VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ LIÊN

HỌC TẬP VÀ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG
HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG
TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
Chuyên ngành

: Chính trị học

Mã số

: 60 31 02 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI - 2017


Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội.

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS CAO THU HẰNG

Phản biện 1: PGS.TS. Phạm Ngọc Anh
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Ngọc Hà

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ
họp tại: Học viện Khoa học Xã hội vào lúc:

thách thức mới. Trong Văn kiện đại hội Đảng lần thứ XII, Đảng ta đã
chỉ rõ, bên cạnh các thành tựu quan trọng của quá trình 5 năm thực
1


hiện nghị quyết của Đại hội lần thứ XI, còn có những bất cập mà một
trong số đó là sự suy thoái về đạo đức của một bộ phận cán bộ, Đảng
viên: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống
của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tệ quan liêu, tham
nhũng, lãng phí chưa bị đẩy lùi. (…) đạo đức xã hội có mặt xuống
cấp nghiêm trọng.”[16]. Nhiệm vụ chính trị mới rất nặng nề, khó
khăn và phức tạp, đặt ra rất nhiều vấn đề cho công tác cán bộ, đòi hỏi
Đảng ta phải xây dựng được đội ngũ cán bộ có phẩm chất cách mạng,
có đủ bản lĩnh chính trị, năng lực trí tuệ và tổ chức thực tiễn, góp
phần thực hiện thành công nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ
đất nước theo con đường chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác đã lựa
chọn.
Cùng với sự hội nhập, phát triển của cả nước, trong những
năm qua, thành phố Hải Phòng đã gặt hái nhiều thành công trên con
đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Trong việc học tập và vận
dụng tư tưởng đạo đức cách mạng, có thể thấy trên địa bàn thành phố
đã có nhiều chuyển biến tích cực, phẩm chất đạo đức, lối sống của
cán bộ, đảng viên được nâng lên. Song, thực tế cho thấy một số bộ
phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa chú ý đến tu dưỡng, rèn
luyện đạo đức, lối sống dẫn đến suy thoái, vi phạm kỷ luật, sa vào
chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội, thực dụng, làm suy giảm uy tín của
Đảng, suy giảm niềm tin của nhân dân đối với chế độ. Một số cấp ủy
đảng, cán bộ cơ sở chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của công
tác giáo dục đạo đức cho cán bộ, đảng viên. Vì thế, việc học tập và
vận dụng tư tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh cho cán bộ,

sinh viên. Qua đó, tác giả khuyến khích thế hệ trẻ, những chủ nhân
tương lai của nước nhà, học tập và làm theo tấm gương Bác Hồ.
3


Văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh, GS. TS. Hoàng Chí Bảo,
Nhà xuất bản Hà Nội, 2013: Cuốn sách đề cập đến Văn hóa đạo đức
Hồ Chí Minh - Một kiểu mẫu văn hóa đạo đức; các vấn đề lớn cần
quan tâm trong cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh”; “Sửa đổi lối làm việc” - Tác phẩm đầu tiên đặt
vấn đề đổi mới trong điều kiện Đảng cầm quyền; Về giá trị và ý
nghĩa của tác phẩm “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ
nghĩa cá nhân” của Chủ tịch Hồ Chí Minh; Minh triết Hồ Chí Minh
về đạo đức. Nội dung của cuốn sách đã giúp người đọc nhận thức sâu
sắc những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng và đạo đức
Hồ Chí Minh để từ đó học tập và làm theo tấm gương đạo đức của
Người.
Bên cạnh các công trình trên, còn có rất nhiều công trình
nghiên cứu nguồn gốc, nội dung, vị trí, vai trò, giá trị của tư tưởng
đạo đức Hồ Chí Minh như: Phạm Hoàng Điệp (2009), “Hồ Chí Minh
trong ký ức bạn bè quốc tế”, Nxb Chính trị Quốc gia; Võ Nguyên
Giáp (2015), “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt
Nam”, Nxb Chính trị Quốc gia; Trần Viết Hoàn (2015), “Nơi ở và
làm việc của chủ tịch Hồ Chí Minh tại khu phủ chủ tịch”, Nxb chính
trị Quốc gia, v.v..
Về cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh” - hoạt động đầy ý nghĩa nhằm hiện thực hoá tư tưởng
và đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh trong thực tiễn đời sống
hiện nay - có rất nhiều công trình, bài viết đề cập đến quá trình, kết
quả và tác dụng của cuộc vận động này. Có thể kể đến các công trình

tiếp theo. Đó là bài viết “Tiếp tục đẩy mạnh học tập, làm theo tư
tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh theo tinh thần Nghị quyết
5


Đại hội lần thứ XII của Đảng” của PGS.TS. Phạm Ngọc Anh đăng
trên Tạp chí Báo cáo viên tháng 5/2016 của Ban Tuyên giáo Trung
ương.
Riêng về thành phố Hải Phòng trong quá trình học tập và vận
dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, có thể thấy thông
qua các công trình tiêu biểu như sau.
Hải Phòng làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nxb
Hải Phòng, 2015. Cuốn sách gồm toàn bộ những tư liệu, hình ảnh
liên quan đến 9 lần Bác Hồ về thăm Hải Phòng đã được các tác giả
sưu tầm và biên soạn một cách hết sức công phu. Cuốn sách có kết
cấu gồm hai phần, trong đó phần 2 là tổng kết những thành tựu của
Đảng bộ, chính quyền, quân và dân thành phố suốt quá trình thực
hiện lời dạy của Người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ, phát
triển thành phố và đất nước. Cùng với đó là những bài viết, bài báo
của Người viết về Hải Phòng; những lá thư của Người gửi cán bộ,
chiến sỹ và đồng bào Hải Phòng… Cuốn sách đã nêu bật được giá trị
tư tưởng, lý luận của những lời dạy của Hồ Chí Minh, giá trị khoa
học của di sản Hồ Chí Minh với Hải Phòng.
Ngoài ra, còn có thể kể đến những tài liệu khác: Kế hoạch số
18-KH/TU ngày 10/10/2011 của Ban Thường vụ Thành uỷ về việc
“Triển khai thực hiện Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 14-5-2011 của Bộ
Chính trị về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương
đạo đức Hồ Chí Minh từ nay đến năm 2015; Báo cáo Kết quả bước
đầu triển khai thực hiện Chỉ thị 03-CT/TW về tiếp tục đẩy mạnh việc
học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; Phương hướng

việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách
7


mạng, đề tài đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất
lượng, hiệu quả việc học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí
Minh ở Thành phố Hải Phòng hiện nay.
Nhiệm vụ
Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về học tập và vận
dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng.
Phân tích thực trạng việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ
Chí Minh về đạo đức cách mạng từ thực tiễn Thành phố Hải Phòng.
Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng,
hiệu quả việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
cách mạng trên địa bàn Thành phố Hải Phòng hiện nay.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng
Nghiên cứu quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách
mạng
Nghiên cứu việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về đạo đức cách mạng từ thực tiễn Thành phố Hải Phòng.
Phạm vi nghiên cứu
Việc nghiên cứu vấn đề học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh về đạo đức cách mạng từ thực tiễn Thành phố Hải Phòng được
xem xét trong giai đoạn từ năm 2010 đến nay.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Phương pháp luận
Phương pháp luận của luận văn: luận văn sử dụng các
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh;
quan điểm, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước ta về đạo

1.1. Nguồn gốc hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đạo
đức cách mạng
1.1.1. Truyền thống đạo đức dân tộc
Chính những điều kiện tự nhiên và những điều kiện xã hội
như vậy nên trong các mối quan hệ xã hội, người Việt đề cao các giá
trị thương người, yêu nước, lao động cần cù, tiết kiệm… Hay nói
cách khác, trong các thang bậc giá trị, người Việt Nam thường đề cao
các giá trị đạo đức.
1.1.2. Tinh hoa văn hóa đạo đức nhân loại
Người đã tiếp thu tư tưởng của Nho giáo, Phật giáo và tư
tưởng tiến bộ khác của văn hoá phương Đông. Đó chính là tinh thần
“tu thân” của Nho giáo, về chữ nhân - yêu thương con người; về điều
mình không muốn thì cũng không làm cho người khác; về tinh thần
kính trên, nhường dưới; về sự lễ giáo, hiếu học.
Trong ba mươi năm hoạt động cách mạng ở nước ngoài, Hồ
Chí Minh sống chủ yếu ở châu Âu nên cũng chịu ảnh hưởng rất sâu
rộng của nền văn hóa phương Tây.
1.1.3. Đạo đức học Mác – Lênin
Tư tưởng Hồ Chí minh về đạo đức cách mạng còn được hình
thành từ những quan điểm, nguyên tắc đạo đức Mác – Lênin. Đó là
sự phù hợp giữa lợi ích cá nhân và lợi ích chung; là sự trung thành
tuyệt đối với lý tưởng cách mạng của giai cấp vô sản và không ngừng
vươn lên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của cuộc cách mạng đó.
10


1.1.4. Thực tiễn đất nước và thế giới cùng nhân tố chủ
quan Hồ Chí Minh
Bên cạnh những tiền đề lý luận, thực tiễn đất nước và thế
giới những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX cũng là một nhân tố

“Hiếu” trong thời đại cách mạng không chỉ còn bó hẹp trong
bổn phận của người con với cha mẹ, mà được mở rộng ra thành “hiếu
với dân”.
b. Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư
Cần
Theo Hồ Chí Minh: “Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố
gắng, dẻo dai…”[27, tr.632];
Kiệm
Kiệm là “tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa
bãi. Cần và Kiệm phải đi đôi với nhau như hai chân của con
người”[27, tr.632-643].
Liêm
Liêm: “là không tham địa vị. Không tham tiền tài. Không
tham sung sướng. Không ham người tâng bốc mình. Vì vậy mà
quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa”[27, tr.251-252].
Chính
Theo Hồ Chí Minh: “Chính, nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng
thắn, đứng đắn … Cần, Kiệm, Liêm là gốc rễ của Chính.
Chí công vô tư
Hồ Chí Minh cho rằng: Khi làm bất cứ việc gì cũng đừng
nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau; phải lo trước
thiên hạ, vui sau thiên hạ.
c. Yêu thương con người
12


Yêu thương con người trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
xuất phát từ truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ
nghĩa nhân văn của nhân loại, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản. Hồ Chí
Minh coi yêu thương con người thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân

Hai là, việc học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức cách mạng
Hồ Chí Minh có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xây dựng nền kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Ba là, việc học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức cách mạng
Hồ Chí Minh là một biện pháp cần thiết trong việc đấu tranh phòng
chống sự suy thoái đạo đức của một bộ phận cán bộ và nhân dân hiện
nay.
Tiểu kết chƣơng 1
Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại, nhà tư tưởng lỗi lạc của dân tộc
Việt Nam, đã để lại một di sản đồ sộ về đạo đức cách mạng. Di sản
ấy không chỉ là các bài viết, lời nói, mà là cả cuộc đời hoạt động cách
mạng trong thực tế của Người. Trong suốt cuộc đời, Hồ Chí Minh là
lãnh tụ sống trong lòng dân, trung thành đến cùng với mục tiêu lý
tưởng đã theo đuổi – để cho mọi người dân được sống trong độc lập,
tự do và hạnh phúc. Đạo đức cách mạng trong quan niệm của Hồ Chí
Minh là đạo đức của nhân dân lao động trong thời đại cách mạng.
Đạo đức này được cụ thể hoá ở các chuẩn mực: trung với nước, hiếu
với dân, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, yêu thương con người,
có tinh thần quốc tế trong sáng. Đạo đức cách mạng phải được xây
dựng nhất quán – nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức cho nhân
dân. Đạo đức cách mạng phải được tu dưỡng suốt đời không lúc nào
được lơi là. Những quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách
mạng và đặc biệt là tấm gương hiện thực về đạo đức cách mạng của
14


chính Người cho đến nay, vẫn còn nguyên giá trị. Đó là cơ sở cho
việc xây dựng đạo đức tốt đẹp ở nước ta hiện nay, xây dựng nền kinh
tế thị trường với những giá trị nhân văn cần phải có, góp phần đấu
tranh chống sự suy thoái đạo đức của một bộ phận cán bộ, đảng viên


16


Thứ nhất, thành tựu trong học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức
Trung với nước, hiếu với dân
Cán bộ, đảng viên và nhân dân thành phố Hải Phòng không
ngừng phấn đấu thực hiện tốt những chuẩn mực đạo đức mà Hồ Chí
Minh đã đề ra. Việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về
đạo đức cách mạng được các cấp quan tâm chỉ đạo và đẩy mạnh thực
hiện.
Thứ hai, thành tựu trong học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức
Cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư
Tư tưởng đạo đức Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư của
Hồ Chí Minh cũng được cán bộ và nhân dân Thành phố Hải Phòng
học tập và vận dụng và đã đạt được những thành quả nhất định.
Thứ ba, thành tựu trong học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức
Yêu thương con người
Nổi bật là công tác đền ơn đáp nghĩa, uống nước nhớ nguồn,
nhân đạo từ thiện được cấp ủy, chính quyền, mặt trận tổ quốc và các
đoàn thể, doanh nghiệp, quan tâm triển khai thực hiện, nhân dân tích
cực hưởng ứng.
Thứ tư, thành tựu trong học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức
Tinh thần quốc tế trong sáng
Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng đẩy mạnh việc hợp tác
quốc tế tạo ra nhiều thời cơ phát triển kinh tế - xã hội. Đẩy mạnh xây
dựng định hướng thu hút đầu tư nước ngoài giai đoạn 2013 - 2015 và
định hướng đến năm 2020, tạo được sự phát triển đột phá.
Thứ năm, thành tựu trong học tập và vận dụng các nguyên tắc
xây dựng đạo đức cách mạng

đức cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư
18


Trong nhiều cơ quan, nhiều tổ chức Đảng và nhà nước, trách
nhiệm gương mẫu của cán bộ, đảng viên còn chưa thực sự được đề
cao; một bộ phận cán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng rèn luyện, sa ngã
trước cám dỗ vật chất, đi đến thoái hóa biến chất, làm biến đổi bản
chất “tư cách đảng viên cộng sản”, thậm chí là suy thoái về tư tưởng
chính trị, đạo đức lối sống, thiếu trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Thứ ba, những hạn chế trong học tập và vận dụng tư tưởng đạo
đức Yêu thương con người
Có thể thấy rằng, trong sự phát triển của Thành phố Hải Phòng
hiện nay, trong sự phân hóa giáu nghèo đang diễn ra, khi ở Hải
Phòng còn nhiều mảnh đời cần giúp đỡ đã được giúp đỡ, khi tinh
thần lá lành đùm lá rách được nhiều người dân hưởng ứng, thì còn
một bộ phận người dân vẫn còn thơ ơ, vô cảm trước nỗi đau của
người khác.
Thứ tư, những hạn chế trong học tập và vận dụng tư tưởng đạo
đức Tinh thần quốc tế trong sáng
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, các hoạt động
liên quan đến công tác đối ngoại còn chưa được chú ý đúng mức ở
một số nơi, một số cán bộ, địa phương.
Thứ năm, những hạn chế trong học tập và vận dụng các nguyên
tắc xây dựng đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh
Việc xây dựng, thực hiện chuẩn mực đạo đức ở một số đơn vị
còn chậm; hiệu quả chưa cao; tác động chưa rõ nét đến kết quả thực
hiện nhiệm vụ chính trị, thực hiện nghị quyết Hội nghị Trung ương 4,
Khóa XI.
Nguyên nhân của những hạn chế trên


20


2.3.3. Nâng cao tính tích cực của cán bộ và nhân dân Hải
Phòng trong việc học tập và vận dụng đạo đức cách mạng Hồ Chí
Minh
Để làm được điều trên, cần thiết:
Các cấp uỷ Đảng của thành phố Hải Phòng cần tăng cường công
tác lãnh đạo, chỉ đạo trong việc học tập và vận dụng tư tưởng đạo đức
cách mạng Hồ Chí Minh.
Nâng cao chất lượng các bước thực hiện học tập và vận dụng tư
tưởng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh trên dịa bàn Thành phố.
Tiểu kết chƣơng 2
Có thể thấy rằng, việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh về đạo đức cách mạng có ý nghĩa vô cùng quan trọng ở nước ta
hiện nay nói chung, Hải Phòng nói riêng. Nhận thức được tầm quan
trọng đó, trong những năm qua, công tác học tập và vận dụng tư
tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng đã được triển khai tương
đối hiệu quả ở Hải Phòng. Bên cạnh những thành tựu đạt được, có
thể thấy, công tác này ở Hải Phòng còn có những hạn chế nhất định.
Những thành tựu và hạn chế này có nhiều nguyên nhân, qua đó làm
giảm hiệu quả của công tác này. Để có thể nâng cao chất lượng, hiệu
quả việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách
mạng ở Hải Phòng hiện nay, theo chúng tôi, Hải Phòng cần thiết thực
hiện nghêm túc các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng về công tác Đảng,
về việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; về đa
dạng hóa các hình thức, phương pháp học tập và vận dụng cũng như
nâng cao tính tích cực của toàn thể cán bộ, đảng viên, công chức và
nhân dân thành phố Hải Phòng trong việc học tập và vận dụng tư

22


công việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
cách mạng, cần thiết có các giải pháp, trong đó chú ý đến các giải
pháp cơ bản, như đẩy mạnh việc học tập, thực hiện các chỉ thị của
Đảng và Nhà nước; đa dạng hóa các hình thức, phương pháp học tập
và vận dụng; nâng cao tính tích cực của toàn thể nhân dân trong việc
học tập và vận dụng tư tưởng này của Người. Từ đó, để các cán bộ,
đảng viên phấn đấu vươn lên, rèn luyện phẩm chất, đạo đức, lối sống,
nâng cao trách nhiệm, tận tụy với công việc, hoàn thành tốt nhiệm vụ
được giao, góp phần quan trọng vào thực hiện thắng lợi nhiệm vụ
phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

23