Mô hình các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam
trường chuyên nghiệp, trường sư phạm, trường cao
đẳng, trường đại học công lập và tư thục hệ hai năm,
và viện kỹ thuật. Điều kiện nhập học căn bản đối với
hầu hết các cơ sở giáo dục đại học là phải hoàn thành
giáo dục trung học, và tuổi nhập học thông thường là
khoảng 18 tuổi.[3]
Giáo dục đại học bao gồm các hoạt động giảng dạy,
nghiên cứu, thực tập (như trong các trường y khoa và
nha khoa), và phụng sự xã hội của các cơ sở giáo dục đại
học. Các hình thức giáo dục đại học bao gồm: giáo dục
tổng quát (general education), thường bao gồm đáng kể
những yếu tố lý thuyết và trừu tượng cùng với những
khía cạnh ứng dụng; giáo dục chú trọng đến các ngành
khai phóng (liberal arts education), bao gồm các ngành
nhân văn, khoa học, nghệ thuật; giáo dục mang tính
huấn nghệ (vocational education), kết hợp cả việc giảng
dạy lý thuyết lẫn những kỹ năng thực hành; giáo dục
chuyên nghiệp (professional education), như trong các
ngành kiến trúc, kinh doanh, luật, y khoa, v.v…

Một góc khuôn viên Viện Đại học Princeton ở tiểu bang New
Jersey, Hoa Kỳ, một trong những cơ sở giáo dục đại học danh
tiếng thế giới.

Giáo dục đại học hay giáo dục bậc cao (tiếng Anh:
higher education)[1] là giai đoạn giáo dục thường diễn
ra ở các trường đại học, viện đại học, đại học, trường
cao đẳng, học viện, và viện công nghệ. Giáo dục đại
học nói chung bao gồm các bậc sau trung học như cao
đẳng, đại học, và sau đại học,[2] và gồm cả một số cơ

học thường được trao văn bằng học thuật hoặc cấp
chứng chỉ. Các cơ sở giáo dục đại học không chỉ bao
gồm các trường đại học và viện đại học mà còn các
1


2

3 MÔ HÌNH CÁC CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM

Các chính thể độc lập ở Việt Nam từ thế kỷ 20 nói chung
đều nhấn mạnh đến công tác giáo dục và quyền được
giáo dục của người dân, mặc dù triết lý giáo dục, mục
tiêu giáo dục, và cách tổ chức thực hiện có khác nhau.
Điều này thể hiện trong các tuyên bố của chính phủ
Trần Trọng Kim thời Đế quốc Việt Nam,[6] và trong các
bản hiến pháp của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1946
và 1959), Việt Nam Cộng hòa (1956 và 1967), và Cộng
hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1980 và 1992). Riêng
Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa còn nói rõ “nền giáo dục
đại học được tự trị.”[7]
Năm 1975, sau chiến tranh, tất cả các cơ sở giáo dục đại
học tư thục từng hoạt động ở miền Nam dưới chính thể
Việt Nam Cộng hòa bị giải thể, các cơ sở giáo dục đại
học công lập bị giải thể hoặc bị chia ra hay sắp xếp lại
theo mô hình phân tán ngành học của Liên Xô; quyền
tự trị đại học bị bãi bỏ.[8] Giáo dục Việt Nam dưới các
chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa
Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, gồm cả giáo dục đại học,
bị chính trị hóa,[9][10] và hoàn toàn nằm dưới sự quản

nguyên nhân sâu xa hơn: chính sách sử dụng người tài.
Việc số người vào đại học tuy ít (so với các nước khu
vực, Số liệu thống kê tại VN cho thấy chỉ có khoảng
24% thanh niên từ 18 - 24 tuổi được tiếp cận giáo dục
ĐH, trong khi con số này ở những nước như ái Lan,
Malaysia là 50 - 60%.) mà lại còn giảm là do việc có
những người học hành không ra gì vẫn có cương vị cao
trong xã hội đã phá hủy hết động lực học tập của người
trẻ. Ngoài ra, học hộ, thi thuê, bằng giả, cũng là những
thứ đã phá tan giá trị của tấm bằng đại học.[14]

Giáo dục đại học Việt Nam ở miền Bắc trước 1975 và ở
cả nước sau 1975 tuân theo mô hình bao cấp giống như
ở các nước xã hội chủ nghĩa khác. Hàng năm nhà nước
phân bổ chỉ tiêu tuyển sinh cho các cơ sở giáo dục đại
học, căn cứ vào tính toán nhu cầu của các cơ quan và
các địa phương. Căn cứ vào chỉ tiêu đó, ngân sách được
phân bổ cho các bộ chủ quản, rồi các bộ rót tiền xuống
cho các cơ sở giáo dục do mình quản lý. Sinh viên ra
trường được nhà nước phân công công việc. Tình hình
thay đổi kể từ năm 1987, khi những lĩnh vực trước đây
thuộc khu vực công bắt đầu do “các thành phần kinh 3 Mô hình các cơ sở giáo dục đại
tế" khác đảm trách; biên chế không còn nhu cầu và sinh
học Việt Nam
viên ra trường không có việc làm vì không còn được
phân công về các cơ quan nhà nước. Điều này đã dẫn
đến việc các cơ sở giáo dục đại học có nguy cơ tan rã,
do “sinh viên không muốn học, thầy cô không muốn
Các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam có các tên gọi:
dạy”.[9]

riêng; ví dụ: Trường Đại học Kinh tế ốc dân, Trường
Đại học Xây dựng, Trường Đại học ủy lợi… Trong
trường đại học thường có các khoa; trong khoa có các
bộ môn.

Viện đại học

Trường đại học có khi là một đơn vị thành viên trong
một viện đại học, ví dụ Trường Đại học Văn khoa thuộc
Viện Đại học Sài Gòn, hay trong một đại học, ví dụ
Trường Đại học Kinh tế thuộc Đại học Đà Nẵng.
Trường đại học tổng hợp (từ tương tự trong tiếng Anh:
college hoặc university) là loại hình cơ sở giáo dục đại
học của Việt Nam dưới hai chính thể Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa và Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Các
trường loại này gồm có Trường Đại học Tổng hợp Hà
Nội (nay thuộc Đại học ốc gia Hà Nội), Trường Đại
học Tổng hợp Huế (nay thuộc Đại học Huế), và Trường
Đại học Tổng hợp ành phố Hồ Chí Minh (nay thuộc
Đại học ốc gia ành phố Hồ Chí Minh). Các trường
đại học tổng hợp này chỉ tập trung vào các ngành nhân
văn và khoa học cơ bản.
Trường đại học bách khoa (từ tương tự trong tiếng Anh:
polytechnic), có khi còn gọi là trường đại học kỹ thuật,
là loại hình cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam dưới
hai chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Cộng hòa
Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Các trường loại này gồm
có Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học
Bách khoa Đà Nẵng (nay thuộc Đại học Đà Nẵng), và
Trường Đại học Bách khoa ành phố Hồ Chí Minh

4

4 GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở MỘT SỐ QUỐC GIA

trường đại học tổng hợp vì các trường đại học tổng hợp chính phủ Việt Nam Cộng hòa, bậc đại học và sau đại
chỉ tập trung vào các ngành nhân văn và khoa học cơ học), Học viện ốc gia Nông nghiệp (năm 1974 trở
bản.
thành một trường thành viên của Viện Đại học Bách
Viện đại học bách khoa (từ tương tự trong tiếng Anh: khoa ủ Đức), v.v…
polytechnic university) là một cơ sở giáo dục đại học
đa ngành và đa lĩnh vực tương tự như mô hình viện
đại học, nhưng chú trọng đến các ngành thực tiễn. Vào
năm 1973, Viện Đại học Bách khoa ủ Đức được thành
lập dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa, dựa theo mô
hình polytechnic university ở California, Hoa Kỳ.[8] Đây
là viện đại học bách khoa duy nhất từng tồn tại ở Việt
Nam. Trong thời gian đầu, Viện Đại học Bách khoa ủ
Đức có các trường đại học chuyên về nông nghiệp, kỹ
thuật, giáo dục kỹ thuật, khoa học tự nhiên và nhân
văn, kinh tế và quản trị, và thiết kế đô thị; ngoài ra
còn có trường sau đại học. Các cơ sở giáo dục đều gom
chung lại trong một khuôn viên rộng lớn, tạo một môi
trường gợi hứng cho tri thức suy luận, với một cảnh
trí được thiết kế nhằm nâng cao óc sáng tạo; quản lý
hành chính tập trung để tăng hiệu năng và giảm chi
phí.[8] Mô hình viện đại học bách khoa không giống
như mô hình trường đại học bách khoa vì các trường
đại học bách khoa chỉ tập trung vào các ngành kỹ thuật
và công nghệ.


College Concept: A Study of Its Relevance to
Postwar Reconstruction in Vietnam. Los Angeles,
California: University of Southern California.
Luận án Tiến sĩ.
• Douglass, John A. and Todd Greenspan, eds. “e
History of the California Master Plan for Higher
Education”. University of California, Berkeley.
• Green, Madeleine, F., ed. 1988. Leaders for a New
Era: Strategies for Higher Education. New York:
Macmillan.
• Hồ Tú Bảo và các cộng sự (2006). “Sử dụng trí thức
Việt kiều để xây dựng giáo dục đại học chất lượng
cao tại Việt Nam: Một đề án”. ời đại mới, số 9,
tháng 11/2006.
• Nguyễn iện Tống (2013). “Việt Nam cần hướng
đến mô hình viện đại học đa lĩnh vực”. Giáo dục
Việt Nam, ngày 14/09/2013.

7

Liên kết ngoài
• e Origin of Universities (Nguồn gốc các viện đại
học). Bản liệt kê của GS. Jerome Bump ở Viện Đại
học Texas-Austin.
• Giáo dục đại học. Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt
Nam.
• Giáo dục các nước. Viện Nghiên cứu Phát triển
Giáo dục. Có một số chương sách rút từ cuốn Kỷ
yếu Đại học Humboldt 200 năm.
• Ethical Principles in University Teaching. Society
26680305 Người đóng góp: Mekong Bluesman, Chobot, Lưu Ly, Vinhtantran, Newone, Dung005, Trungda, Escarbot, JAnDbot, Squall282,
VolkovBot, TXiKiBoT, Synthebot, Vieted, SieBot, TVT-bot, Qbot, MelancholieBot, Luckas-bot, SilvonenBot, ick thi sock, Kemmue,


8.3

Giấy phép nội dung

• Creative Commons Aribution-Share Alike 3.0