MỤC LỤC
MỤC LỤC.........................................................................................................1
MỞ ĐẦU...........................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài.............................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài..................................................................4
3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài...............................................................4
4. Phạm vi nghiên cứu của đề tài...................................................................4
5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài...........................................................4
6. Bố cục của đề tài.......................................................................................5
Chương 1...........................................................................................................6
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SÁCH VÀ VAI TRÒ CỦA SÁCH...............................6
1.1. Khái niệm chung....................................................................................6
1.1.1. Sách.................................................................................................6
1.2.1. Đặc điểm của sách và hoạt động xuất bản.......................................8
Chương 2.........................................................................................................12
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ SÁCH VÀ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH 12
3.1. Vấn đề đặt ra.........................................................................................17
3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý xuất bản sách.................18
KẾT LUẬN.....................................................................................................21

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Sách là sản phẩm văn hóa tinh thần, kho tàng tri thức của nhân loại hiện
hữu dưới dạng vật thể, giúp con người trau dồi tri thức, nâng cao dân trí, từ đó
định hướng suy nghĩ và hành động của mỗi cá nhân trong đời sống xã hội,
góp phần giáo dục nhân cách con người; Sách chuyển tải và lưu trữ các kiến
thức, kinh nghiệm sống, lao động sản xuất qua nhiều thế hệ; Truyền bá, giao
lưu văn hóa, góp phần xây dựng tinh thần đoàn kết, gắn bó giữa các quốc gia,
dân tộc; Bên cạnh đó, sách còn là một trong những phương tiện giải trí, đáp
ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, bồi dưỡng nhân sinh quan và lối sống tích
cực của mọi đối tượng xã hội.

luôn kết hợp hai mục tiêu: văn hóa, tư tưởng, khoa học và kinh tế. Hai mục
tiêu này có thể kết hợp thực hiện được nếu diễn biến thị trường được phân
2


tích một cách tối ưu và trên cơ sở xử lý và phản ứng một cách linh hoạt các
thông tin thị trường mà xây dựng chiến lược kinh doanh xuất bản hợp lý. Ở
đây, có thể vận dụng câu nói của C.Mác nhắc nhở những người làm công tác
nghệ thuật ở lĩnh vực này: "Cố nhiên nhà văn phải kiếm tiền để sống và viết,
nhưng trong bất cứ trường hợp nào anh ta cũng không được sống và viết để
kiếm tiền... Nhà văn không thể xem công việc của mình như là một kế sinh
nhai. Đó là mục đích tự thân, nó không phải là một kế sinh nhai đối với anh ta
cũng như đối với người khác, đến nỗi nhà văn phải hy sinh sự tồn tại của
mình cho sự tồn tại của nó, nếu cần”2. Do tính chất hai mặt đó, hoạt động
xuất bản phải vừa chịu sự tác động của các quy luật kinh tế, vừa phải tuân
theo các quy luật văn hóa, tư tưởng, khoa học. Cho nên, hoạt động xuất bản
sách phải tính đến đặc điểm nổi bật này.
- Hoạt động xuất bản sách đang bị mặt trái của cơ chế thị trường tác
động. Tình hình quốc tế hiện nay biến chuyển nhanh chóng và phức tạp, cuộc
cách mạng khoa học và công nghệ, kinh tế tri thức và quá trình toàn cầu hóa
diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến sự phát triển của nhiều nước trên tất cả
các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học, kỹ thuật,... Nó có ảnh
hưởng và tác động mạnh đến hoạt động xuất bản ở nước ta cả mặt tích cực và
tiêu cực. Thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tiếp tục được
xây dựng và hoàn thiện, các cơ chế, chính sách đang được thể chế hóa. Tuy
nhiên, nhiều cơ chế, chính sách còn đang trong quá trình xây dựng và hoàn
thiện và còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng đòi hỏi từ thực tế của hoạt động xuất
bản. Đúng như Văn kiện Đại hội XI của Đảng đã chỉ ra: “Quản lý văn hóa,
văn nghệ, báo chí, xuất bản còn thiếu chặt chẽ. Môi trường văn hóa bị xâm
hại, lai căng, thiếu lành mạnh, trái với thuần phong mỹ tục, các tệ nạn xã hội,

- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phân tích
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp
4


6. Bố cục của đề tài
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận đề tài chia thành 3 chương :
Chương 1: Cơ sở lý luận về sách và vai trò của sách
Chương 2: Thực trạng quản lý sách và hoạt động xuất bản sách
Chương 3: Vấn đề đặt ra và một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý
sách và hoạt động xuất bản sách

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SÁCH VÀ VAI TRÒ CỦA SÁCH
1.1. Khái niệm chung
1.1.1. Sách
Sách là một sản phẩm của xã hội, là một công cụ để tích lũy, truyền bá tri
thức từ thế hệ này sang thế hệ khác. Sách chứa đựng các giá trị văn hóa tinh
thần (các tác phẩm sáng tác hoặc tài liệu biên soạn) thuộc các hình thái ý thức
xã hội và nghệ thuật khác nhau, được ghi lại dưới các dạng ngôn ngữ khác
nhau (chữ viết, hình ảnh, âm thanh, ký hiệu,...) của các dân tộc khác nhau
nhằm để lưu trữ, tích lũy, truyền bá trong xã hội.
Sách là một khái niệm mở, hình thức sách còn được thay đổi và cấu
thành các dạng khác nhau theo các phương thức chế tác và nhân bản khác
nhau, tùy thuộc vào môi trường sống và sự phát triển của khoa học công nghệ

vực hẹp.
Sách giáo khoa gồm toàn bộ sách chuyên phục vụ giảng dạy và học tập
trong hệ thống giáo dục quốc dân từ cấp học mẫu giáo, phổ thông, Trung học
chuyên nghiệp, các trường cạy nghể. các trung tâm đào tạo - bồi dưỡng nâng
cao trình độ chuyên môn, đến các trưởng đại học, các cơ sở đào tạo sau đại
học.
Sách tôn giáo là loại sách đùng phục vụ cho các hoạt động tôn giáo như
sách kinh thánh, thánh ca, sách về giáo lý của các tôn giáo khác nhau. Loại
sách này thường được biên soạn, in ấn và phát hành theo yêu cầu và cách thức
đặc thù của các tổ chức tôn giáo.
Việc phân loại sách chỉ mang ý nghĩa tương đối. Trên thực tế, loại sách
nào cũng có thể trở thành sách thương mại hoặc sách thương mại cũng có thể
trở thành sách phục vụ tra cứu, chuyên khảo...

7


1.2. Đặc điểm của sách và hoạt động quản lý Nhà nước bằng pháp
luật về xuất bản, sách
1.2.1. Đặc điểm của sách và hoạt động xuất bản
Hoạt động xuất bản mang đặc điểm truyền thông. Xuất bản phẩm, trong
đó có sách, là sản phẩm văn hóa tinh thần, là phương tiện lưu giữ, tích lũy,
truyền bá tri thức của loài người. Trong lịch sử, sự ra đời của sách là một
thành tựu kỳ diệu trong sự phát triển của nhân loại. Sách ghi lại sự trưởng
thành về nhận thức và tư duy, về cải tạo và xây dựng xã hội của loài người,
đồng thời nó trao truyền các giá trị di sản văn hóa tinh thần và các thành tựu
của văn hóa vật chất mà loài người đã đạt được. Xuất bản là một môn khoa
học và là một trong những "binh chủng" quan trọng của công tác chính trị, tư
tưởng, văn hóa, giáo dục và khoa học của Đảng và Nhà nước ta. Cho đến
nay, cùng với báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng khác, xuất bản

thực hiện theo quy luật của sản xuất hàng hóa, theo quy luật của kinh tế thị
trường. Xuất bản là hoạt động vật chất hóa, xã hội hóa các tác phẩm thuộc
lĩnh vực văn hóa tinh thần. Để làm được điều đó, hoạt động xuất bản đòi hỏi
những chi phí vật chất và tinh thần không nhỏ. Để tồn tại và phát triển, hoạt
động xuất bản phải được hạch toán chi tiết từ đầu vào đến đầu ra. Do đó,
trong cơ chế thị trường, hoạt động xuất bản tất yếu mang tính chất sản xuất
hàng hóa, phải được thực hiện giá trị hàng hoá thông qua trao đổi trên thị
trường và trở thành đối tượng của kinh doanh hàng hóa. Sự ra đời của công
nghệ điện tử nhân bản, hoạt động xuất bản được máy tính trợ giúp và gần đây
là internet, tất cả đã tác động sâu sắc đến hoạt động xuất bản, làm cho nó trở
thành ngành công nghiệp hiện đại, góp phần không nhỏ vào sự phát triển
kinh tế - xã hội của nước ta.
- Đặc điểm nổi bật của hoạt động xuất bản là vừa phải thực hiện các quy
luật kinh tế, vừa phải tuân theo các quy luật văn hóa, tư tưởng, khoa học.
Xuất bản là một tổ hợp hoạt động phức hợp, trong đó có bộ phận sản xuất
văn hóa tinh thần như biên soạn, biên tập, quản lý xuất bản..., có bộ phận sản
9


xuất vật chất như công nghệ in, nhân bản sách, phát hành sách..., nên tính
chất kinh doanh thương mại ở mỗi khâu và quy luật kinh tế tác động không
giống nhau. Ví như: Việc tổ chức sản xuất kinh doanh của các cơ sở in hoàn
toàn tuân theo quy luật của kinh tế thị trường và quy luật sản xuất vật chất.
Trái lại, việc tổ chức biên soạn, biên tập bản thảo tuân theo quy luật sáng tạo
giá trị văn hóa tinh thần. Còn cơ sở phát hành làm công việc lưu thông, vừa
phải tuyên truyền giá trị văn hóa, vừa tuân theo quy luật của thị trường; vừa
phải đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần của xã hội, vừa phải tính toán đến lợi
ích kinh doanh.
1.2.2. Những đặc trưng cơ bản của quản lý Nhà nước bằng pháp luật
về xuất bản

Như vậy, việc sử dụng pháp luật để điều chỉnh hoạt động xuất bản là
điều chỉnh hoạt động kinh tế trong văn hoá - tư tưởng, đồng thời điều chỉnh
hoạt động văn hoá- tư tưởng trong cơ chế thị trường. Đó là hai mặt của một
vấn đề phải được thể chế hoá phù hợp, đảm bảo cho xuất bản hoạt động đúng
quy luật, phát triển theo trật tự của pháp luật.

11


Chương 2
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ SÁCH VÀ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH
2.1. Hoạt động xuất bản sách ở Việt Nam trong những năm gần đây
Những năm gần đây, hoạt động xuất bản đã có bước phát triển nhanh,
từng bước thích ứng với cơ chế thị trường, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và
đa dạng của người đọc, góp phần tích cực vào việc tuyên truyền phổ biến
đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, nâng cao dân trí, phát triển kinh
tế - văn hoá... Nhiều bộ sách có giá trị được xuất bản. Các mảng sách chính trị
- xã hội, khoa học - kỹ thuật - công nghệ và sách cho thanh niên, thiếu niên
khá phong phú, đa dạng. Chất lượng sách giáo khoa từng bước được nâng cao
cả về nội dung và hình thức. Công tác chỉ đạo, quản lý xuất bản có tiến bộ,
chú trọng đảm bảo định hướng chính trị - tư tưởng và hiệu quả kinh tế của
hoạt động xuất bản, phát hiện, uốn nắn và khắc phục những lệch lạc, sai phạm
Trong hơn 10 năm qua, hoạt động xuất bản đã từng bước thích ứng với
cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giữ vững định hướng chính trị
trong quá trình phát triển, ổn định hệ thống tổ chức, có bước phát triển đáng
kể về lực lượng và năng lực hoạt động, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu đa dạng
ngày càng cao về xuất bản phẩm của toàn xã hội, góp phần làm ổn định chính
trị - xã hội, nâng cao dân trí, phát triển kinh tế - xã hội, văn hoá của đất nước.
- Về lĩnh vực xuất bản: Nhịp độ phát triển chung của toàn ngành liên tục
tăng qua từng năm cả về tên sách và số lượng bản sách. Cơ cấu đề tài giữa các

triển cả về tiềm lực, năng lực, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu về xuất bản phẩm
của xã hội, góp phần xứng đáng vào việc phát triển một nền xuất bản độc lập,
tự chủ theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
2.2. Thực trạng quản lý Nhà nước về xuất bản ở Việt Nam
Những kết quả đã đạt được:
Hiện nay, cả nước có 55 nhà xuất bản, 1.200 cơ sở in, 129 công ty phát
hành sách quốc doanh và khoảng 12.000 cửa hàng, nhà sách tư nhân. Thực
13


trạng hoạt động xuất bản sau 3 năm thực hiện Chỉ thị 42 đã đạt được những
kết quả cụ thể như sau:
- Công tác tuyên truyền, quán triệt và triển khai thực hiện Chỉ thị 42CT/TW về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản đã góp phần
nâng cao nhận thức của cán bộ trong ngành hiểu rõ ý nghĩa, tinh thần của Chỉ
thị 42, từ đó có những việc làm cụ thể đưa Chỉ thị về xuất bản của Đảng vào
cuộc sống.
- Hoạt động xuất bản thực hiện định hướng phát triển toàn ngành, phục
vụ tốt các nhiệm vụ chính trị của đất nước; nâng cao chất lượng của các xuất
bản phẩm, phong phú, đa dạng, đáp ứng nhu cầu của các đối tượng đọc khác
nhau, góp phần nâng cao dân trí, phát triển văn hóa dân tộc.
- Tập trung xây dựng tiềm lực và năng lực của hoạt động xuất bản, hoạt
động xuất bản đã từng bước thích ứng cơ chế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa. Trong 3 năm (2004 - 2007) tốc độ phát triển của toàn ngành xuất
bản không ngừng tăng. Năm 2004, xuất bản được 19.695 tên sách với
242,700 triệu bản; năm 2007 với 26.609 tên sách (tăng 146% so với năm
2004), đạt 276,447 triệu bản, mức hưởng thụ bình quân 3,3 bản sách/người/
năm.
Cơ quan chỉ đạo của Đảng và cơ quan quản lý nhà nước đã chú trọng xây
dựng quy hoạch ngành xuất bản và xác định lại chức năng, nhiệm vụ của các
nhà xuất bản. Trong 3 năm qua đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật

ứng nhu cầu ngày càng lớn và đa dạng của xã hội về cung cấp thông tin, tri
thức và thưởng thức văn học nghệ thuật trong thời kỳ đổi mới, công nghiệp
hoá, hiện đại hoá, mở rộng giao lưu, hội nhập quốc tế, nhất là còn thiếu nhiều
loại sách phổ cập tri thức phục vụ đông đảo quần chúng. Nhưng điều đáng
quan tâm hơn là chất lượng hoạt động xuất bản chưa cao. Sách nghiên cứu,
tổng kết thực tiễn còn ít, chất lượng còn hạn chế. Sách viết về công cuộc đổi
mới, những nhân tố mới, con người mới, viết về cuộc đấu tranh giữa cái mới,
tiến bộ và cái cũ, cái lạc hậu, kìm hãm, cái hư hỏng còn ít và kém sâu sắc,
15


sinh động; vẫn còn xuất bản và lưu hành một số sách có nội dung sai phạm về
chính trị, tư tưởng, gây ảnh hưởng tiêu cực trong đời sống xã hội.
Khuynh hướng thương mại hoá, chạy theo lợi nhuận kinh tế thuần tuý
tác động xấu đến hoạt động xuất bản. Tệ in lậu xảy ra khá phổ biến, nhưng
chưa được kiểm tra, ngăn chặn có hiệu quả. Mạng lưới phát hành còn chưa
đến được nhiều vùng sâu, vùng xa, nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân
tộc thiểu số
Đội ngũ biên tập viên còn hiều hạn chế về trình độ, năng lực. Công tác
đào tạo chưa được quan tâm đúng mức.
Việc hợp tác, liên doanh về xuất bản, in và phát hành xuất bản phẩm với
nước ngoài còn lúng từng.
Một số cơ quan chủ quản nhận thức chưa đầy đủ, đúng mức về vai trò,
chức năng của xuất bản, chưa làm tốt nhiệm vụ chỉ đạo về công tác tổ chức,
cán bộ, về định hướng nội dung, cung cấp thông tin và uốn nắn những sai
phạm của nhà xuất bản thuộc quyền, thiếu quan tâm đầu tư kinh phí, cơ sở vật
chất - kỹ thuật, trang thiết bị cho hoạt động xuất bản.
Nguyên nhân chính của những yếu kém, khuyết điểm trên là do công tác
lãnh đạo của các cấp uỷ đảng, công tác quản lý nhà nước về xuất bản và sự
lãnh đạo của các nhà xuất bản, cơ số in, mối quan hệ giữa chức năng văn hoá

dựng các tập đoàn xuất bản, tổ hợp xuất bản - báo chí, nghiên cứu hoàn chỉnh
mô hình doanh nghiệp làm nhiệm vụ xuất bản.
Xây dựng chương trình quốc gia xuất bản các loại sách thiết yếu về
chính trị - xã hội và văn hoá.
17


Chăm lo phát triển nhu cầu văn hoá đọc của các tầng lớp nhân dân, tổ
chức và phát triển các lực lượng, mạng lưới phát hành xuất bản phải đảm bản
đáp ứng đầy đủ, đúng đối tượng và địa bàn, đặc biệt quan tâm vùng nông
thôn, vùng sâu, vùng xa và miền núi. Phát triển hệ thống sách song ngữ, xuất
bản nhiều sách bằng tiếng dân tộc với trình độ thích hợp, đáp ứng nhu cầu cua
đồng bào các dân tộc thiểu số.
Đến năm 2010, phấn đấu đưa sách về đến cấp huyện và đưa sách đến
phần lớn các xã để đạt chỉ tiêu 6 bản sách/người/năm. Tập trung củng cố và
phát triển hệ thống thư viện, các loại phòng đọc, trước hết ở cơ sở. Huy động
các nguồn lực xã hội cho xuất bản và phát hành sách phục vụ đông đảo nhân
dân. Xây dựng, ban hành cơ chế quản lý phù hợp, có hiệu quả đới với lực
lượng tham gia hoạt động xuất bản, in và phát hành ngoài quốc doanh. Xây
dựng kế hoạch dài hạn đào tạo, bồi dưỡng và phát triển lực l,lùng, đội ngũ của
ngành xuất bản, đảm bảo về quan điểm chính trị và chất lượng nghề nghiệp
cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, chuyên môn, nghiệp vụ, các tác giả,
cộng tác viên trong cả ba khâu xuất bản, in và phát hành ngoài quốc doanh
3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý xuất bản sách
Đổi mới và nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với lĩnh
vực xuất bản, in và phát hành.
Củng cố, kiện toàn tổ chức và tăng cường đội ngũ cán bộ có đủ phẩm
chất, năng lực cho các cơ quan chỉ đạo, quản lý và tham mưu trên lĩnh vực
xuất bản, in và phát hành từ Trung ương đến các địa phương.
Xây đựng quy chế phối, hợp chỉ đạo, quản lý giữa cơ quan Đảng, cơ

Khai thác các nguồn lực, tiến hành họp tác, liên doanh, liên kết (trong và
ngoài nước) để tăng cường nguồn lực cho xuất bản, in và phát hành. Xây
dựng quy chế quan hệ giữa xuất bản, phát hành xuất bản phẩm và hệ thống
thư viện: Nhà nước có chính sách tăng nguồn kinh phí mua sách cho các thư
viện, đảm bảo thư viện trở thành trung tâm bồi dưỡng và phát triển nhu cầu
19


văn hoá đọc của quần chúng, góp phần tăng lượng bản in cho các nhà xuất
bản. Đẩy mạnh các hoạt động thông tin, triển lãm, hội chợ sách, xây dựng tủ
sách gia đình, phong trào đọc sách trong nhân dân, huy động các phương tiện
thông tin đại chúng tham gia tuyên truyền và giới thiệu xuất bản phẩm. Nâng
cao chất lượng hoạt động giới thiệu, phê bình sách, phê bình văn học, nghệ
thuật.Rà soát, đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình, phương thức đào tạo,
bồi dưỡng cán bộ trong cả ba lĩnh vực xuất bản, in, phát hành để đáp ứng yêu
cầu, nhiệm vụ.
- Đổi mới, nâng cấp và từng bước hiện đại hoá cơ sở vật chất - kỹ thuật
và công nghệ xuất bản.
Lập kế hoạch xây dựng, nâng cấp trụ sở các nhà xuất bản, các trung tâm
sách ở các thành phố lớn, các khu vực trọng điểm, khôi phục và xây dựng mới
hệ thống cửa hàng sách cấp huyện; áp dụng công nghệ thông tin để hiện đại
hoá quy trình biên tập và thực hiện quản lý xuất bản phẩm theo tiêu chuẩn
quốc tế. Nghiên cứu thí điểm xuất bản sách điện tử, trung tâm thông tin về
sách. Tiếp tục hiện đại hoá công nghệ in phù hợp với nhu cầu và thực tiễn đất
nước.
Mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản, in và phát hành.
Bổ sung các quy định pháp lý, chính sách để các nhà xuất bản chủ động
tham gia quá trình hội nhập quốc tế, đặc biệt đối với vấn đề bản quyền, sở
hữu trí tuệ, xuất bản điện tử. Mở rộng hợp tác trong lĩnh vực xuất bản, in và
phát hành với các nước trong khu vực và quốc tế, khuyến khích đưa sách của

XHCN... chính là những nỗ lực đáng kể đem lại thành tích cho toàn ngành.

21