Mục lục:
Trang
1.
Mở
đầu...............................................................................................................2
1.1. Lí do chọn đề tài.............................................................................................2
1.2. Mục đích nghiên cứu......................................................................................4
1.3. Đối tượng nghiên cứu.....................................................................................4
1.4. Phương pháp nghiên cứu................................................................................4
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.......................................................................5
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm........................................................5
2.2. Thực trạng kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở
trường trung học phổ thông Lê Lợi......................................................................7
2.2.1. Thực trạng chung.........................................................................................7
2.2.2. Đối với giáo viên.........................................................................................8
2.2.3. Đối với học sinh..........................................................................................9
2.3.
Các
giải
pháp
và
tổ
chức
thực
hiện...............................................................10
2.3.1.Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua môn Địa lí..................................10
a. Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong môn Địa
lí................................10
b. Các nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống trong môn Địa lí.................................11
c. Các yêu cầu đối với giáo viên Địa lí cần phải có để giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh.........................................................................................................12

Hiện nay, nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được nhiều quốc gia trên thế
giới đưa vào dạy cho học sinh các trường phổ thông dưới nhiều hình thức khác
nhau.
Đối với Việt Nam đây là nội dung đã và đang được thực hiện thông qua
nhiều chương trình, dự án như "Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng
chống ma túy, giáo dục phòng chống thiên tai,..."
Có thể thấy rằng trong cuộc sống, kĩ năng sống có vai trò rất quan trọng. Kĩ
năng sống chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ,
hành vi và thói quen tích cực lành mạnh. Người có kĩ năng sống phù hợp sẽ luôn
vững vàng trước những khó khăn thử thách, biết ứng xử, giải quyết vấn đề một
cách tích cực và phù hợp. Họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu
đời và làm chủ cuộc sống của chính mình. Ngược lại, người thiếu kĩ năng sống
thường bị vấp váp, dễ bị thất bại. Trong cuộc sống chúng ta rất dễ nhận thấy:
Người không có kĩ năng ra quyết định sẽ dễ mắc sai lầm hoặc chậm trễ trong
việc đưa ra quyết định và phải trả giá cho quyết định sai lầm của mình. Người
không có kĩ năng ứng phó với căng thẳng sẽ hay bị căng thẳng hơn những người
khác và thường có cách ứng phó tiêu cực khi bị căng thẳng, hoặc làm ảnh hưởng
không tốt tới sức khỏe, học tập, công việc,...của bản thân. Người không có kĩ
năng giao tiếp sẽ khó khăn hơn trong việc xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp với
những người xung quanh, sẽ khó khăn hơn trong hợp tác cùng làm việc, giải
quyết các nhiệm vụ chung,...; [2]
Không những thúc đẩy sự phát triển của mỗi cá nhân, kĩ năng sống còn góp
phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các vấn đề xã hội và bảo
vệ quyền con người. Việc thiếu kĩ năng sống của mỗi cá nhân sẽ là một nguyên

2


nhân làm nảy sinh các vấn đề xã hội nghiện rượu, nghiện ma túy, mại dâm, cờ
bạc, nghiện game, thuốc lá, vi phạm luật pháp,...

dẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một bộ phận học sinh của trường trong thời
gian vừa qua như: mắc tệ nạn xã hội, bạo lực học đường, ăn chơi sa đọa, yêu
đương không lành mạnh, sống không có mục tiêu hoài bão... chính là do các em
thiếu những kĩ năng sống cần thiết.
Vì vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là rất thiết thực, giúp các em
rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ
quốc; Giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc
sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích
cực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh.
Nhận thấy vai trò to lớn của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh và môn
Địa Lí cũng là một trong các môn học có thể giáo dục lồng ghép kĩ năng sống
3


vào chương trình giảng dạy. Vì thế tôi đã mạnh dạn viết sáng kiến kinh nghiệm:
Một số giải pháp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 10 trường
Trung học phổ thông Lê Lợi khi dạy bài: "Thực hành: Viết báo cáo ngắn về
kênh đào Xuy-ê và kênh đào Pa-na-ma". Với mục đích hình thành cho các em
học sinh lớp 10(cụ thể là lớp 10A2, 10A3 là những lớp tôi trực tiếp giảng dạy và
áp dụng) của trường có được những kĩ năng cần thiết trong quá trình học tập và
rèn luyện cũng như trong cuộc sống. Mong muốn chia sẻ cùng đồng nghiệp,
nhằm đóng góp phần nhỏ kinh nghiệm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
trường trung học phổ thông Lê Lợi, để các em trở thành những con người
toàn diện, năng động, sáng tạo hòa nhập cùng cộng đồng và có ích cho xã hội.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Đứng trước tình trạng sa sút về đạo đức, lối sống, sự thiếu hụt các kĩ năng sống
của một bộ phận học sinh hiện nay, sáng kiến kinh nghiệm này nhằm mục đích
nghiên cứu kiến thức lí thuyết, cơ sở lí luận thu được thông qua tìm hiểu tài liệu,
tìm hiểu thực trạng của vấn đề kĩ năng sống của học sinh, thực trạng giáo dục kĩ
năng sống ở trường trung học phổ thông Lê Lợi. Từ đó đưa ra những kinh

-Phương pháp nghiên cứu tài liệu: nghiên cứu tài liệu, các đề tài giáo dục kĩ
năng sống cho học sinh trung học phổ thông, phân tích, đánh giá, tổng hợp tài
liệu về những vấn đề có liên quan tới đề tài.
-Phương pháp nghiên cứu lí luận: nghiên cứu các văn bản, chỉ thị, nghị quyết
của Đảng và Nhà nước về vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trung học
phổ thông; Phân tích, tổng hợp những tư liệu, tài liệu lí luận về giáo dục kĩ năng
sống.
-Phương pháp thu thập, xử lí số liệu, thông tin: nhằm thu thập các thông tin về
thực trạng giáo dục kĩ năng sống, để đo mức độ hình thành kĩ năng sống cho học
sinh, xử lí các kết quả thu thập được từ đó xây dựng các luận cứ, khái quát hóa
để phục vụ cho việc chứng minh.
-Phương pháp thử nghiệm: Soạn giáo án theo hướng của sáng kiến đưa ra và áp
dụng vào thực tế giảng dạy.
-Phương pháp đo lường: kết quả kiểm tra đánh giá về điểm số và tìm hiểu nhận
thức-thái độ-hành vi của học sinh trong dạy học, từ đó đánh giá được mức độ
hiểu bài của học sinh và mức độ hình thành các kĩ năng sống cho học sinh mà
giáo viên hướng tới.
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Kĩ năng sống là gì?
Có nhiều quan niệm khác nhau về kĩ năng sống:
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO): "Kĩ năng sống là khả năng để có hành
vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu
cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày". [4]
Theo Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF): "Kĩ năng sống là cách tiếp
cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự
cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng". [5]
Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kĩ
năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết gồm các kĩ năng tư
duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề,

nay.
-Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh cũng là một cách bồi dưỡng cho học sinh
kĩ năng làm việc mà các em rất cần trong tương lai. [8]
Cơ sở thực tiễn đất nước:
Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát
triển xã hội. Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước, cần phải có những người lao động mới phát triển toàn diện, do vậy cần
phải đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục phổ thông nói riêng.
Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã
khẳng định mục tiêu là "xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo
dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện thế hệ trẻ, đáp ứng được nguồn nhân lực trong thời kì mới, phù hợp với
thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các
nước trong khu vực và trên thế giới". [9]
Luật giáo dục năm 2005, điều 2 đã xác định: "mục tiêu của giáo dục phổ
thông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức,
sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực
công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc". [10]
Như vậy, mục tiêu giáo dục của Việt Nam đã chuyển từ mục tiêu cung cấp
kiến thức là chủ yếu sang hình thành và phát triển những năng lực cần thiết ở
người học đặc biệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn, để đáp ứng sự phát
triển và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mục tiêu giáo dục
của Việt Nam thể hiện mục tiêu giáo dục của thế kỉ XXI: "Học để biết, học để
làm, học để tự khẳng định và học để cùng chung sống"(Delor, 1996). [11]
Kĩ năng sống thường gắn với một bối cảnh cụ thể để học sinh có thể nhận
biết, hiểu và áp dụng trong các tình huống của cuộc sống. Những kĩ năng này
thường gắn với một nội dung giáo dục nhất định và được hình thành qua một số

6

con cái tiếp xúc với bên ngoài, ít được trải nghiệm cuộc sống nhằm phòng ngừa
tiêu cực, tai nạn, rủi ro, sự bao bọc, nuông chiều quá mức của một số phụ huynh
là nguyên nhân khiến nhiều học sinh "lơ ngơ như gà công nghiệp" và càng thiếu
kĩ năng sống. Thêm vào đó, không phải cha mẹ nào cũng đủ hiểu tâm lí của con
mình và đủ khả năng dạy con cũng như phối hợp tốt với nhà trường để giáo dục
kĩ năng sống cho con em mình.
Qua tìm hiểu thực tế có thể thấy:
+ Một bộ phận học sinh có hành vi ứng xử sai lệch chuẩn mực đạo đức xã hội
(vô cảm), thiếu tự tin, tự lập, sống ích kỉ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình
và bản thân đang là cản trở lớn cho sự phát triển của chính học sinh khiến không
ít thầy cô và cha mẹ phải phiền lòng.
+ Nhiều học sinh có thành tích học tập tốt nhưng kĩ năng sống yếu: thể hiện qua
giao tiếp, tham gia các hoạt động, ứng phó với các thử thách,...
+ Trước tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng nhiều nhóm thanh niên
xấu luôn lấy sức mạnh cơ bắp hoặc đám đông để bắt nạt, ức hiếp các em ở thế
7


yếu thì khả năng tự bảo vệ mình và kêu gọi sự giúp đỡ của người khác là rất cần
thiết nhưng nhiều em rơi vào hoàn cảnh đó cũng không làm được.
+ Một số em có cuộc sống khép kín với hiện tại, đắm chìm trong thế giới ảo của
internet, của thế giới game,... mà quên đi và đánh mất cơ hội kết bạn, thể hiện
khả năng tiềm ẩn của mình, lo sợ, rụt rè trong tiếp xúc với người khác trong
cộng đồng.
+ Nhiều học sinh chưa có kĩ năng làm chủ cảm xúc của bản thân nên cũng chưa
xác định được lập trường, niềm tin cũng như khả năng của bản thân từ đó thiếu
nhận biết trách nhiệm và thực hiện giúp đỡ người khác.
+ Nhiều em chỉ lo học mà quên chăm sóc bản thân, ít tham gia các môn thể dục
thể thao rèn luyện thể chất.
+ Một số em không có kĩ năng đối mặt với những thất bại trong học tập, cuộc


8


Khi thực hiện nhiệm vụ giáo dục kĩ năng sống cho học sinh còn gặp nhiều khó
khăn như:
Tổ chức giáo dục kĩ năng sống có những đặc thù riêng khác với các hoạt
động giáo dục khác, nội dung giáo dục không chỉ diễn ra trong môn học mà còn
thông qua một số hoạt động khác (hoạt động ngoài giờ lên lớp, ngoại khoá,...)
cho nên phải tính đến cơ sở vật chất, kinh phí thực hiện.
Thói quen chú trọng vào kiến thức mang tính lý thuyết của giáo viên sẽ là cản
trở lớn khi triển khai giáo dục kĩ năng sống, loại hình giáo dục nhằm tạo thói
quen, thái độ, hành vi ứng xử phù hợp với các tình huống của cuộc sống.
Đối với giáo viên chủ nhiệm còn có một số giáo viên chưa thực sự quan tâm
đúng mức hoặc chưa hiểu tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng sống; thậm chí
còn có một số ít giáo viên thiếu kĩ năng sống dẫn đến học sinh lớp chủ nhiệm
chất lượng học tập và nề nếp không tốt.
Đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo bài bản về giáo dục kĩ năng sống, tài
liệu tham khảo ít.
Đối với giáo viên bộ môn đặc biệt là những môn dễ lồng ghép giáo dục kĩ
năng sống cho học sinh như: Văn, Sử, Địa, Giáo dục công dân...thì còn dạy nặng
về kiến thức chưa chú trọng đúng mức đến giáo dục kĩ năng sống; hoặc có
nhưng chưa thường xuyên, chưa có kế hoạch cụ thể và nội dung bài bản.
Việc lồng ghép vào giờ dạy chính khóa chưa mang lại hiệu quả rõ rệt vì thiếu
sinh động và có phần sáo mòn, chưa thể thu hút và tác động đến nhiều đối tượng
học sinh, chưa kể thời lượng hạn chế không đủ để giáo viên vừa truyền tải kiến
thức vừa giáo dục kĩ năng sống mà không bị "cháy giáo án". Giáo dục kĩ năng
sống phần nào đó mới chỉ dừng lại ở hình thức giảng giải kết hợp hỏi đáp, phân
nhóm hời hợt chưa thể tác động tới nhiều đối tượng học sinh.
Đa số các em học sinh trong trường theo ban khoa học tự nhiên, các môn

vào bạn.
Các em hầu như chưa tìm ra hướng giải quyết khi gặp khó khăn trong học tập,
cuộc sống.
Hiện tượng bạo lực học đường có xu hướng tăng, các em rất dễ xô xát nhau
bởi những nguyên nhân rất nhỏ (như tranh giành quả bóng giữa một em lớp
11A5 và em lớp 11A7, hay giành nhau cái vợt cầu lông giữa em lớp 11A9 và
11A4, hay xô xát giữa em học sinh lớp 12A9 với em học sinh lớp 10 A9 chỉ vì
em lớp 12A9 không thích em lớp 10A9, hay xô xát giữa hai em học sinh lớp
11A11 ở trong lớp học mà ban đầu chỉ là trêu đùa nhau, nhưng một bạn đùa quá
chớn nên bạn kia không kiềm chế được và phản ứng mạnh trở lại,... cũng làm
cho thầy cô phải can thiệp) đó là do các em thiếu kĩ năng sống, thiếu những kĩ
năng ứng xử cần thiết trong cuộc sống.
Hiện tượng hút thuốc lá, chơi điện tử, bỏ học đi chơi,...trong học sinh ngày
càng tăng (đặc biệt là học sinh lớp 10, nhất là một số em học sinh ở lớp 10A9,
10A10, đây là hai lớp có số lượng học sinh bỏ tiết, vắng học để đi chơi nhiều
nhất trường). Khi nói chuyện với các em về vấn đề này nhiều em nhận thức
được đây là các vấn đề không tốt ảnh hưởng đến học tập, sức khỏe, đến gia
đình,... nhưng vẫn bị cuốn vào các tệ nạn, không dứt ra được.
Nhiều học sinh đứng trước đám đông còn rụt rè, bị tâm lý, mất bình tĩnh, thụ
động cho thấy khả năng giao tiếp còn hạn chế.
Việc xác định vấn đề quan trọng của cuộc sống nhiều khi còn chưa rõ, chưa
đúng với chuẩn mực.
Hầu như các em chưa có kĩ năng ra quyết định, mà chỉ quyết định các vấn đề
một cách cảm tính.
Kĩ năng bảo vệ môi trường, ứng phó với căng thẳng phòng chống thiên tai
còn rất hạn chế.
Đứng trước thực tế trên, tôi nhận thấy, bản thân mình phải đưa ra các giải pháp
và việc làm để rèn luyện kĩ năng sống cho các em. Sau đây, tôi xin đưa ra một số
giải pháp và việc làm của bản thân để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua
bài học Địa lí.

học địa lý. Vận dụng các kỹ năng phân tích, so sánh, đối chiếu với các hiện
tượng, sự vật địa lý giúp học sinh hiểu sâu vấn đề và có thể đưa tới những ý kiến
sáng tạo khi đề xuất biện pháp giải quyết tình huống của thực tiễn.
-Giải quyết vấn đề: Trong nhiều bài học địa lý, học sinh có nhiệm vụ phân tích
khó khăn và thuận lợi của các điều kiện tự nhiên, xã hội, điều đó giúp các em có
được kĩ năng phân tích điểm mạnh, điểm yếu. Những kĩ năng này giúp các em
lựa chọn cách giải quyết một số vấn đề của thực tiễn và từ đó có thể đưa ra
quyết định phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện thực tiễn.
- Làm chủ bản thân: Bao gồm các kĩ năng:
Kỹ năng đặt mục tiêu: Hoạt động nhóm hoặc thực hiện những bài tập nhỏ trong
các tiết học địa lý theo yêu cầu và nhiệm vụ mà giáo viên giao sẽ tạo điều kiện
cho học sinh rèn luyện kỹ năng đặt mục tiêu cho từng hoạt động.
Khả năng chịu trách nhiệm: Tham gia hoạt động nhóm, mỗi học sinh nhận
nhiệm vụ theo sự phân công và hoàn thành nhiệm vụ sẽ rèn luyện cho các em
khả năng chịu trách nhiệm (đảm nhận trách nhiệm) với công việc được giao.
Kỹ năng lập kế hoạch và quản lý thời gian: Biết cân nhắc công việc và tính toán
thời gian để hoàn thành nhiệm vụ, qua đó các em có được kỹ năng lập kế hoạch
và quản lý thời gian. Kiểm soát cảm xúc, ứng phó với căng thẳng: Làm việc hợp
tác trong nhóm, học sinh sẽ phải trao đổi, tranh luận,..với nhau, trong bối cảnh
11


đó học sinh phải biết kiểm soát cảm xúc, giữ bình tĩnh, biết cách ứng phó với
căng thẳng, tránh gây mâu thuẫn. [13]
b. Các nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống trong môn Địa lí:
- Tương tác: Giáo dục kĩ năng sống không thể được hình thành qua việc nghe
giảng mà giáo viên cần tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động, giữa giáo
viên với học sinh và giữa học sinh với học sinh phải có sự tương tác với nhau
trong quá trình giáo dục.
- Trải nghiệm: Người học cần được đặt vào các tình huống để trải nghiệm, thực

và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh:
Các phương pháp: Làm việc tích cực với tranh ảnh, bản đồ, phân tích số liệu
thống kê, phương pháp dạy học nhóm, phương pháp thuyết trình tích cực,...
Các kĩ thuật dạy học: chia nhóm, giao nhiệm vụ, đặt câu hỏi,...

12


- Kiểm tra, đánh giá những nội dung có liên quan tới rèn luyện kĩ năng.
Đối với học sinh:
Tích cực tìm hiểu các thông tin liên quan tới nội dung bài học. Chuẩn bị bài đầy
đủ trước khi đến lớp. Thực hiện nghiêm túc các nội dung mà giáo viên đưa ra.
b. Những việc làm cụ thể để rèn luyện kĩ năng:
*Kĩ năng giao tiếp: Nhiều học sinh còn kém năng động, rụt rè, ngại tiếp xúc,
không tự tin khi đứng trước chỗ đông người... Giao tiếp là quá trình tiếp xúc trao
đổi những thông tin, mong muốn, suy nghĩ, tình cảm giữa người này với người
khác. Giao tiếp là kĩ năng quan trọng giúp học sinh có nhiều thuận lợi trong học
tập cũng như cuộc sống, nó cho phép các em có được sự tự tin khi đối diện với
mọi người. Khả năng giao tiếp của các em được hình thành trong một quá trình
rèn luyện lâu dài, qua kinh nghiệm thực tế của bản thân các em, qua việc học hỏi
người khác đặc biệt được rèn luyện qua các tình huống cụ thể của cuộc sống.
Để giáo dục kĩ năng này tôi đã sử dụng một số phương pháp và kĩ thuật dạy
học sau:
- Phương pháp làm việc với tranh, ảnh, bản đồ:
Sử dụng cho quá trình bắt đầu khám phá về kênh Xuy-ê và Panama
Bước 1: Giáo viên cho học sinh quan sát lược đồ vị trí của kênh Xuy-ê, Panama
và một số cảng lớn trên thế giới, bản đồ tự nhiên và bản đồ các nước trên thế
giới.
Bước 2: Yêu cầu một số học sinh lên bảng xác định trên bản đồ vị trí của kênh
Xuy-ê và Panama, xác định các đại dương, biển được nối liền thông qua kênh

trao đổi về cách xử lí số liệu sao cho đúng với yêu cầu đưa ra, thao tác xử lí số
liệu một cách nhanh nhất, đúng nhất. So sánh mức độ làm việc của các nhóm,
giáo viên nhận xét và chuẩn kiến thức.
-Phương pháp dạy học nhóm và kĩ thuật "trình bày một phút":
Tổ chức thảo luận nhóm: Áp dụng trong quá trình thực hành/luyện tập
Bước 1: Chia lớp thành 6 nhóm, các nhóm làm việc dựa trên cơ sở các thông tin
ở phiếu học tập số 1, đọc sách giáo khoa, dựa vào kết quả vừa tính toán, dựa vào
các bản đồ, lược đồ trên bảng, thảo luận theo nội dung sau:
Sự thay đổi của quãng đường vận chuyển khi kênh Xuy-ê đi vào hoạt động.
Lợi ích của ngành hàng hải thế giới khi kênh Xuy-ê hoạt động đều đặn.
Tổn thất kinh tế khi kênh đào bị đóng cửa như thời kì 8 năm (1967-1975) do
chiến tranh, đối với Ai Cập, các nước ven Địa Trung Hải và biển Đen.
Bước 2: Đại diện các nhóm lên trình bày. Giáo viên chuẩn xác kiến thức.
Cách làm này tạo cho các em cơ hội được học hỏi, giao lưu, trao đổi với bạn bè
trong nhóm, rèn cho các em khả năng thâu tóm kiến thức, lựa chọn các vấn đề
cốt lõi để trình bày, khả năng vận dụng hiểu biết thực tế vào bài học,...các em sẽ
thể hiện được sự tự tin, lắng nghe và phản hồi, trình bày những suy nghĩ ý
tưởng,...của mình.
Phương pháp này không những giáo dục được kĩ năng giao tiếp mà còn giáo
dục cho học sinh kĩ năng tự tin, sống biết hợp tác, chia sẻ và giúp đỡ nhau trong
cuộc sống, biết quản lí thời gian, kiểm soát được cảm xúc, đặt mục tiêu làm việc
và xác định được giá trị của bản thân trong quá trình học tập.
- Kĩ thuật viết báo cáo ngắn và phương pháp thuyết trình:
Bước 1: Trên cơ sở các thông tin vừa có được, kết hợp với tư liệu về kênh đào
Xuy-ê ở phần tư liệu tham khảo trong sách giáo khoa và các tư liệu sưu tầm
được, Giáo viên cho học sinh xác định những nội dung cơ bản của một bản báo
cáo ngắn, sau đó các nhóm lại tiếp tục thảo luận, ghi lại những nét chính về kênh
đào Xuy-ê. Giáo viên định hướng cho các em thảo luận, tập hợp thông tin, viết
báo cáo ngắn về kênh đào qua các ý sau:
Nét khái quát về kênh đào: thuộc quốc gia nào,các biển và đại dương được

4). Điền vào chỗ....: Lợi ích khi có kênh Xuy-ê và Panama là rút ngắn
được ....................... vận chuyển. (Câu trả lời gồm 10 chữ cái)
5). Ban đầu kênh Xuy-ê chủ yếu phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế của đế
quốc nào? (Câu trả lời gồm 3 chữ cái)
6). Điền vào chỗ ....: Trong thiết kế, xây dựng kênh Pa-na-ma khác với kênh
Xuy-ê ở chỗ kênh Pa-na-ma phải xây dựng các............. (Câu trả lời gồm 5 chữ
cái)
7). Kênh Xuy- ê hiện nay thuộc chủ quyền của nước nào? (Câu trả lời gồm 5
chữ cái)
Bước 2: Giáo viên sẽ lần lượt đưa ra các câu hỏi, học sinh suy nghĩ trong 15
giây tìm câu trả lời (nếu không có học sinh nào trả lời được thì giáo viên sẽ mở
một số ô chữ trong đáp án để học sinh suy luận và tìm ra đáp án).
(1)
H Ả I L I
(2)
(3)
(4)
(5)
(6)
(7)

B I

Đ A R
I T Â S
Y D Ư Ơ N G
j
Ể N Đ Ỏ

Q U Ã N G Đ Ư Ờ N G

hiệu quả. Như vậy, trong quá trình dạy học, tôi đã tổ chức các hoạt động cho học
sinh tham gia, tạo điều kiện cho các em nói lên ý kiến, cởi mở bày tỏ các suy
nghĩ, cảm xúc, thương lượng, hợp tác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết các vấn
đề của nội dung bài học đã tạo ra hiệu quả nhất định hơn so với cách làm trước
đây, cách làm này đã tác động đến nhiều đối tượng học sinh và chắc chắn kĩ
năng của các em sẽ được hình thành.
*Kĩ năng tư duy: Đây là kĩ năng giúp cho học sinh kĩ năng tư duy độc lập, tự
giác, rèn luyện đức tính tính cần cù chịu khó và sáng tạo của học sinh trong học
tập và cuộc sống. Tư duy là kĩ năng sống quan trọng, bởi vì trong cuộc sống con
người thường xuyên bị đặt vào những hoàn cảnh bất ngờ hoặc ngẫu nhiên xảy
ra. Khi gặp những hoàn cảnh như vậy đòi hỏi chúng ta phải có tư duy sáng tạo
để ứng phó một cách linh hoạt, phù hợp.
Để giáo dục kĩ năng này tôi áp dụng một số phương pháp sau và kĩ thuật dạy
học sau
-Phương pháp tìm kiếm và xử lí thông tin:
Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin là
một kĩ năng sống rất quan trọng giúp con người có thể có được những thông tin
cần thiết một cách đầy đủ, khách quan, chính xác, kịp thời. Để tìm kiếm và xử lí
thông tin cần phải xác định rõ chủ đề cần tìm kiếm thông tin là chủ đề gì, xác
định các loại thông tin, nguồn, địa chỉ tin cậy có thể cung cấp những loại thông
tin đó, lập kế hoạch thời gian để thu thập thông tin. Sắp xếp các thông tin theo
từng nội dung và có hệ thống. Sau khi tìm kiếm thông tin cần phải tư duy để
phân tích, so sánh, đối chiếu, lí giải các thông tin thu thập được. Trong bài:"Viết
báo các ngắn về kênh đào Xuy-ê và kênh đào Panama", giáo viên giao nhiệm vụ
cho học sinh: nội dung kiến thức học sinh cần tìm kiếm là những thông tin, tranh
ảnh, tư liệu, bản đồ liên quan đến hai kênh đào này. Các địa chỉ mà học sinh có
thể tìm các thông tin đó là sách giáo khoa, báo, mạng internet (thư viện bài
giảng điện tử),...Thời gian tìm hiểu là thời gian trước khi học tiết học này diễn
ra. Sau đó học sinh tự so sánh, phân tích, sắp xếp các tư liệu đó phù hợp với nội
dung của bài thực hành. Ví dụ: các tranh ảnh, bản đồ đưa vào đầu tiết học khi

tranh ảnh, bản đồ, tư liệu liên quan đến bài học trước khi đến lớp. Các công việc
phải làm trong quá trình thảo luận nhóm. Hoặc có thể giao nhiệm vụ tìm hiểu
một nội dung lớn còn lại của bài học mà trên lớp chưa hoàn tất. Cụ thể: đối với
nội dung tìm hiểu về kênh đào Pa-na-ma có thể tiến hành tương tự như kênh đào
Xuy-ê nếu còn đủ thời gian làm tại lớp. Nếu không còn đủ thời gian, giáo viên
có thể hướng dẫn học sinh hoàn thành bài tập ở nhà, đây là cách để kiểm tra,
cũng như rèn khả năng vận dụng của học sinh trong quá trình học. Giáo viên
hướng dẫn học sinh tìm hiểu và viết báo cáo theo trình tự dưới đây:
Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh:
1) Xác định kênh đào Panama trên các bản đồ. Điểm khác biệt trong thiết kế
kênh đào Pa-na-ma so với kênh đào Xuy-ê.
2) Hoàn thành phiếu học tập 2
Tuyến
Khoảng cách (hải lí)
Quãng đường
được rút ngắn
Vòng qua
Qua kênh Hải lí
%
Nam Mĩ
Panama
Niu Iooc- Xan Phran-xi-xcô
17


Niu Iooc- Van-cu-vơ
Niu Iooc- Van-pa-rai-xô
Li-vơ-pun- Xan Phran-xi-xcô
Niu Iooc- I-ô-cô-ha-ma
Niu Iooc- Xit-ni

vấn đề, đạt được mục tiêu chung của cả nhóm, đồng thời tạo sự thỏa mãn và
thăng tiến cho mỗi thành viên.
Khi rèn luyện kĩ năng làm chủ bản thân cho học sinh, giáo viên không tách
riêng biệt mà lồng ghép trong quá trình tổ chức dạy học, trong quá trình rèn
luyện các kĩ năng khác như: kĩ năng tư duy, giao tiếp,... Trong quá trình học tập
tham gia các hoạt động do giáo viên tổ chức, nhóm kĩ năng làm chủ bản thân
của học sinh sẽ được hình thành. Ví dụ: Thông qua hoạt động nhóm hoặc thực
hiện các bài tập nhỏ, tham gia trò chơi, được tương tác với giáo viên, bạn bè học
18


sinh sẽ rèn luyện được kĩ năng quản lí thời gian, đảm nhận trách nhiệm, đặt mục
tiêu cho từng hoạt động. Học sinh sẽ căn cứ vào giới hạn thời gian tìm hiểu mà
giáo viên yêu cầu để sắp xếp các công việc theo thứ tự ưu tiên, biết tập trung
giải quyết công việc trọng tâm trong một thời gian nhất định, biết nhận trách
nhiệm, đóng góp ý kiến của bản thân đối với vấn đề cần tìm hiểu.
Việc giáo dục các kĩ năng sống cho học sinh qua bài học không hẳn là giáo
dục từng kĩ năng riêng lẻ mà trong mỗi một hoạt động có thể giáo dục được
nhiều kĩ năng khác nhau cho học sinh, giáo viên có thể tùy theo yêu cầu và đặc
điểm của học sinh từng lớp học mà lồng ghép, tích hợp nội dung này. Tuy nhiên,
trong từng hoạt động giáo viên phải xác định được kĩ năng chủ đạo, quan trọng
để rèn luyện cho học sinh, tránh ôm đồm, giàn trải.
c. Hiệu quả của việc triển khai sáng kiến kinh nghiệm.
Đối với học sinh: Thông qua việc áp dụng và kiểm nghiệm đối với một số lớp
học sinh thuộc khối 10, cho thấy kết quả:
- Về kiến thức: Các em đã nắm được kiến thức cơ bản theo yêu cầu của bài học
và có sự mở rộng khả năng hiểu biết ra thế giới xung quanh...
- Về tinh thần, thái độ học tập: ý thức học tập và rèn luyện của học sinh các
lớp được trực tiếp giảng dạy và áp dụng phương pháp cao hơn so với lớp không
áp dụng theo phương pháp. Các em hào hứng, chủ động trong quá trình tìm hiểu

giáo viên đã tạo hứng thú trong học tập cho các em, các em học sinh đã có sự
say mê trong tìm tòi kiến thức địa lí, tiếp theo là các em sẽ có kết quả học tập
tốt, kiến thức xã hội ngày càng phong phú, học địa lí một cách tự giác, thường
xuyên sưu tầm các tư liệu địa lí,...
19


- Đối với chất lượng giảng dạy và giáo dục của bản thân, của đồng nghiệp:
Khi áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học trong quá trình giảng dạy để
giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đã nâng cao được chất lượng dạy học. Kết
quả học tập của học sinh đã được nâng lên cao hơn so với trước đây. Khi giáo
viên khi tìm hiểu về vấn đề giáo dục kĩ năng sống và trực tiếp áp dụng vào giảng
dạy cũng thấy được bản thân có hiểu biết sâu hơn về vấn đề này để từ đó có thể
áp dụng vào dạy học thường xuyên hơn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và
học trong trường.
Cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho cho giáo viên dạy Địa lí lớp 10 và có thể
dùng cho học sinh nghiên cứu, đọc thêm.
Như vậy, với những hiệu quả như đã đề cập ở trên, sáng kiến này có thể áp dụng
và triển khai, vận dụng vào thực tiễn dạy và học Địa lí lớp 10
3. Kết luận, kiến nghị
3.1. Kết luận
Khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này đã:
- Giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả.
- Đưa ra được những kiến thức cơ bản về kĩ năng sống, tầm quan trọng của giáo
dục kĩ năng sống cho học sinh.
- Nắm được thực trạng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong nhà trường hiện
nay, nêu được nguyên nhân và đưa ra được các nội dung, cách thức tiến hành để
giáo dục kĩ năng sống cho học sinh.
- Thực hiện nhiệm vụ đổi mới giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, tự
giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng

Không sao chép nội dung của người khác.
Người viết:
Vũ Thị Phương
Tài liệu tham khảo:
[1]: Câu nói của Bác Hồ trong buổi nói chuyện với cán bộ, học sinh, sinh viên.
[2], [3], [4], [5], [6], [7], [8], [11], [12], [13], [14]: Giáo dục kĩ năng sống trong
môn Địa lí ở trường trung học phổ thông-Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam. Các
tác giả Lê Minh Châu-Nguyễn Trọng Đức-Trần Thị Tố Oanh-Nguyễn Thị Minh
Phương-Phạm Thị Thu Phương-Lưu Thu Thủy-Đào Văn Vi.
[9]: Nghị quyết 40/2000/QH 10 của Quốc hội nước ta về đổi mới chương trình
giáo dục phổ thông.
[10]: Luật Giáo dục năm 2005, điều 2.

DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG
ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC
CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Vũ Thị Phương
Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên, trường THPT Lê Lợi.

TT
1.

Tên đề tài SKKN
Tên sáng kiến được xếp loại:
Giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh lớp 11 trường Trung

Kết quả
Cấp đánh