HÓA HỌC 11

ANKEN (olefin)
A. Chuẩn kiến thức và kỹ năng
Kiến thức
Biết được :
− Công thức chung, đặc điểm cấu tạo phân tử, đồng phân cấu tạo và đồng phân hình
học.
− Cách gọi tên thông thường và tên thay thế của anken.
− Tính chất vật lí chung (quy luật biến đổi về nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi, khối
lượng riêng, tính tan) của anken.
− Phương pháp điều chế anken trong phòng thí nghiệm và trong công nghiệp. ứng
dụng.
− Tính chất hoá học : Phản ứng cộng brom trong dung dịch, cộng hiđro, cộng HX
theo quy tắc Mac-côp-nhi-côp ; phản ứng trùng hợp ; phản ứng oxi hoá.
Kĩ năng
− Quan sát thí nghiệm, mô hình rút ra được nhận xét về đặc điểm cấu tạo và tính chất.
− Viết được công thức cấu tạo và tên gọi của các đồng phân tương ứng với một công
thức phân tử (không quá 6 nguyên tử C trong phân tử).
− Viết các phương trình hoá học của một số phản ứng cộng, phản ứng trùng hợp cụ
thể.
− Phân biệt được một số anken với ankan cụ thể.
− Xác định công thức phân tử, viết công thức cấu tạo, gọi tên anken.
− Tính thành phần phần trăm về thể tích trong hỗn hợp khí có một anken cụ thể.
B. Trọng tâm:
− Dãy đồng đẳng và cách gọi tên theo danh pháp thông thường và danh pháp hệ
thống/ thay thế của anken.
− Tính chất hoá học của anken.


HÓA HỌC 11

CH2 = CH2
GV: giới thiệu Hc không no là HC
có chứa lk π → tìm hiểu HC không no
chứa 1 lk π tương ứng 1 lk C=C
GV: yc hs lập dãy đồng đẳng của
etilen. Từ đó viết CTCT của một số
anken đầu dãy đồng đẳng, cho biết đặc
điểm cấu tạo.
- mạch hở
- có 1 lk đôi trong phân tử
GV: yc hs định nghĩa anken
GV: lưu ý CT chung của anken giống

2. Đồng phân: Từ 4C trở lên anken có
đồng phân
a) Đồng phân cấu tạo
- Đồng phân mạch C
- Đồng phân vị trí liên kết đôi
VD: CH2 = CH – CH2 – CH3 but-1-en
CH2 = C – CH3 2-metylpropen
CH3
CH3 – CH = CH – CH3

but-2-en


HÓA HỌC 11

cicloankan (n≥ 3)
Hoạt động 2:

đôi

GV: (1) và (2) là đồng phân về mạch
C (mạch không nhánh, mạch có nhánh)
(1) và (3) là đồng phân về vị trí
liên kết đôi
GV: sử dụng mô hình phân tử buten2 và cho hs thấy do có liên kết đôi
C=C trong phân tử nên liên kết C – C
không thể quay tự do quanh trục liên
kết (như TH ankan). Do đó anken còn
có 1 loại đồng phân nữa.
GV; y/c hs phân biệt thế nào là đồng
phân cis, đồng phân trans?
GV: gợi ý cho hs dễ nhớ

3. Danh pháp
a) Tên thông thường
Tên ANKEN = tên ankan tương ứng(-AN) +
ILEN
VD: C2H4 etilen
C3H6 propilen
b) Tên thay thế
 Mạch không nhánh
Tên ANKEN = tên ankan tương ứng + số chỉ nối
đôi + EN

cis → cùng
trans → trái
GV: y/c hs cho biết đồng phân (1) và
đồng phân (2) có đồng phân hình học

2

1

CHluận:
CH2 tử
GV kết
KhiCH
cùng
số nguyên
3 CH
2 CH=
C thì anken cóCH
nhiều
đồng
phân hơn
3
4-metylpent-1-en
ankan (về đồng phân vị trí liên kết đôi
CH3 CH CH3
và đồng phân
hình học)
3-metylbut-1-en
CH
Hoạt độngCH
3:
2

GV: hướng dẫn hs gọi tên


GV kết luận: trong phản ứng hóa học
liên kết π dễ bị đứt ra và liên kết với các
nguyên tử khác
Anken không no → cộng → no
GV: nêu các pư đặc trưng của anken
- pư cộng
- pư trùng hợp
- pư oxi hóa
GV: dùng mô hình phân tử cho hs thấy
sự bẻ gãy liên kết π và cộng H2 vào phân
tử etilen

1. Phản ứng cộng
a) Cộng H2 (Ni/to)
Ni/ t0

CH2= CH2 + H – H
Etilen
CH2= CH-CH3 + H2

etan
Ni/ t0

CH3 – CH2-CH3

propen
PTTQ: CnH2n + H2

GV: gọi hs viết pư cộng của C3H6 với H2
GV: yc hs viết ptpư tổng quát

⇒ pư dùng nhận biết anken
CH2= CH – CH3 + Br2 dd
CH3

CH2 – CH2 –

Br

GV: yc hs viết pư C3H6 + Br2

GV: giới thiệu anken đối xứng và anken
không đối xứng
GV: gọi hs viết sản phẩm cộng của C2H4
với HOH, HBr
Yc hs nhận xét: cộng HX vào anken đối
xứng tạo ra bao nhiêu sản phẩm
CH3 CH=CH2 + HBr

Br

c) Cộng HX (X là OH, Cl, Br,…)
 Anken đối xứng → 1 sản phẩm
CH2=CH2 + H OH
OH

Hoạt động 2:

Br

CH3 –CH2 –

H) cộng vào nguyên tử C nối đôi bậc thấp
(có nhiều H hơn)
- Phần mang điện âm cộng vào


HÓA HỌC 11

GV: cho hs vận dụng quy tắc xác định sản nguyên tử C nối đôi bậc cao (có ít H hơn)
phẩm chính phụ khi cho
2metylpropen tác dụng với HBr
2. Phản ứng trùng hợp
- là quá trình cộng hợp liên tiếp nhiều
phân tử nhỏ giống nhau hay tương tự nhau
tạo thành phân tử lớn (polime)
xt,t0,p

VD: nCH2=CH2

(-CH2 – CH2 - )

n

Hoạt động 3:
GV giới thiệu: các anken còn có thể tham
gia phản ứng cộng hợp liên tiếp nhau tạo
thành những phân tử có mạch dài, phân tử
khối rất lớn, gọi là phản ứng trùng hợp.
Yc hs định nghĩa phản ứng trùng hợp.
Cho biết điều kiện của phản ứng trùng
hợp→ có nối đôi, xúc tác, nhiệt độ, áp suất

OH

Hoạt động 4
GV: biểu diễn thí nghiệm dẫn khí etilen đi

OH

etilen glicol
⇒ Pư làm mất màu thuốc tím

đen


HÓA HỌC 11

qua dd thuốc tím. Yc hs quan sát hiện
tượng và nhận xét

⇒ dùng nhận biết anken

Pư oxi hóa hoàn toàn (pư cháy)
3n
Cn H 2 n + O2 
→ nCO2 + nH 2O
2

GV: yc hs viết pư cháy. Nhận xét về số
mol CO2 và H2O

Hoạt động 5


0

2. Ứng dụng: (SGK)

1.
2.

Củng cố:
Đặc điểm cấu tạo của anken
Nếu còn thời gian, cho hs viết đồng phân của anken C5H10 và gọi tên
Dặn dò:

- Bài tập 1,2 SGK