BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
---------

NGUYỄN VIỆT BẮC

DẠY HỌC NGHỀ ĐIỆN TỬ CÔNG NGHIỆP CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ NGHỆ 2 THEO MỤC TIÊU HÀNH NGHỀ

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Hà Nội – 2017


BỘ GIÁO DỤ VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
---------

NGUYỄN VIỆT BẮC

DẠY HỌC NGHỀ ĐIỆN TỬ CÔNG NGHIỆP CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ NGHỆ 2 THEO MỤC TIÊU HÀNH NGHỀ
Chuyên ngành: LL& PPDH bộ môn kỹ thuật công nghiệp
Mã số: 60140111
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS NGUYỄN VĂN BÍNH

Hà Nội – 2017



MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu ............................................................................ 2
3. Khách thể, đối tượng và nghiên phạm vi nghiên cứu ........................... 2
4. Gỉa thuyết khoa học .............................................................................. 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................ 3
6. Phương pháp nghiên cứu ...................................................................... 3
7. Cấu trúc luận văn .................................................................................. 3
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG MỤC TIÊU HÀNH NGHỀ.
1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu ........................................................ 5
1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước ................................. 6
1.1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Việt Nam ................................ 8
1.2. Những vấn đề cơ bản về lý luận dạy học theo mục tiêu hành nghề ....... 11
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản ................................................................ 11
1.2.1.1. Khái niệm về mục tiêu
1.2.1.2. Khái niệm về mục tiêu hành nghề
1.2.1.3. Khái niệm mục tiêu trong giáo dục và đào tạo
1.2.1.4. Khái niệm về năng lực
1.2.2. Những cơ sở lý luận của dạy học theo mục tiêu hành nghề .......... 15
1.2.2.1. Các loại mục tiêu trong giáo dục
1.2.2.2. Khái quát về dạy học theo mục tiêu hành nghề
1.2.2.3. Mối liên hệ giữa mục tiêu hành nghề và năng lực
1.2.2.4. Cách soạn thảo mục tiêu dạy học


1.2.2.5. Quy trình dạy học bộ môn theo định hướng mục tiêu hành nghề

2.2.2.3. Một số điểm cần lưu ý khi sử dụng phương pháp
KẾT LUẬN CHƯƠNG II............................................................................ 70
CHƯƠNG III: KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ
3.1. Mục đích, nhiệm vụ kiểm nghiệm .......................................................... 72
3.1.1. Mục đích kiểm nghiệm .................................................................. 72
3.1.2. Nhiệm vụ kiểm nghiệm .................................................................. 72
3.2. Đối tượng, nội dung và phương pháp kiểm nghiệm ............................... 72
3.2.1. Đối tượng kiểm nghiệm và phương pháp kiểm nghiệm ................ 72
3.2.1.1. Với phương pháp thực nghiệm sư phạm
3.2.1.2. Với phương pháp chuyên gia
3.2.2. Nội dung thực nghiệm.................................................................... 73
3.3. Tiến trình và kết quả thực nghiệm sư phạm............................................ 74
3.3.1. Tiến trình thực nghiệm................................................................... 74
3.3.1.1. Chuẩn bị thực nghiệm
3.3.1.2. Tiến hành thực nghiệm
3.3.2. Kết quả thực nghiệm ...................................................................... 74
3.4. Tiến trình và kết quả kiểm nghiệm bằng phương pháp chuyên gia ........ 81
KẾT LUẬN CHƯƠNG III .......................................................................... 84
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
TÀI LIỆU THAM KHẢO


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

BLĐTBXH


GV

Giáo viên

HSSV

Học sinh sinh viên

NLTH

Năng lực thực hiện

MT

Mục tiêu

MTDH

Mục tiêu dạy học

MTHN

Mục tiêu hành nghề

MTĐT

Mục tiêu đào tạo

MTĐR


SV

Sinh viên


DANH MỤC CÁC BẢNG

TRANG

Bảng 1.1. So sánh dạy học theo định hướng MTHN và dạy học
truyền thống ......................................................................................................... 18
Bảng 1.2. Kết quả thực trạng về sử dụng phương pháp dạy học......................... 27
Bảng 1.3.Thực trạng về kiểm tra đánh giá kết quả học nghề .............................. 29
Bảng 1.4. Đánh giá thiết kế mục tiêu dạy học theo mục tiêu hành nghề ............ 29
Bảng 1.5. Kết quả đánh giá về xây dựng chương trình môn học ........................ 30
Bảng 1.6. Kết quả đánh giá về xây dựng bài giảng dạy học ............................... 31
Bảng 3.1. Bảng phân phối Fi (số sinh viên Fi đạt điểm Xi) ................................. 64
Bảng 3.2. Bảng tần suất fi(%) (số phần trăm sinh viên đạt điểm Xi) .................. 75
Bảng 3.3. Bảng tần suất hội tụ tiến fa (số % SV Fi đạt điểm Xi trở lên) ........... 75
Bảng 3.4. Phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên cho lớp đối chứng ........ 76
Bảng 3.5. Phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên cho lớp thực nghiệm ..... 77
Bảng 3.6. Bảng so sánh các tham số thống kê ..................................................... 77
Bảng 3.7. GV nhận định về tác dụng của việc vận dụng phương pháp dạy học
nghề theo định hướng mục tiêu hành nghề.............................................................. 80


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình

Trang

ngành, nghề đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc Bộ LĐTBXH phê duyệt
mà không tính tới đường cầu tương ứng từ các doanh nghiệp; chưa thực sự
quan tâm đến việc khảo sát thực tiễn sản xuất để xây dựng chuẩn đầu ra; chưa
có sự liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp trong quá trình đào
tạo…

1


Trường Cao đẳng Kỹ nghệ 2 là trường trọng điểm đào tạo nghề khu
vực phía Nam của Bộ LĐTBXH. Trường hiện có 9 khoa và 3 bộ môn, trong
đó khoa Điện – Điện tử đang đào tạo 3 nghề chủ lực. Cùng với nỗ lực chung
của nhà trường, với mong muốn đào tạo được những Sinh viên năng động,
sáng tạo, có khả năng lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng thực hành và khả năng
thích ứng với sự thay đổi nhanh trong công nghệ sản xuất của doanh
nghiệp.Việc dạy học nghề Điện tử công nghiệp theo định hướng chuẩn đầu ra
đang là nhiệm vụ cấp bách nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và
doanh nghiệp. Lý do này đã thôi thúc người viết chọn đề tài “Dạy học nghề
Điện tử công nghiệp cho sinh viên trường Cao đẳng Kỹ nghệ 2 theo định
hướng mục tiêu hành nghề” làm đề tài luận văn Thạc sĩ của mình.
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Đề xuất phương pháp tổ chức dạy học nghề Điện tử công nghiệp theo
định hướng mục tiêu hành nghề nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đáp ứng
được nhu cầu của thị trường lao động, của các doanh nghiệp và cho xuất khẩu
lao động.
III. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình đào tạo nghề Điện tử công nghiệp tại khoa Điện – Điện tử
trường Cao đẳng Kỹ nghệ 2.
3.2. Đối tượng nghiên cứu

Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm định kết quả dạy học theo định
hướng mục tiêu hành nghề cho nghề Điện tử công nghiệp.
VII. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của
luận văn được cấu trúc thành 3 chương:

3


Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của dạy học theo định hướng mục tiêu
hành nghề.
Chương 2: Biện pháp thực hiện dạy học nghề Điện tử công nghiệp theo định
hướng mục tiêu hành nghề.
Chương 3: Kiểm nghiệm và đánh giá
Kết luận và kiến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục

4


CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG MỤC TIÊU HÀNH NGHỀ
1.1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
Trong bối cảnh hội nhập khu vực và quốc tế, sự dịch chuyển lao động
giữa các quốc gia trong cộng đồng ASEAN sẽ gia tăng. Vì thế, nếu Việt Nam
không chuẩn bị lực lượng lao động kỹ thuật chất lượng cao, có trình độ tay
nghề đạt chuẩn thì người học nghề sẽ khó cạnh tranh và tìm được cơ hội việc
làm sau khi tốt nghiệp.

phát triển nguồn nhân lực.
Hiện nay ở nhiều nước trên thế giới thực hiện đào tạo nghề theo mục
tiêu NLTH. Khái niệm đào tạo theo NLTH xuất hiện ở Mỹ từ những năm 60
của thế kỷ trước. Đầu những năm 70 ĐT theo mục tiêu NLTH được quan tâm
nhiều hơn. Văn phòng giáo dục Mỹ hỗ trợ xúc tiến việc làm thông qua hiệp
bội quốc gia CBEC (National consortium of Competency Based Education
Centres) đã đưa ra bảng tiêu chí mô tả và đánh giá chương trình NLTH. Đây
chính là mô tả MT và đánh giá mục tiêu NLTH.
- Tại Cộng hòa liên bang Đức:
Mục đích ĐT nghề của Đức là thực hiện mô hình ĐT kép để thực hiện
mục đích gắn ĐT tại nhà trường và hệ thống sử dụng lao động được ĐT (các
nhà máy, xí nghiệp) là sự liên kết giữa nhà trường và thị trường lao động và
sự tham gia đáng kể của khu vực tư nhân. Thời gian ĐT nghề dài hay ngắn
phụ thuộc vào kinh nghiệm nghề nghiệp mà người học có được trước đó, có
thể kéo dài một năm (toàn thời gian ĐT) hoặc lên đến ba năm (bán thời gian
ĐT). Với mô hình ĐT kép, hệ thống dạy nghề ở Đức nổi tiếng vào bậc nhất
trên thế giới ở khía cạnh gắn liền lý thuyết với thực tiễn, đáp ứng nhu cầu
doanh nghiệp vì chính doanh nghiệp cũng góp phần (kinh phí và giảng dạy)

6


trong quá trình ĐT nghề. Như vậy nhà trường sẽ đóng vai tró trang thiết bị
kiến thức lý thuyết nghề nghiệp chuyên môn, còn doanh nghiệp trang bị kỹ
năng và phương pháp lập kế hoạch cho công việc, vận dụng lý thuyết đã học
vào thực tiễn tại doanh nghiệp.
Tổ chức “In Went” của Đức đã giới thiệu về ĐT nghề theo MT năng
lực – MT đầu ra trong tài liệu hội thảo chủ đề “Đào tạo theo năng lực”
(Competency-Based Training) tháng 11 năm 2013. Trong tài liệu này đã giới
thiệu đa dạng các mô hình ĐT nghề, phát triển chương trình và quản lý ĐT

Luật giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13, được Quốc hội thông qua
ngày 27/11/2014 có nêu [15]: “Mục tiêu chung của giáo dục nghề nghiệp là
nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh và dịch vụ, có năng
năng hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, sức khỏe, có
trách nhiệm nghề nghiệp, có khả năng sáng tạo, thích ứng với môi trường làm
việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế, bảo đảm nâng cao năng suất, chất lượng
lao động, tao điều kiện cho người học sau khi hoàn thành khóa học có khả
năng tự tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn”.
Tại Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về ĐT theo tiếp cận
NLTH. Chẳng hạn như các công trình của Nguyễn Minh Đường (2002), Đặng
Thành Hưng (2012), Nguyễn Văn Khôi (2009), Nguyễn Đức Trí (1996),
Trịnh Xuân Thu (2015), Nguyễn Quang Việt (2014), Công trình chung của
viện nghiên cứu phát triển giáo dục: “Tiếp cận đào tạo nghề dựa trên năng lực
thực hiện và xây dựng tiêu chuẩn nghề” – 2005 [29]. Các công trình này
nghiên cứu các con đường, các phương pháp, biện pháp ĐT người học theo
các tiêu chí, tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ để sau khi tốt nghiệp họ có
thể làmtốt hay hoàn thành được các công việc theo tiêu chuẩn quy định của
ngành, nghề ĐT. Đây cũng chính là mục tiêu đào tạo nói theo cách khác mà
không dùng khái niệm MT. Trong các công trình này khái niệm năng lự thực
hiện đều được mô tả theo hai cách:

8


- Năng lực thực hiện (khả năng hành nghề): Khả năng của một người học
được ĐT có thể thực hiện được những công việc của một nghề theo tiêu
chuẩn quy định. NLTH liên quan đến khả năng hành nghề bao gồm ba
yếu tố gắn liền với nhau: kiến thức - kỹ năng – thái độ.
- Năng lực thực hiện là khả năng thực hiện được (ở các mức độ khác
nhau từ làm được đến làm tốt) các hoạt động (kỹ năng, kỹ xảo) hay các

thành những người có thể:
- Nắm vững kiế thức chuyên sâu của nền tảng kỹ thuật.
- Dẫn đấu trong kiến tạo, vận hành sản phẩm và hệ thống mới.
- Hiểu được tầm quan trọng và tác động chiến lược của nghiên cứu và
phát triển công nghệ đối với xã hội.
Có rất nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo theo chuẩn đầu ra của các
tác giả như Bộ GD & ĐT 2010; “Hướng dẫn xây dựng và công bố CĐR trình
độ ĐHSP khối ngành Sư Phạm đào tạo giáo viên THPT và TCCN” [7]; Thiết
kế và phát triển chương trình ĐT đáp ứng mục tiêu đầu ra” của Đoàn Thị
Minh Trinh và cộng sự (2012) [27].
Các tác giả Nguyễn Văn Bính “Phương pháp dạy học kỹ thuật công
nghiệp” (1999) [3], Nguyễn Văn Khôi “Lý luận dạy học thực hành kỹ thuật”
(2013) [13] đã chỉ ra: MTDH gồm có ba thành phần chính trong mối quan hệ
biện chứng đó là:
1. MT nhận thức ( kiến thức): MT cho ta biết sau khi học xong ta
mong đợi những thay đổi gì ở người học về mặt kiến thức. Nói một
cách hình ảnh, MT này liên quan đến khối óc.
2. MT kỹ năng hành động: MT cho biết sau khi học, người học có khả
năng làm được những công việc gì xét về khía cạnh thao tác chân
tay. Vì thế MT này còn gọi là MT thao tác tâm vận.
3. MT thái độ (tình cảm): MT này cho biết những thái độ, tình cảm
được hình thành và phát triển ở người học. Nó giúp cho người học

10


có được thái độ đúng mực khi nhìn nhận, đánh giá kỗi sự vật hiện
tượng trong thế giới khách quan do đó còn gọi là MT xúc cảm.
Tác giả Nguyễn Trần Bạt trong bài “Cải cánh giáo dục vì một nền giáo
dục hiện đại” đã khẳng định: Tự do - Tự lập - Tự trọng là nguyên lý cơ bản

muốn thành công của mọi người, trong công việc và trong cuộc sống được đặt
ra từ trước có kế hoạch cụ thể rõ ràng để đạt được mục tiêu đề ra.
1.2.1.2. Khái niệm về mục tiêu hành nghề
a. Khái niệm về chuẩn đầu ra CTĐT (CĐRCTĐT)
CĐR CTĐT (Program Intended Learning Outcomes / Program Level
Learning Outcomes) là những nội dung cụ thể hóa mục tiêu CTĐT được trình
bày thành một danh sách các chuẩn đầu ra đánh giá được [7; trang 11]
b. Khái niệm về mục tiêu hành nghề (MTHN)
Khái niệm MTHN dùng trong luận văn này thực chất cũng là một dạng
CĐR. Trong lĩnh vực đào tạo nghề không dùng khái niệm CĐR mà dùng khái
niệm tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia. “Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia
bao gồm các quy định về mức độ thực hiện và yêu cầu về kiến thức kỹ năng
và thái độ cần có để thực hiện các công việc của một nghề”
Khái niệm MTHN dùng trong luận văn này là những nội dung cụ thể
hóa tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia vào một môn học, một chương, một chủ
đề hay một bài học thành chuẩn đầu ra có thể đo được, đánh giá được. Nói
cách khác, đó là các năng lực hoặc thành phần của năng lực dự kiến mong
đợi người học làm được sau khi hoàn tất một giờ học, một môn học, một khóa
học hay một chương trình đào tạo.
1.2.1.3 Khái niệm mục tiêu trong giáo dục và đào tạo
Trong GD – ĐT và nghiên cứu khoa học, thường dùng nhiều khái niệm
MT trong các hoạt động khác nhau như: MT giáo dục, MTDH, MT chung,

12


MT chuyên biệt, MT giáo dục phổ thông, MT giáo dục nghề nghiệp… Ở đây
chỉ đề cập đến một số khái niệm có liên quan đến đề tài.
- Mục tiêu chung: “Đó là một biểu thị về yêu cầu mà chủ thể (người học)
cần đạt được sau một quá trình học tập. Những yêu cầu này được trình

Mục tiêu chuyên biệt
Mục tiêu học

Mục tiêu thao tác

Mục tiêu dạy

Mục tiêu sư phạm

Hình 1.1. Cây mục tiêu chuyên biệt
- Mục tiêu giáo dục nghề nghiệp: “Mục tiêu dạy nghề là đạo tạo nhân lực
kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực hành nghề tương
xứng đối với trình độ ĐT, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức
kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho
người học nghề sau khi tốt nghiệp có khả năng tự tìm việc làm, tự tạo
việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp
công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [Điều 4, Luật giáo dục nghề
nghiệp - 2015].
Khái niệm mục tiêu trong giáo dục và đào tạo trong luận văn này được
hiểu như sau: Mục tiêu trong DH theo mục tiêu hành nghề là những quy định
về kiến thức, kỹ năng, thái độ mong đợi người học phải đạt được ở mức độ
thực tế chấp nhận được sau khi học xong chương trình dạy học; là sự phản
ánh vào quá trình dạy học những yêu cầu cụ thể về kiến thức, kỹ năng, thái độ
mà người lao động phải có để thực hiện nhiệm vụ, công việc của nghề đạt kết
quả như quy định.
1.2.1.4. Khái niệm về năng lực.
“Năng lực là khả năng hình thành và phát triển, cho phép con người đạt
thành công trong một hoạt động thể lực, trí lực hoặc nghề nghiệp” [9; trang
278].



15