ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

---------------------

MAI VĂN SƠN

CHẤT LƢỢNG NGUỒN NHÂN LỰC VIỆT
NAM TRONG BỐI CẢNH GIA NHẬP
CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU

HÀ NỘI, 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

---------------------

MAI VĂN SƠN

CHẤT LƢỢNG NGUỒN NHÂN LỰC VIỆT
NAM TRONG BỐI CẢNH GIA NHẬP
CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN
Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
Mã số: 60310106

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ QUỐC TẾ

tế & Kinh doanh quốc tế, Trường Đại học Kinh tế (ĐHQGHN) đã luôn tạo
điều kiện giúp đỡ học viên về các kiến thức và tài liệu liên quan đến đề tài,
cũng như tạo điều kiện thuận lợi để học viên có thể hoàn thành đề tài.

Xin chân thành cảm ơn!


MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT........................................................................... i
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................. iii
DANH MỤC HÌNH ........................................................................................ iv
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1.Tính cấp thiết của đề tài .......................................................................... 1
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu......................................................... 3
2.1 Mục đích nghiên cứu ......................................................................... 3
2.2 Câu hỏi nghiên cứu............................................................................ 3
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu.......................................................... 3
4. Đóng góp khoa học của đề tài ................................................................ 3
5. Kết cấu luận văn ...................................................................................... 4
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
THUYẾT VỀ NGUỒN NHÂN LỰC ............................................................. 5
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu ......................................................... 5
1.2. Cơ sở lý luận ....................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Khái niệm, chỉ tiêu đánh giá chất lượng nguồn nhân lực... Error!
Bookmark not defined.
1.2.2 Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực
................................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.3 Kinh nghiệm thực tiễn về phát triển nguồn nhân lực của môt số
quốc gia ................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....... Error! Bookmark not

Bookmark not defined.


4.3. Giải pháp nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực ...Error! Bookmark
not defined.
4.3.1. Đổi mới chính sách y tế................ Error! Bookmark not defined.
4.3.2. Cải tiến kế hoạch phát triển giáo dục đào tạo ..Error! Bookmark
not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
1. Đóng góp của đề tài ............................... Error! Bookmark not defined.
2. Hạn chế của đề tài ................................. Error! Bookmark not defined.
3. Phƣơng hƣớng phát triển đề tài........... Error! Bookmark not defined.


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong thời đại mới, thời đại hội nhập quốc tế, thế giới sẽ phẳng đi rất
nhiều, các rào cản dần được xóa bỏ, sự giao lưu từ các nước phát triển và các
nước đang phát triển ngày càng nhiều lên thì yêu cầu đối với nguồn lao động tại
các nước đang phát triển cũng ngày càng tăng cao, nếu các quốc gia đang phát
triển không chuẩn bị trước và đáp ứng được nguồn lao động này thì với sự hội
nhập, giao lưu phát triển, trình độ khoa học nâng cao, họ sẽ phải phụ thuộc vào
nguồn lao động đến từ nước ngoài và mất đi lượng giá trị gia tăng rất lớn.
Việt Nam là một nước đang phát triển với dân số vàng, tỷ lệ dân số trong
tuổi lao động cao, nhưng khi hội nhập, lợi thế về quốc gia có nguồn lao động chi
phí rẻ, rồi rào sẽ chỉ còn duy trì trong một khoảng thời gian ngắn nữa, trong
tương lai, lợi thế cạnh tranh về nguồn lao động giá rẻ sẽ biến mất khi các rào cản
xóa bỏ, đồng thời các ngành nghề ngày càng tự động hóa cao, thay đổi liên tục
về công nghệ, ưu điểm lao động giá rẻ sẽ trở nên lỗi thời, nếu chúng ta vẫn giới
thiệu về lao động Việt Nam với những đặc điểm như đông đảo, giá rẻ, siêng

vậy, lao động có tay nghề cao từ các nước ASEAN-6 phát triển hơn cũng có thể
tràn vào Việt Nam và gây nhiều hệ lụy về xã hội. Thực tế này đòi hỏi Chính phủ,
doanh nghiệp và người dân Việt Nam phải có sự thuẩn bị tốt để đối phó các
thách thức về dịch chuyển lao động từ AEC. Vì vậy cần những nghiên cứu mới
về nguồn nhân lực trong bối cảnh Cộng đồng kinh tế ASEAN thành lập.
Nhận thức được tầm quan trọng của yếu tố “nguồn nhân lực trong quá
trình phát triển kinh tế ”, đặc biệt trong thời kỳ Cộng đồng kinh tế ASEAN thành
lập, chính vì vậy học viên quyết định chọn đề tài “ CHẤT LƯỢNG NGUỒN
NHÂN LỰC VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH GIA NHẬP CỘNG ĐỒNG
KINH TẾ ASEAN ”.
Để giải quyết vấn đề nghiên cứu đặt ra, học viên tập trung tìm lời giải cho
câu hỏi « Thực trạng nguồn nhân lực Việt Nam khi gia nhập cộng đồng kinh
tế ASEAN ».

2


2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu:
Phân tích và đánh giá chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam khi gia
nhập cộng đồng kinh tế ASEAN. Từ đó làm rõ sự cần thiết phải nâng cao chất
lượng nguồn nhân lực Việt Nam đồng thời đề xuất một số biện pháp cụ thể
nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở những mặt cấp thiết để nhanh chóng
đáp ứng lao động cho hội nhập, giảm thiểu tình trạng lao động không tìm
được việc làm, doanh nghiệp không tuyển dụng được lao động.
2.2 Câu hỏi nghiên cứu:
Để đạt mục đích đề ra, luận văn cần làm rõ các câu hỏi sau:
-Tìm hiểu thực trạng nguồn nhân lực Việt nam khi gia nhập AEC
-Tìn hiểu những yêu cầu cần thiết với người lao động trong thời kỳ mới
như cơ cấu đào tạo, trình độ chuyên môn, kỹ năng mềm...



CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
THUYẾT VỀ NGUỒN NHÂN LỰC
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Tình hình nghiên cứu chất lượng nguồn nhân lực từ rất lâu đã được
quan tâm phát triển, mỗi quốc gia đều rất chú trọng tới nghiên cứu và phát
triển nguồn nhân lực của mình, những quốc gia mạnh mẽ đều là những quốc
gia có nguồn nhân lực chất lượng cao mà không phải phụ thuộc nhiều vào tài
nguyên thiên nhiên.
Việt Nam ngay từ thời phong kiến cũng đã tập trung cho giáo dục, xây
dựng trường quốc học, tổ chức khoa thi nhằm tìm kiếm người có trình độ cao.
Ngày 11/6/1948 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc lời Kêu gọi thi đua ái quốc trước
quốc dân, đồng bào. Người đã chỉ rõ “Mục đích của thi đua ái quốc là diệt giặc
đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm”, từ đó có thể thấy các đời lãnh đạo từ xưa
tới nay rất quan tâm tới trình độ, chất lượng nguồn nhân lực vì nó đi kèm với sự
phát triển của quốc gia
Đã có rất nhiều nghiên cứu, luân văn, luận án về chất lượng nguồn
nhân lực trong quốc gia, trong các tỉnh thành và trong các doanh nghiệp ở các
thời điểm phát triển khác nhau, đặc biệt là nghiện cứu về phát triển nguồn
nhân lực trong các thời kỳ hội nhập, dưới đây là một vài nghiên cứu về phát
triển nguồn nhân lực trong thời kỳ hội nhập của một số tác giả.
1.1.1 Lê Thị Hồng Điệp (2008), „„ Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế‟‟, Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng
giảng viên lý luận chính trị, Đại học Quốc gia Hà nội.
Đây là sách của chủ biên Lê Thị Hông Điệp, Nguyễn Mạnh Hùng và Vũ
Trường Giang xuất bản năm 2008. Trong sách đã làm rõ khái niệm, nội dung của
hội nhập kinh tế quốc tế, khái niệm nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như những
yêu cầu đối với nguồn nhân lực chất lượng cao cảu Việt Nam, trong sách đã tổng
kết kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của một số quốc gia.


6


1.1.3 Lê Thị Mỹ Linh (2009), „„Phát triển nguồn nhân lực trong doanh
nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế‟‟, Trường Đại học
Kinh tế quốc dân, Hà Nội
Đây là luận án tiến sĩ của Lê Thị Mỹ Linh bảo vệ năm 2009 tại hội đồng
trường Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội. Luận án đã phân tích một cách có hệ
thống các khái niệm về nguồn nhân lực, khái niệm về phát triển nguồn nhân lực
cũng như thế nào là hội nhập kinh tế quốc tế. Luận án tập trung vào tìm hiểu sâu về
phát triểm nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đã đưa ra các hình
thức phát triển, đào tạo, quản lý nguồn nhân lực mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa
thường sử dụng vào khoảng thời gian này. Luận án đã nêu rõ những yếu tố ảnh
hưởng đến phát triển nguồn nhân lực trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm
yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài, trong đó yếu tố bên ngoài có phần lớn chịu sự
thay đổi bởi hội nhập kinh tế quốc tế đưa đến yêu cầu về chất lượng lao động phải
được nâng cao. Luận án đã kể ra các kinh nghiệm quý báu trên quốc tế về phát triển
nguồn nhân lực trong doanh nghiệp cũng như chính sách hỗ trợ phát triển nguồn
nhân lực cho doanh nghiệp của các quốc gia trên thế giới sau khi gia nhập WTO. Từ
những phân tích đánh giá của mình, luận án đã đưa ra các giải pháp cho phát triển
nguồn nhân lực cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn từ 2009-2015.
Điểm hạn chế của luận án là mới chỉ phân tích và đưa ra giải pháp phát triển chung
nguồn nhân lực cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chưa đi sâu phân tích cho từng
ngành khác nhau cần yêu cầu về lao động khác nhau, chưa phân tích tổng quan cho
phát triển, nâng cao nguồn nhân lực cho nhiều khối ngành khác
1.1.4 Lê Thị Hồng Điệp (2010), „„Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
để hình thành nền kinh tế tri thức ở Việt Nam‟‟, Trường Đại học Kinh tế- Đại học
Quốc gia Hà Nội.
Đây là luận án tiến sĩ kinh tế của Lê thị Hồng Điệp bảo vệ năm 2010 tại hội

Đây là luận văn thạc sĩ của Phương Thị Thu Hương bảo vệ năm 2008 tại hội
đồng trường Đại học Kinh Tế- Đại học Quốc Gia Hà Nội. Luận văn đã trình bày
khái quát quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng
Cộng sản Việt Nam về nguồn nhân lực, vai trò của giáo dục, đào tạo đối với phát
triển nguồn nhân lực, nhấn mạnh những yêu cầu đối với giáo dục, đào tạo và phát
triển nguồn nhân lực trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tìm hiểu thực trạng công tác giáo

8


dục, đào tạo, vai trò của giáo dục, đào tạo đối với phát triển nguồn nhân lực ở Việt
Nam hiện nay. Nêu một số thành tựu, hạn chế trong giáo dục đào tạo và nguyên
nhân của thực trạng đó. Đề ra một số giải pháp chủ yếu: tăng cường các nguồn lực
cho giáo dục, đào tạo; xây dựng đội ngũ giáo viên, tạo động lực cho người dạy,
người học; tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục - đào tạo, tăng cường
cơ sở vật chất các trường đại học; đổi mới công tác quản lý giáo dục, nhằm phát huy
hơn nữa vai trò của giáo dục, đào tạo để phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh
toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế
1.1.7 Đỗ Thị Phượng (2009), „„Phát triển nguồn nhân lực khoa học công
nghệ Nhật Bản từ thập kỷ 1990 đến nay và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam‟‟,
Trường Đại học Kinh tế- Đại học Quốc gia Hà Nội.
Đây là luận văn thạc sĩ của Đỗ Thị Phượng bảo vệ năm 2009 tại hội đồng
trường Đại học Kinh Tế- Đại học Quốc Gia Hà Nội. Luận văn đã làm rõ những vấn
đề lý luận về nguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực Nhật Bản qua các năm. Luận giải một cách khoa học nâng cao chất
lượng nguồn nhân lực là động lực cho sự phát triển và mở rộng hội nhập và hợp tác
quốc tế cho quốc gia. Khảo sát, nghiên cứu thực trạng chất lượng nguồn nhân lực
của Nhật Bản, làm rõ những điểm mạnh, điểm yếu, đưa ra so sánh tương quan Việt
Nam – Nhật Bản để đưa ra các giải pháp khả thi nhằm khắc phục những hạn chế về
mặt chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam, đề xuất một số phương hướng, giải pháp

nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam‟‟, Trường Đại học Kinh tế- Đại
học Quốc gia Hà Nội.
Đây là luận văn thạc sĩ của Hà Thị Lan Anh bảo vệ năm 2015 tại hội đồng
trường Đại học Kinh Tế- Đại học Quốc Gia Hà Nội. Luận văn đã làm rõ những vấn
đề lý luận về nguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực. Đánh giá thực trạng của chất lượng tăng trưởng kinh tế và thực
trạng của nguồn nhân lực chất lượng cao ở Việt Nam. Đánh giá tác động của nguồn
nhân lực chất lượng cao đối với việc nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt
Nam. Đưa ra một số giải pháp để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao góp
phần nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam.

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu tham khảo tiếng Việt
1. Từ Thúy Anh và Lê Minh Ngọc, 2015. Thách thức đối với Việt Nam
khi hội nhập toàn diện ASEAN+6 : Phân tích ngành hàng. Báo Kinh tế
Phát triển, số 212 tháng 02/2015
2. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, 2014. Niên giám thống kê Lao
động - Thương binh và Xã hội 2014. Hà nội: Nhà xuất bản Lao động xã
hội
3. Phạm Tất Dong, 2001. Định hướng phát triển đội ngũ trí thức Việt
Nam trong thời kỳ CNH, HĐH. Hà Nội: Nhà xuất bản Nhà xuất bản
Chính Trị Quốc Gia Hà Nội.
4. Đỗ Minh Cương- Nguyễn Thị Doan, 2001. Phát triển nguồn nhân lực
giáo dục đại học Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia
Hà Nội.
5. Hà Văn Hội, 2013. Tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN và những tác
động đến thương mại quốc tế của Việt Nam. Tạp chí Khoa học

cáo

quốc

gia

về

thanh

niên

Việt

Nam.
. ( Ngày truy cập: 15 tháng 10 năm 2016)
3. Trần Xuân Bách, 2014. Việt Nam: 14% nam giới và 12% nữ giới thừa
cân.

< />
thua-can-n77905.html>. ( Ngày truy cập: 11 tháng 10 năm 2016)

12


4. Trí Dũng, 2015. Chiều cao người Việt xếp gần áp chót khu vực ASEAN.
< ( Ngày truy cập: 11
tháng 10 năm 2016).

< ( Ngày truy cập: 15 tháng
10 năm 2016)
10.Tổng cục Thống kê, 2015. Số liệu thống kê giáo dục 2015.
< ( Ngày truy cập: 15 tháng
10 năm 2016)

13


11.Viện Dinh Dưỡng Quốc Gia, 2014. Thông tin Dinh dưỡng năm 2014.
< ( Ngày truy cập: 11 tháng 10 năm 2016).
12.Viện Dinh Dưỡng Quốc Gia, 2016. Hội thảo Quốc gia về Chuẩn Dinh
dưỡng tại Việt Nam. < ( Ngày truy cập: 11
tháng 10 năm 2016)
13.World Bank, 2014. Báo cáo phát triển Việt Nam năm 2014.
< />f/829400AR0VIETN0Box0379879B00PUBLIC0.pdf >. ( Ngày truy
cập: 15 tháng 10 năm 2016)

14