Phạm Thị Thu Hằng Giáo án Ngữ văn 11- cơ bản
Tuần: 19 Ngày soạn: 13.1.08
Tiết PPCT: 73 Ngày dạy: 18.1.08
Lưu biệt khi xuất dương
-Phan Bội Châu-
A. Mục tiêu
- Cảm nhận được vẻ đẹp LM hào hùng của nhà chí sĩ CM đầu thế kỉ XX & giọng thơ tâm
huyết sôi trào của PBC.
B. Trọng tâm
- Tâm trạng người chí sĩ CM trong buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước.
C. Đặc điểm bài
- 1 trong những TP mở đầu 1 thời kì LS mới của DT, cũng là 1 thời đại mới trong văn
chương.
D. Tiến trình
1. Kiểm tra bài cũ
2. Bài mới
PBC là ng đầu tiên trong LS VHVN có YT dùng văn chương để tuyên truyền, vận
động CM (nhấn mạnh mđ trực tiếp mà TG đã xđ là tuyên truyền đường lối CM cho ND,
khích lệ tinh thần YN, ý chí chiến đấu, vận động đông đảo đồng bào tham gia vào khối đại
đk DT để hợp sức đánh đuổi kẻ thù. Những áng thơ văn tuyên truyền ấy chỉ có thể chinh
phục lòng ng khi nó thấm đẫm cx trữ tình, xuất phát từ trái tim nhiệt huyết của TG.
Hđ GV - HS Yêu cầu cần đạt
- Trình bày những hiểu
biết của E về cđ PBC?
- Ngay từ 1925: NAQ
đã suy tôn ông: vị AH,
vị thiên sử, đấng xả
thân vì ĐL, được 20
triệu con ng trong
vòng nô lệ tôn sùng.
(Những trò lố…).

-> Ng khơi dòng cho loại VH trữ tình- ctrị, từng đc xem như 1
trong mũi tiến công kẻ thù trong công cuộc vận động CM -> để
lại nhiều bài học quý cho bao thế hệ nvăn sau này.
2. TP:
- Cuối XIX: ctrị đen tối, đặt ra trc các nhà YN 1 câu hỏi lớn day
dứt: phải cứu nước bằng cách nào?
- Ảnh hưởng của tư tưởng DCTS từ NN <-> PBC say sưa dấn
bước, bất chấp mọi nguy hiểm, gian lao.
Năm học: 2007 – 2008 Trường THPT chuyên Quang Trung
1
Phạm Thị Thu Hằng Giáo án Ngữ văn 11- cơ bản
- Trc PBC, đã có nhiều
ng pbiểu về vđ này
trong thơ: Bay thẳng
cánh muôn trùng tiêu
hán/ Phá vòng vây bạn
với kim ô (Chim trong
lồng- Nguyễn Hữu
Cầu), Chí làm trai…4
bể (Chí AH, NCT)
-> PBC: hi kì: hiếm,
lạ, khác thường.
- Qn về chí làm trai cuả
TG có gì mới mẻ?
- C1: bản dịch rõ ý.
C2: lời tự nhắc nhở.
- Giang sơn còn tô vẽ
mặt nam nhi/ Sinh thời
thế phải xoay nên thời
thế (Chơi xuân).

- Với PBC, đó là sự tiếp nối KV sống mãnh liệt của chàng trai
đầy nhiệt huyết, nhưng nó táo bạo & quyết liệt hơn NCT (…).
- Con ng dám đối mặt với cả đất trời (càn khôn), cả vũ trụ để tự
khẳng định mình, vượt hẳn lên trên cái mộng công danh thường
gắn liền với hiếu, trung để vươn tới những lí tưởng nhân quần,
XH rộng lớn & cao cả hơn nhiều
-> PBC ôm ấp KV có thể xoay chuyển càn khôn, k để cho nó tự
chuyển vần <-> k chịu khuất phục trước sp, trước h/c.
-> Lí tưởng sống ấy đã tạo cho con ng 1 tư thế mới, khoẻ khoắn,
ngang tàng, dám ngạo nghễ thách thức với càn khôn.
2. Thực:
- Câu thơ k chỉ đơn giản xác nhận sự có mặt của nv trữ tình ở
trên đời mà còn hàm chứa 1 tâm niệm: ta hiện diện k phải như 1
sự ngẫu nhiên, vô ích -> ta phải làm đc việc gì đó có y/n cho đời.
Cuộc thế trăm năm này cần phải có ta, k phải để hưởng lạc mà là
để cống hiến cho đời, để đáng mặt nam nhi, để lưu danh thiên cổ
-> Khẳng định dứt khoát.
- Chí làm trai đã gắn với YT về cái tôi- công dân đầy tinh thần
trách nhiệm trước cđ: thấy việc k thể k làm, k ỷ lại cho ai. Giọng
nghi vấn nhưng nhằm khẳng định quyết liệt hơn 1 KV sống hiển
hách, phát huy hết tài năng & chí khí cống hiến cho đời. Hơn thế,
cái tôi ấy thấy rõ LS là 1 dòng chảy liên tục, có sự góp mặt, sự
tham gia gánh vác cviệc của nhiều thế hệ.
-> Ý thơ đc tăng cấp lên + giọng khuyến khích, giục giã con ng.
-> Với 1 lẽ sống nthế, tất sẽ làm nên sự nghiệp, & tên tuổi chẳng
có lẽ lại k lưu truyền mãi tới ngàn năm. Thân nam nhi k chịu nát
với cỏ cây (NCT), k chịu cảnh cá chậu chim lồng.
* Cảm hứng LM bay bổng lại đc gắn với những htượng ngth kì
vĩ, trường tồn: càn khôn, khoảng trăm năm, sau này muôn thuở
-> làm tăng đến vô cùng s/m của KV & niềm tin.

ĐN+cá tính ưa hđ=tđ
sâu sắc từ cốt cách của
1 con ng.
- Câu thơ cho E hiểu gì
về KV hđ & tư thế ng
đi buổi lên đường?
- Thực tế: cuộc ra đi bí
mật, vài 3 đ/c thân cận
tiễn, phía trc le lói tia
sáng của KV…
- Theo E, những yếu tố
nào tạo nên sức lôi
cuốn mạnh mẽ của TP?
này. Mang trong lòng ý chí gp DT cùng nỗi nhục mất nước, lại
chịu ảnh hưởng của Tân thư, PBC nhìn thấy sự vô ích của cái
học, kiểu học cĩ trc những đòi hỏi mới của thđại.
- PBC dám đối mặt với cả nền học vấn cũ để nhận thức 1 chân lí:
tử hĩ (đã chết), nhuế (nhục), si (ngu): sách vở thánh hiền k giúp
gì đc khi nước mất nhà tan -> ý tưởng táo bạo đ/v 1 ng từng gắn
bó với cửa Khổng sân Trình. Tất nhiên ông hiểu vtrò của đạo
Nho trong XHPK, thấm thía y/n của cái học nho gia trong việc
đào luyện NC con ng phù hợp với đòi hỏi của 1 thời kì LS.
- PBC nhận thức đc vì YN, có KV tìm con đường đi mới có thể
đưa nước nhà thoát khỏi cảnh khổ đau.
-> Nv trữ tình có khí phách ngang tàng, táo bạo, quyết liệt của 1
nhà CM đi tiên phong cho thđại mới. Vđ ông muốn phát biểu ở
TP là vđ thđộ đ/v ĐN trong htại. Cái mà ông kêu gọi là sự thức
thời, là tinh thần hđ vì SN.
Đây chính là hệ quy chiếu mà ông đã dùng để đgiá, nhìn nhận
tcả những vđ còn lại.

-> TP gợi ra cả 1 trường hđ rộng rãi cho những ng đang muốn
làm 1 cái gì đó có y/n cho ĐN.
2- TP đc viết theo bút pháp ước lệ, phóng đại của thơ tỏ chí cổ
điển rất cần thiết cho nhu cầu cổ vũ, động viên. TG đã thực sự
thổi hồn vào từng câu chữ, h/a vốn quen, khiến chúng vẫn mang
đậm dấu ấn cá nhân ng viết & có đc sức lay động thấm thía.
3- Đây là TP từ biệt & cũng là lời mời gọi lên đường. Nó htoàn
tương xứng với tầm vóc của 1 con ng đc cả DT ngưỡng vọng &
tin tưởng vào thời điểm LS khi đó.
HDHB:
- BT khó:
1. Rút ra những bài học về 1 lẽ sống đẹp của TN trong thđại ngày
nay?
- sống có lí tưởng, có hoài bão
- ước mơ & dám đương đầu với mọi thử thách để thực hiện hoài
bão, ước mơ đó.
2. Cảm nhận về h/a ngth ở C7- 8?
3. Chí làm trai đã đc nv trữ tình khẳng định trên cơ sở nào?
- nhận thấy nó phù hợp với KV khđịnh cái tôi
- nhận thấy nó phù hợp với y/c của ĐN về 1 thế hệ TN biết Xúm
vai vào xốc vác cựu giang san, khôi phục lại chủ quyền.
- nhận thấy nó là đk cần để kéo những kẻ còn bị cầm tù bởi nền
học vấn cũ ra khỏi cơn mê để tìm tới hướng đi mới cho LS.
-> Qn về cơ bản vẫn nằm trong vòng YT hệ nho gia
(PNL-> Đặng Dung-> Ng Hữu Cầu-> NCT).
-> Nét mới của PBC: sự nhạy cảm trc đòi hỏi mới của ĐN, đích:
khôi phục chcủ quyền ĐN. Điều qtrọng là phải biết dứt bỏ cái
học từ chương đã trở thành 1 lực cản trên đg đi của kẻ mang hoài
bão cứu dân, cứu nước -> Xét ở 1 mức độ, qn của ông đã có phần
vượt lên qn cũ từng đc khđịnh trong suốt thời TĐ.