phó chủ nhiệm bộ môn giải phẫu, trường Đại học Y Dược TP HCM
cho biết điều này. Trung bình mỗi năm, ĐH Y Dược TP HCM cần 20
xác. Đến nay, trường đã nhận được 99 xác và gần 5.300 đơn tình
nguyện hiến xác (có sự đồng ý của gia đình) từ những người đang
sống. Bác sỹ Khánh cũng cho biết, việc hiến xác giúp các sinh viên
y khoa có giáo cụ để thực hành mổ xẻ. Hơn thế nữa, đức hy sinh
và lòng nhân ái của người hiến xác sẽ giúp họ phục vụ bệnh nhân
một cách vô tư và trong sáng. Hiện nay ở nước ta có 3 trường Đại
học: Y Hà Nội, Y Huế, Y TP.HCM là có quyền được nhận xác hiến
cho nghiên cứu khoa học.
- Khi giải thích tầm quan trọng của vấn đề hiến “xác” nhân đạo,
hiến bộ phận cơ thể người… sẽ có một vị trí cần thiết nhất trong
việc cứu chữa cho người bệnh, phục vụ khoa học và nghiên cứu, đó
chính là cơ sở tiền đề cần thiết cho ngành y học nước nhà phát
triển. Thì kết quả thu được làm cho nhóm nghiên cứu của chúng

một cách tinh vi và chuyên nghiệp thông qua khá nhiều bệnh viện.
Chỉ cần để ý một chút chúng ta có thể thấy được những người gọi
là “cò” lảng vảng trước cổng viện tìm người có nhu cầu mua. Hơn
nữa không chỉ mua bán trong nước mà phạm vi của bọn chúng còn


mở rộng ra toàn cầu đặc biệt là ở các điểm nóng như Trung Quốc.
Vì thế mới có tình trạng những bọn buôn người bắt cóc và bán
người sang Trung quốc. Nhiều gia đình có người đi xuất khẩu lao
động nhưng một đi không trở lại.
Việc mua bán nội tạng con người bị lên án vì vấn đề đạo đức. Các
nguyên tắc bình đẳng, công bằng, và nhân phẩm con người bị cho
là không được tôn trọng khi người nghèo khổ phải hy sinh sức khỏe
và đôi khi là cả mạng sống của mình. Tuy nhiên, việc kiểm soát
hoạt động này không hề dễ dàng do bên mua bán có những thỏa
thuận ngầm. Pháp luật chỉ được thực thi tốt dựa vào bản lĩnh, đạo
đức của bác sĩ, của chính những mỗi người khi ý thức về giá trị của
bản thân.
III. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về
vấn đề hiến xác, bộ phận cơ thể người.
Để người dân ý thức được tầm quan trọng của việc hiến, thực hiện
tốt các quy định pháp luật trong lĩnh vực này là rất cấp thiết. Nhà
nước cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý chặt chẽ, hiệu quả
và đặc biệt liên quan đến các chế tài xử lý vi phạm là rất cần thiết,
không vội vàng sẽ đem lại ý nghĩa xã hội to lớn và thực sự giúp đỡ
hàng trăm nghìn người bệnh có cơ hội cứu chữa và tạo điều kiện
thuận lợi cho ngành y tế ngày càng phát triển hơn. Nếu không sẽ
có những hậu quả khôn lường.
Một số vấn đề nhạy cảm như hiến BPCT, hiến xác thì củng cố niềm
tin cho xã hôi là rất quan trọng.



truyền thống và tốt nhất để tiếp cận niềm tin, gạt bỏ mối ghi ngại
từ cộng đồng.
C. KẾT LUẬN
Lần đầu tiên trong lịch sử luật đã thừa nhận quyền hiến xác, BPCT
người thông qua BLDS 2005. Đây là một điểm vô cùng tiến bộ của
pháp luật nước ta nó cũng phản ánh tư duy của các nhà làm luật
cũng có nhiều đổi mới và nắm bắt được tình hình thực tế. Tuy
nhiên trên thực tế còn rất nhiều bất cập cần các nhà làm luật
nhanh chóng thắt chặt hơn các quy định của pháp luật nhằm đảm
bảo lợi ích và trách nhiệm của mỗi con người. Hơn thể nữa, phải
thẳng tay trừng trị những kẻ lợi dụng khe hở mưu cầu lợi ích cá
nhân mà coi thường mạng sống người khác.