TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
--------------------------

VŨ THỊ PHƢƠNG

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG
TRUYỆN VIẾT CHO THIẾU NHI
CỦA TÔ HOÀI
(Qua một số sáng tác về đề tài lịch sử)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lí luận văn học
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

HÀ NỘI - 2014


LỜI CẢM ƠN
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới T.S Nguyễn Thị Kiều
Anh, cô giáo đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn
thành khóa luận. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa
Ngữ văn trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 đã quan tâm, tạo điều kiện thuận
lợi cho tôi trong quá trình học tập.
Bài khóa luận sẽ không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế, kính
mong nhận được sự góp ý chân thành của quý thầy cô giáo.

Sinh viên thực hiện
Vũ Thị Phương


THIẾU NHI VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ CỦA TÔ HOÀI ..................................... 17
2.1. Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật .............................................. 17
2.1.1. Khái niệm nhân vật ........................................................................ 17
2.1.2. Khái niệm thế giới nhân vật ........................................................... 18
2.2. Các loại nhân vật trong truyện viết cho thiếu nhi về đề tài lịch sử
của Tô Hoài .................................................................................................. 18
2.2.1. Nhân vật thiếu nhi yêu nước, dũng cảm, mưu trí ........................... 19


2.2.2. Nhân vật mang đầy sức mạnh, nghị lực trong chinh phục thiên
nhiên ......................................................................................................... 24
Chương 3. NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG
TRUYỆN VIẾT CHO THIẾU NHI CỦA TÔ HOÀI (QUA MỘT SỐ
SÁNG TÁC VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ) .............................................................. 27
3.1. Miêu tả nhân vật thông qua ngoại hình và hành động.......................... 28
3.1.1. Miêu tả nhân vật thông qua ngoại hình ......................................... 28
3.1.2. Miêu tả nhân vật thông qua hành động ......................................... 32
3.2. Nhân vật được thể hiện qua ngôn ngữ nhân vật ................................... 37
3.2.1. Lời đối thoại của nhân vật ............................................................. 37
3.2.2. Lời độc thoại nội tâm của nhân vật ............................................... 44
3.3. Nhân vật được thể hiện qua lựa chọn chi tiết tiêu biểu, cụ thể, chính
xác ................................................................................................................ 46
KẾT LUẬN .................................................................................................... 50
TÀI LIỆU THAM KHẢO


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Tô Hoài là nhà văn có đóng góp lớn cho nền văn học Việt Nam. Hơn
nửa thế kỉ sáng tác không biết mệt mỏi, ông đã dành toàn bộ tâm huyết, sức

vào đời. Đối với các em ngòi bút của Tô Hoài được bộc lộ nhiều phẩm chất
mới lạ. Ông không chỉ đến với các em trong một thời điểm nào đó của văn
chương và cuộc đời. Ông là nhà văn của các em” [4, tr.37]. Nghiên cứu mảng
văn sáng tác cho thiếu nhi của Tô Hoài, các tác giả đều khẳng định Tô Hoài là
nhà văn của thiếu nhi. Từ những trang văn đầu tiên đến những tác phẩm gần
đây nhất, Tô Hoài vẫn thể hiện một tâm hồn tươi trẻ, ân cần và cảm thông.
Ông luôn xem văn học thiếu nhi là công cụ có tác dụng giáo dục trực tiếp và
sâu sắc đối với các em. Với rất nhiều đầu sách có giá trị viết cho thiếu nhi,
sáng tác của Tô Hoài đã trở thành món ăn tinh thần quen thuộc với bạn đọc
nhỏ tuổi cả nước. Có rất nhiều công trình nghiên cứu về truyện viết cho thiếu
nhi của Tô Hoài, nhưng chủ yếu tập trung ở mảng đề tài viết về loài vật,
truyện đồng thoại, chưa quan tâm nhiều đến những câu chuyện về lịch sử, tiểu
thuyết lịch sử. Vì vậy chúng tôi sẽ đi vào tìm hiểu những tác phẩm lịch sử tiêu
biểu viết cho thiếu nhi của Tô Hoài. Qua đó làm rõ hơn sự phong phú trong
tài năng sáng tác dành cho trẻ thơ của Tô Hoài.
3. Mục đích nghiên cứu
Khóa luận có mục đích khám phá thế giới nhân vật và nghệ thuật xây
dựng nhân vật trong truyện viết cho thiếu nhi của Tô Hoài về đề tài lịch sử.
Từ đó thấy được những đóng góp của ông cho nền văn học Việt Nam nói
chung và văn học thiếu nhi nói riêng.
4. Đối tƣợng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Thế giới nhân vật trong truyện viết cho thiếu nhi qua một số sáng tác về
đề tài lịch sử của Tô Hoài.

2


4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Xây dựng cơ sở lý thuyết khoa học của đề tài.

VỀ THIẾU NHI CỦA NHÀ VĂN TÔ HOÀI
1.1. Khái quát về văn học thiếu nhi
Trong cuốn từ điển thuật ngữ văn học định nghĩa: “Theo nghĩa hẹp, văn
học thiếu nhi gồm những tác phẩm văn học hoặc phổ cập khoa học dành riêng
cho thiếu nhi. Tuy vậy, khái niệm văn học thiếu nhi cũng thường bao gồm một
phạm vi rộng rãi những tác phẩm văn học thông thường (cho người lớn) đã đi
vào phạm vi đọc của thiếu nhi, như Đôn Ki-hô-tê của M.Xéc-van-tex, Rô-binxơn Cơ-ru-xô của Đ.Đi-phô, Gu-li-vơ du kí của Gi.Xuýp-tơ,…” [6, tr.412-413].
Từ lâu đã có một bộ phận sáng tác văn học dành riêng cho thiếu nhi. Ở Việt
Nam, bắt đầu từ thế kỉ XX đã xuất hiện các tác phẩm văn học viết cho trẻ em,
nhưng phải đến sau Cách mạng tháng Tám 1945, nền văn học thiếu nhi mới
chính thức được hình thành. Đến nay trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, văn
học thiếu nhi Việt Nam ngày càng phát triển phong phú, đa dạng và thực sự
trở thành một bộ phận quan trọng của nền văn học dân tộc. Về cơ bản, có thể
chia các giai đoạn của văn học thiếu nhi Việt Nam thành hai thời kỳ phát
triển: Thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám 1945 và thời kỳ sau Cách mạng
tháng Tám 1945.
1.1.1. Thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám 1945
Trong thời kỳ phong kiến, trẻ em Việt Nam không có điều kiện để tiếp
xúc với sách văn học dành cho lứa tuổi của mình, bởi không có sách dành cho
lứa tuổi của trẻ thơ . Nhưng bù lại tuổi thơ của các em lại đong đầy tình cảm
từ những lời hát ru ngọt ngào của mẹ, từ những câu chuyện cổ tích bà hay kể,
hay những câu ca dao dân ca, thành ngữ, tục ngữ phong phú từ trong dân
gian. Sang đến đầu thế kỉ XX, văn học dành cho trẻ em bắt đầu được chú ý.

4


Khi chữ quốc ngữ được sử dụng rộng rãi trong nhân dân, khi việc in ấn và
kinh doanh sách đang phát triển, người ta nghĩ ngay tới việc in sách cho thiếu
nhi. Bên cạnh một số sách tập hợp, ghi chép lại những tác phẩm văn học dân

gạch đầu tiên đặt nền móng để xây dựng nên nền văn học thiếu nhi Việt Nam.
1.1.2. Thời kỳ sau Cách mạng tháng Tám 1945
Ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Đảng, Nhà nước và
Bác Hồ đã quan tâm thúc đẩy việc hình thành nền văn học mới dành riêng cho
thiếu nhi. Đây là chặng đường mở đầu, đánh dấu sự ra đời cùng những thành
tựu đầu tiên của văn học thiếu nhi Việt Nam dưới chế độ mới. Lúc này xuất
hiện hàng loạt các sách báo dành cho thiếu nhi như: Thiếu niên, Tuổi trẻ,
Xung phong, Măng non, Kim Đồng, sách Hoa kháng chiến…những cuốn sách
này thực sự trở thành người bạn thân thiết của thiếu nhi, góp phần tích cực
vào việc bồi dưỡng những tình cảm cao đẹp cho trẻ thơ và trở thành vốn quý
ban đầu của nền văn học thiếu nhi Việt Nam.
Hòa bình trên miền Bắc đã tạo điều kiện cho văn học thiếu nhi phát
triển, trong thời kỳ này có thể kể tới những tác phẩm tiêu biểu như: “Hoa
Sơn” của Tô Hoài, “Chiến sĩ ca nô” của Nguyễn Huy Tưởng, “Dưới chân
cầu mây” của Nguyên Hồng, “Thiếu niên anh hùng” của Phong Nhã,
“Lượm” của Tố Hữu… Đội ngũ nhà văn chuyên sáng tác cho thiếu nhi ngày
càng đông đảo, đặc biệt là trong cuộc kháng chiến chống Pháp, những đề tài
về lịch sử như kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, sinh hoạt lao động, học
tập của trẻ em trên miền Bắc XHCN, đề tài về khoa học, nông thôn, truyện
đồng thoại…đã làm cho số lượng tác phẩm dành cho thiếu nhi vô cùng phong
phú, đa dạng, sinh động, chưa bao giờ người ta thấy sự xuất hiện dày đặc
những tác phẩm viết cho lứa tuổi thiếu nhi nhiều đến như vậy, tiêu biểu như:
Nguyễn Huy Tưởng với “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”(1960), Tô Hoài với “Kim
Đồng”, “Vừ A Dính”(1963), Bùi Hiển với “Đôi bạn nhỏ”, Nguyễn Đình Thi
với “Cái tết của Mèo con”, Phạm Hổ với “Những người bạn nhỏ”, Võ
Quảng với “Quê nội”, Nguyễn Thi với “Những đứa con trong gia đình”, Đào

6




1.2. Nhà văn Tô Hoài và truyện viết cho thiếu nhi
Tô Hoài trong cuốn Tự truyện (1985) quan niệm rằng: “Tác phẩm văn
học cho thiếu nhi cũng như mọi loại tác phẩm văn học khác, đều đòi hỏi một
chất lượng nghệ thuật cao. Do đó một sáng tác văn học cho các em cũng là
một sáng tác mà các lứa tuổi khác đều yêu thích” [7, tr.98].Với quan niệm
này, ông đã làm nên được thành công khi sáng tác cho trẻ thơ, những tác
phẩm của Tô Hoài không chỉ đi vào tiềm thức các bạn nhỏ, mà còn được bạn
đọc mọi thế hệ yêu mến. Với sự lao động chăm chỉ, chân chính, nghiêm túc,
Tô Hoài xứng đáng là một trong những cây bút lớn của nền văn học hiện đại
Việt Nam. Chúng tôi xin giới thiệu qua vài nét về cuộc đời, sự nghiệp và các
truyện viết cho thiếu nhi của ông.
1.2.1. Cuộc đời, sự nghiệp nhà văn Tô Hoài
Nhà văn Tô Hoài tên thật là Nguyễn Sen, sinh ngày 27 tháng 9 năm
1920 trong một gia đình thợ thủ công nghèo tại quê ngoại- làng Nghĩa Đô,
phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông, nay thuộc phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy,
Hà Nội. Xuất thân trong một gia đình thợ thủ công nghèo, cũng như mọi
thanh niên trai làng khác, Tô Hoài chỉ được học hết tiểu học rồi sớm trở thành
anh thợ cửu, sau đó phải kiếm sống bằng nhiều nghề. Tô Hoài đến với nghề
văn hết sức tự nhiên và bắt đầu bằng một số bài thơ lãng mạn. Ông sớm nhận
ra rằng đây không phải là mảnh đất “canh tác” của mình và nhanh chóng
chuyển sang “cánh đồng” văn xuôi. Ở đây, ông đã phát huy triệt để năng
khiếu và sở trường của mình. Tác phẩm đầu tay của Tô Hoài là Nước lên
(1940), Dế mèn phiêu lưu ký (1941), O chuột (1942), trong đó Dế mèn phiêu
lưu ký được bạn đọc chú ý hơn cả. Tô Hoài viết dưới nhiều bút danh: Mai
Trang, Mắt Biển, Thái Yên, Vũ Đột Kích, Duy Phương, Hồng Hoa… Bút
danh được ông tâm đắc nhất và rất quen thuộc với độc giả là Tô Hoài, cái tên
mà tác giả đã mượn con sông Tô Lịch và tên đất phủ Hoài Đức làm nên bút
cho mình.



9


Nhà nghèo (1942). Từ các tác phẩm này, người đọc dễ nhận thấy sức sung
mãn dồi dào trong lao động nghệ thuật của ông. Sau này, Tô Hoài đã bộc bạch
chân thành về việc ông đến với nghề văn qua cuốn Tự truyện, ông viết: “Tôi
vào nghề văn có trong ngoài ba năm trước Cách mạng tháng Tám 1945 mà tôi
viết như chạy thi được năm truyện dài, truyện vừa, ba tập truyện ngắn, còn
truyện thiếu nhi như Dế mèn thì mấy chục truyện, cái in, cái chưa in, vương
vãi lung tung tôi không nhớ hết. Cũng chẳng có gì lạ. Viết để kiếm sống lúc
ấy tất phải cuốc khỏe như vậy đấy”. Tác phẩm của Tô Hoài trước cách mạng
có thể chia thành hai loại chính: truyện viết về loài vật và truyện về nông thôn
trong cảnh đói nghèo. Nhìn chung trước Cách mạng tháng Tám, Tô Hoài đã
có khi bế tắc trước cuộc đời nhưng cuối cùng nhà văn vẫn đứng vững ở vị trí
của nhà văn hiện thực. Tâm hồn của Tô Hoài bao giờ cũng có được vẻ đẹp
trong sáng, đáng trân trọng trong cảnh đời đen tối thời kỳ này. Ở đề tài nào và
đối tượng khám phá nào, thế giới nghệ thuật của Tô Hoài trước cách mạng
đều thấm đượm tính nhân văn và mang dấu ấn khá sâu đậm về một quãng đời
của ông. Ông quan niệm: “Những sáng tác của tôi đều miêu tả tâm trạng của
tôi, gia đình tôi, làng tôi, mọi cái của mình quanh mình. Những nghèo đói,
cùng túng, đau đớn. Phần nào nhẹ nhàng hay xót xa, hay nghịch ngợm và đá
chút khinh bạc là phần nào con người và tư tưởng tiểu tư sản của tôi.” (Một
quãng đường).
Sau Cách mạng tháng Tám: Tô Hoài có sự chuyển biến mạnh mẽ về
tư tưởng và sáng tác. Bước chuyển trong sáng tác của Tô Hoài được thể hiện
rõ ở cả đề tài và chủ đề. Tô Hoài không bó hẹp nội dung và đối tượng phản
ánh, ông hướng đến phạm vi rộng hơn, đến với cuộc sống của nhiều lớp
người, nhiều vùng đất khác nhau, nổi bật nhất là miền núi Tây Bắc. Tác phẩm
đầu tiên của Tô Hoài viết về miền núi là tập truyện Núi Cứu quốc (1948),

trong lao động nghệ thuật để góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

11


1.2.2. Truyện viết cho thiếu nhi của nhà văn Tô Hoài
Sau khi hòa bình lập lại, Tô Hoài mở rộng phạm vi sáng tác, ông viết
trên nhiều đề tài, nhiều thể loại. Đề tài đem đến nhiều vinh quang cho Tô
Hoài là đề tài về miền núi, thành công ở mảng đề tài này đã khiến ông trở
thành “người đầu tiên đã đặt những viên gạch xây nền cho văn học viết về các
dân tộc ít người” (Trần Hữu Tá). Cho đến nay, Tô Hoài đã có hơn 160 đầu
sách, có nhiều tác phẩm được dịch ở nước ngoài, trong đó Dế mèn phiêu lưu
ký được dịch ra hàng chục thứ tiếng trên thế giới. Đặc biệt, Tô Hoài là một
trong số ít nhà văn rất quan tâm đến độc giả nhỏ tuổi, những sáng tác cho
thiếu nhi của ông đã được tuyển chọn và in thành hai tập Tuyển tập văn học
thiếu nhi (1999). Trong những sáng tác cho thiếu nhi của Tô Hoài nổi bật lên hai
đề tài chính: viết về loài vật và viết về những tấm gương yêu nước nhỏ tuổi.
- Truyện thiếu nhi viết về loài vật, truyện đồng thoại
Trước Cách mạng tháng Tám, đối tượng thẩm mĩ trong sáng tác của Tô
Hoài là thế giới loài vật và cuộc sống, con người ở vùng quê nghèo làm nghề
thủ công ven thành. Truyện viết về loài vật của Tô Hoài có một vị trí đặc biệt
quan trọng trong sự nghiệp sáng tác của tác giả. Người đọc trong nước và
quốc tế biết đến tên tuổi Tô Hoài bắt đầu từ truyện viết về loài vật qua tác
phẩm Dế mèn phiêu lưu ký. Viết về loài vật, Tô Hoài tìm đến hình thức sáng
tác đồng thoại. Hình thức này mang đến một sắc thái riêng cho truyện viết về
loài vật của ông. Trong truyện đồng thoại Tô Hoài đã đến với thế giới loài vật
trong cảm quan sinh hoạt, phong tục như đời sống con người. Vì thế xét đến
cùng, truyện loài vật của Tô Hoài cũng là chuyện về những người nông dân,
những người thợ thủ công nghèo làng Nghĩa Đô.
Thế giới loài vật của Tô Hoài khá đông đúc. Chúng không phải là là

tuổi rất say mê, thích thú. Nó phù hợp với tâm lý lứa tuổi, trình độ nhận thức
của các em. Hơn thế, những bài học nhận thức và giáo dục từ đó đi vào thế
giới tình cảm của trẻ thơ rất tự nhiên, nhẹ nhàng mà thấm thía, góp phần bồi
đắp vẻ đẹp và sự trong sáng, cao cả cho tâm hồn trẻ thơ.

13


- Truyện thiếu nhi viết về những tấm gương yêu nước nhỏ tuổi
Viết về đề tài miền núi, Tô Hoài có không ít tác phẩm viết về người thật
việc thật. Từ Vừ A Dính, Hoa Sơn, Kim Đồng đến Tuổi trẻ Hoàng Văn Thụ,
Nhà Chử, Lên Sùng Đô… đem lại một sắc thái mới cho sáng tác của ông. Vẫn
thống nhất trong cảm quan hiện thực đời thường, Tô Hoài xây dựng hình
tượng các nhân vật theo một phong cách riêng. Trong các tác phẩm đó, nhân
vật của Tô Hoài được hiện diện trên trang sách không phải từ những cuộc đối
đầu trực diện. căng thẳng với kẻ thù, hay từ những cảnh chiến thắng huy
hoàng, chiến công oanh liệt… mà hiện lên vô cùng chân thực, gần gũi ở bản
lĩnh kiên cường, lòng dũng cảm, ở lòng yêu nước với tinh thần gắn bó cách
mạng, ở sự hiếu học, chăm làm, thương cha mẹ, sẵn sàng hi sinh cho sự
nghiệp giải phóng dân tộc… Từ truyện Kim Đồng viết về tấm gương anh hùng
của Kim Đồng, tức Nông Văn Dền - người đội viên đầu tiên của Đội Thiếu
niên Tiền phong, Tô Hoài viết kịch bản phim Kim Đồng. Bộ phim giành được
bốn giải thưởng lớn tại Đại hội điện ảnh Á - Phi ở Gia-cac-ta năm 1963. Có
thể thấy rằng, viết về những tấm gương yêu nước nhỏ tuổi, sáng tác của Tô
Hoài sau Cách mạng có một ý nghĩa rất quan trọng. Những tấm gương hi sinh
vì nước của Hoa Sơn, Vừ A Dính, Kim Đồng mãi mãi được lưu giữ trong sử
sách và trở thành hình tượng bất tử trong nền văn học thiếu nhi nước nhà.
Ngoài mảng truyện đồng thoại và truyện viết về các anh hùng nhỏ tuổi,
Tô Hoài còn tâm đắc với việc tìm tòi một số truyện cổ tích để viết lại, kiểu
tiểu thuyết hóa truyền thuyết và ông đã rất thành công với với bộ ba tiểu

Tô Hoài là nhà văn nắm bắt tâm lý tuổi thơ rất giỏi: “Với lứa tuổi mười lăm,
lứa tuổi sắp bước vào đời, tác giả đặc biệt chú ý đến yêu cầu giáo dục lý
tưởng và đạo đức cách mạng. Vừ A Dính và Kim Đồng là những sáng tác
thích hợp với yêu cầu giáo dục của lứa tuổi này. Tác giả không thuyết lý khô
khan mà chú ý xây dựng hình ảnh cụ thể về những tấm gương thiếu nhi có
thực trong lịch sử.”[16, tr.138-139].

15


Có thể thấy truyện viết cho thiếu nhi của Tô Hoài luôn dành được sự
quan tâm đặc biệt của cả người nghiên cứu và bạn đọc, chính lối viết mới lạ,
chân thực, cũng những bài học ý nghĩa của các câu chuyện đã làm nên sự hấp
dẫn đó, “Tô Hoài là một nhà văn viết cho thiếu nhi với tất cả ý thức trách
nhiệm, với niềm say mê và tâm huyết của mình. Tô Hoài xem nền văn học
cho thiếu nhi là một công cụ có tác dụng giáo dục trực tiếp cho các em. Và
người viết phải hết sức chú ý đến phương pháp giáo dục sao cho phù hợp với
các lứa tuổi” [15, tr.92]. Cho đến nay có rất nhiều công trình nghiên cứu về sự
nghiệp sáng tác của Tô Hoài, nhưng viết về những câu chuyện lịch sử, những
tiểu thuyết lịch sử còn ít ỏi. Vậy nên chúng tôi sẽ đi vào tìm hiểu về thế giới
nhân vật trong những câu chuyện lịch sử đó của Tô Hoài.

16


Chƣơng 2
CÁC LOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN VIẾT CHO THIẾU NHI
VỀ ĐỀ TÀI LỊCH SỬ CỦA TÔ HOÀI
2.1. Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật
Nhân vật văn học là một hiện tượng hết sức đa dạng. Những nhân vật

người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong
nghệ thuật ngôn từ. Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi còn là các
con vật, các loài cây, các sinh thể hoang đường được gắn cho những đặc điểm
giống với con người. Nhân vật văn học là phương thức nghệ thuật nhằm khai
thác những nét thuộc tính con người, nhân vật có ý nghĩa trước hết ở các loại
văn học tự sự và kịch…” [1,tr.250-251].
Như vậy ở các góc cạnh tiếp cận khác nhau, các tác giả đã đưa ra
những định nghĩa khác nhau về nhân vật, nhưng tựu chung đều thống nhất ở
điểm coi nhân vật là đối tượng mà văn học miêu tả, nhân vật có thể là con
người, đồ vật, con vật, hiện tượng, là hình ảnh ẩn dụ của con người, là đối
tượng mang tính ước lệ và có cách điệu so với đời sống hiện thực.
2.1.2. Khái niệm thế giới nhân vật
Cũng giống như khái niệm nhân vật, khái niệm thế giới nhân vật là một
phạm trù được hiểu theo nghĩa rất rộng:
- Thế giới nhân vật, có thể hiểu đó là một tổng thể những hệ thống nhân
vật được xây dựng theo quan niệm của nhà văn và chịu sự chi phối của tư
tưởng tác giả.
- Thế giới nhân vật còn là sự cảm nhận một cách trọn vẹn, toàn diện và
sâu sắc của chủ thể sáng tạo về toàn bộ nhân vật.
2.2. Các loại nhân vật trong truyện viết cho thiếu nhi về đề tài lịch sử của
Tô Hoài
Trong cuốn Nhà văn Việt Nam, giáo sư Phan Cự Đệ khẳng định:
“Những thành tựu chủ yếu của Tô Hoài trong quá trình chiếm lĩnh phương

18


pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa tập trung vào đề tài miền núi. Trong phạm vi
đề tài này anh cũng viết được nhiều truyện thiếu nhi có giá trị như: Kim
Đồng, Vừ A Dính, tuổi trẻ Hoàng Văn Thụ…”. Thế giới nhân vật trong

tâm lý nhân vật Kim Đồng, đem đến cho bạn đọc một cái nhìn xác thực, gần
gũi nhất về nhân vật.
Kim Đồng là thiếu nhi dân tộc Tày, quê ở Nà Mạ, Cao Bằng, tên cha
mẹ đặt cho là Nông Văn Dền. Tuy mới mười ba tuổi nhưng Kim Đồng đã
hăng hái tham gia cách mạng, với em “giao thông, liên lạc, canh gác em đều
làm được cả”. Kim Đồng lớn lên giữa những năm Cao-Bắc-Lạng đang sục sôi
chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Em được cán bộ trực tiếp dìu dắt nên sớm giác ngộ
cách mạng và trở thành đội viên thứ nhất của Đội thiếu niên nhi đồng cứu
quốc đầu tiên của nước ta thành lập ở Nà Mạ - Hà Quảng - Cao Bằng. Làng
Nà Mạ, châu Hà Quảng ngày ấy chỉ có khoảng hai mươi nóc nhà dân tộc
Nùng. Từ những hội đánh Tây trước kia, cho đến cao trào Việt Minh đánh
Pháp đuổi Nhật, cả làng Nà Mạ cùng tham gia, từ cụ già đến em nhỏ đều vào
hội cứu quốc. Như ở gia đình Kim Đồng, cả hai anh em đều sớm giác ngộ
cách mạng và cùng tham gia hoạt động cho cách mạng.
Dù mới mười ba tuổi nhưng Kim Đồng rất mưu trí, nhanh nhẹn, chăm
chỉ. Tận mắt chứng kiến cảnh lính bắt cha, bắt anh đi xây lô cốt trên đồn, cảnh
bọn lính Tây ăn cắp lồng vịt của mình giữa chợ và bị bọn lính đánh khi đang
đun nước cho chúng uống…Kim Đồng nhận ra cái ác cái xấu của bọn giặc,
nên em đã hăng hái tham gia vào hội cách mạng đi đánh Tây với lòng quyết
tâm rất cao “Thằng lính lấy cái bu vịt, chém cái dấu chỗ này. Thằng lính bắt
bố đi cho cướp đánh chết ở chợ Sóc, em chém chỗ này. Hôm nay thằng lính
đánh em, em chém cái dấu chỗ này. Chém thế để nhớ, anh ạ” [8, tr.403]. Kim
Đồng nhận công việc nguy hiểm, đó là đi làm liên lạc, đưa những bức thư có
thông tin cách mạng quan trọng cho cán bộ, dù nguy hiểm nhưng lần nào Kim

20