BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
-------------------------

NGÔ QUANG HÙNG

HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ
TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
THUỘC TẬP ĐOÀN HOÁ CHẤT VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Hà Nội, Năm 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
-------------------------

NGÔ QUANG HÙNG

HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ
TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH
NGHIỆP THUỘC TẬP ĐOÀN HOÁ CHẤT VIỆT NAM


1.1.2.Các nhân tố ảnh hưởng tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành
sản phẩm..........................................................................................................19
1.1.3.Nguyên tắc tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm
trong các doanh nghiệp sản xuất......................................................................22
1.1.4.Nhiệm vụ tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm
trong các doanh nghiệp sản xuất......................................................................23
1.1.5.Ý nghĩa tổ chức kế toán chi phí sản xuất và giá thành trong các doanh
nghiệp sản xuất................................................................................................24
1.2.Nội dung tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong
các doanh nghiệp sản xuất...................................................................................25
1.2.1.Tổ chức bộ máy kế toán..........................................................................25
1.2.2.Tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dưới góc độ
kế toán tài chính...............................................................................................28
1.2.3.Tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dưới góc độ
kế toán quản trị................................................................................................39
1.3.Tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại một số nước
trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam............................................70
1.3.1. Tổ chức kế toán chi phí giá thành theo hệ thống kế toán Mỹ................70
1.3.2.Tổ chức kế toán chi phí giá thành theo hệ thống kế toán Pháp..............73
1.3.3.Bài học kinh nghiệm tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành
sản phẩm tại Việt Nam.....................................................................................75


ii
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN
XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH
NGHIỆP THUỘC TẬP ĐOÀN HÓA CHẤT VIỆT NAM..............................78
2.1.Tổng quan về Tập đoàn Hóa chất Việt Nam..................................................78
2.1.1.Quá trình hình thành và phát triển của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam....78
2.1.2.Cơ cấu tổ chức quản lý ở Tập đoàn Hóa chất Việt Nam........................81

3.2.2.Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành
sản phẩm dưới góc độ kế toán tài chính........................................................121
3.2.3.Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành
sản phẩm dưới góc độ kế toán quản trị..........................................................126
3.3.Điều kiện thực hiện các giải pháp................................................................154
3.3.1.Về phía nhà nước và cơ quan chức năng..............................................154
3.3.2.Về phía các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất............................154
Tổng cộng............................................................................................................43
Cộng.........................................................................................................................46
TK........................................................................................................................46
Tổng.................................................................................................................47
Tổng.................................................................................................................47


iv

DANH MỤC SƠ ĐÓ


v

DANH MỤC ĐỒ THỊ

DANH MỤC BẢNG
Bảng2.1 Một số chỉ tiêu kinh tế cơ bản của tập đoàn hóa chất Việt Nam...............81
Bảng 2.2: Trích danh mục tài khoản CPSX.............................................................96
Bảng 2.3: Bảng định mức hao phí nguyên vật liệu trực tiếp...................................99
Bảng 3. 1: Dự toán sản xuất phân lân thành phẩm năm 2018...............................130
Bảng 3.2: Phân loại CP theo cách ứng xử chi phí.................................................133
Bảng 3.3: Báo cáo kiểm soát chi phí.....................................................................142

những có ý nghĩa to lớn với ngành mà còn có ý nghĩa to lớn với nền kinh tế quốc
dân. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, việc quản lý và kế toán tại các doanh
nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất chưa được tốt, vật tư, lao động, tiền vốn còn nhiều
lãng phí, cần được kiểm tra, giám sát, quản lý chặt chẽ các yếu tố đầu vào này. Với
chức năng là một phương sách cho việc quản lý tài chính doanh nghiệp, kế toán
cần làm tốt công tác kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong các
doanh nghiệp.


2
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn, nghiên cứu sinh đã chọn Đề tài “Hoàn
thiện tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các
doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam”
2. Tổng quan về các nghiên cứu
Các công trình nghiên cứu nước ngoài:
Naughton-Travers, Joseph P. (2009) trong nghiên cứu “Activity-Based
Costing: The new Management Tool” đề cập đến các thông tin và tính ưu việt của
phương pháp kế toán chi phí theo hoạt động. Theo tác giả, phương pháp tập hợp
chi phí theo phương pháp ABC bao gồm toàn bộ các chi phí phát sinh trong kỳ (chi
phí sản xuất, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp) được phân bổ dựa
trên mức thực tế cho mỗi hoạt động và mức đóng góp cho mỗi hoạt động vào quá
trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Như vậy việc vận dụng phương pháp ABC
phân bổ chi phí sẽ mang lại kết quả chính xác hơn cho từng loại sản phẩm, điều
này giúp ích hơn rất nhiền cho các nhà quản trị trong việc ra quyết định [34].
Michael R. Kinney & Cecily A. Raiborn (2011), trong nghiên cứu “Cost
Accounting: Foundations and Evolutions” đã đề cập đến kế toán chi phí sản xuất
dưới các góc độ: thuật ngữ chi phí sản xuất, đo lường, nhận diện các loại chi phí,
chi phí trên cơ sở hoạt động, các phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng,
theo quy trình sản xuất, các phương pháp phân tích chi phí làm cơ sở ra quyết định
sản xuất hay xác định giá bán. Theo tác giả, thông tin chi phí sản xuất là thông tin

phương pháp xác định chi phí theo quy trình sản xuất, theo sản phẩm, cùng với đó
là ảnh hưởng chúng tới quyết định của nhà quản trị. Nghiên cứu đưa ra các phương
pháp lập kế hoạch, kiểm soát, đo lường chi phí theo các cách khác nhau, làm cơ sở
cho việc hạch toán và cung cấp thông tin cho nhà quản trị. Theo tác giả, thông tin
chi phí sản xuất có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với nhà quản trị, làm cở cho
nhà quản trị ra quyết định, vì thế các doanh nghiệp cần có phương pháp thu thập,


4
xử lý, phân tích thông tin thích hợp, để nhà quản trị ra quyét định phù hợp nhất
[33].
Các công trình nghiên cứu trong nước:
Qua nghiên cứu tổng quan các công trình khoa học trong nước đã được công
bố có hai nhóm đề tài sau:
∗ Nhóm công trình nghiên cứu tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành sản phẩm
Nghiên cứu về “Hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí sản xuất và các phương
pháp giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp công nghiệp ở Việt Nam”, (Hà
Xuân Thạch, 1999) đã làm rõ lý luận về chi phí sản xuất và các phương pháp tính
giá thành sản phẩm tại các doanh nghiệp sản xuất trong ngành công nghiệp ở Việt
Nam, nghiên cứu cũng bổ xung, điều chỉnh một số lý luận về chi chí sản xuất
thông dụng, định mức hay thiệt hại trong sản xuất. Đồng thời đưa ra các giải pháp
đồng bộ để quản lý chi phí sản xuất từ cấp quản lý nhà nước đến vận dụng tại các
doanh nghiệp. Nghiên cứu của tác giả có giá trị cao về mặt lý luận kế toán chi phí
sản xuất và các phương pháp tính giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất. Tuy
nhiên, nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tập hợp chi phí và tính giá thành theo
phương pháp truyền thống, chứ chưa đi sâu vào tập hợp chi phí và tính giá thành
theo phương pháp hiện đại [23].
Nghiên cứu “Hoàn thiện công tác hạch toán chi phí và tính giá thành sản phẩm
may mặc trong điều kiện hiện nay”, (Hoàng Đức Long, 2000) đã khái quát lý luận

Bên cạnh nghiên cứu chi phí sản xuất và tính giá thành trong các doanh
nghiệp sản xuất còn có các nghiên cứu trong các lĩnh vực khác như: “Hoàn thiện
công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các
doanh nghiệp xây dựng dân dụng”, (Lê Thị Diệu Linh,2012), “Hoàn thiện tổ chức
kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong các doanh nghiệp
xây lắp thuộc tập đoàn dầu khí quốc gia Việt Nam”, (Nguyễn Quang Hưng, 2013),


6
các nghiên cứu đã hệ thống hóa và làm rõ lý luận về tổ chức kế toán chi phí sản
xuất và tính giá thành sản phẩm trong các lĩnh vực xây dựng dân dụng, xây lắp.
Đồng thời phân tích thực trạng và đưa ra các giải pháp hoàn thiện phù hợp đặc thù
ngành.
Như vậy, các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu nghiên cứu tổng quát về kế
toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm và xu hướng vận dụng cho các
ngành sản xuất kinh doanh và các loại hình doanh nghiệp. Các nghiên cứu đã đưa
ra các giải pháp về kế toán tài chính và kế toán quản trị chi phí sản xuất và giá
thành sản phẩm, tuy nhiên các nghiên cứu trên chủ yếu tập trung vào các giải pháp
kế toán tài chính, còn các giải pháp kế toán quản trị chưa đáp ứng hết yêu cầu kế
toán quản trị. Vì vậy, cần có nghiên cứu sâu hơn trong từng lĩnh vực sản xuất đặc
thù.
∗ Nhóm công trình nghiên cứu tổ chức kế toán chi phí sản xuất và giá thành
dưới góc độ kế toán quản trị
Nghiên cứu “Tổ chức kế toán quản trị và giá thành trong doanh nghiệp sản
xuất ở Việt Nam”, (Trần văn Dung, 2002) nghiên cứu đưa ra hệ thống lý luận về kế
toán quản trị chi phí sản xuất và tính giá thành trong các doanh nghiệp sản xuất,
đồng thời nghiên cứu đưa ra giải pháp về thu thập, xử lý, hệ thống hóa và phân
tích, cung cấp, phân tích thông tin về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Tuy
nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy tác giả mới tập trung vào tập hợp chi phí và
tính giá thành theo phương pháp truyền thống, vận dụng tổ chức kế toán chi phí

định mức và lập dự toán chi phí, phân bổ, xác đinh chi phí và phân tích chi phí.
Tác giả có khảo sát thực tế, phân tích định lượng, đánh giá thực trạng về kế toán
quản trị chi phí trong doanh nghiệp mía đường Thanh Hóa theo các nội dung trên.
Nghiên cứu đưa ra các giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí phù hợp đặc
điểm hoạt động sản xuất của doanh nghiệp mía đường. Đặc biệt trong việc cung
cấp thông tin cho các nhà quản trị thông qua hệ thống báo cáo quản trị chi phí[31].


8
Ngoài ra, còn có các nghiên cứu về tổ chức kế toán quản trị chi phí trong các
lĩnh vực khác như: “Tổ chức công tác kế toán quản trị chi phí và giá thành dịch vụ
vận chuyển hành khách trong các doanh nghiệp taxi”, (Hồ Văn Nhàn, 2010).
Nghiên cứu đã hệ thống hóa được các vấn đề lý luận và làm rõ chi phí dịch vụ
trong vận chuyển, đối tượng tập hợp chi phí, đối tượng tính giá thành cùng các
phương pháp kế toán cho loại hình dịch vụ này. Nghiên cứu đưa ra các giải pháp để
xây dựng mô hình kế toán quản trị với loai hình vận chuyển, và đưa ra các giải
pháp thu thập, xử lí, phân tích và cung cấp thông tin chi phí trong kế toán quản trị
thuộc lĩnh vực vận chuyển bằng taxi. Nghiên cứu “Tổ chức kế toán quản trị chi
phí, giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc nghành giống cây trồng Việt
Nam”, (Nguyễn Quốc Thắng, 2011), nghiên cứu đã đưa ra đề xuất về tổ chức công
tác kế toán quản trị chi phí và giá thành sản phẩm nhằm tăng cường công tác quản
trị doanh nghiệp thuộc ngành gióng cây trồng Việt Nam. “Nghiên cứu tổ chức kế
toán quản trị chi phí và giá thành trong các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam”
(Đỗ Thị Mai Thơm, 2012). Các nghiên cứu này đã đề cập đến công tác tổ chức kế
toán quản trị chi phí như: lập dự toán chi phí, phân tích dự toán chi phí, tổ chức kế
toán trách nhiệm, tổ chức kế toán quản trị theo chức năng, tổ chức kế toán chi phí
và mô hình tổ chức công tác kế toán quản trị. Các nghiên cứu đã đề cập sâu đến tổ
chức kế toán quản trị trong các loại hình doanh nghiệp cụ thể như vận chuyển hành
khách, vận tải, giống cây trồng mà chưa có đề tài nghiên cứu sâu về doanh nghiệp
sản xuất trong lĩnh vực hóa chất.

có doanh nghiệp nào nghiên cứu. Ngành hóa chất là một ngành quan trọng trong
việc thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong bối cảnh
nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu và rộng thì tổ chức tốt kế toán chi phí sản xuất
và giá thành sản phẩm giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng
cạnh tranh sản phẩm, góp phần thực hiện mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp.


10
∗ Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung giải quyết tổ chức kế
toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm dưới góc độ kế toán tài chính
hoặc kế toán quản trị nhưng dường như chưa có công trình nào nghiên cứu tổng
hợp, phân tích đầy đủ thực trạng và đưa ra các giải pháp cụ thể trên cả hai góc độ
trong các doanh nghiệp sản xuất nói chung và các doanh nghiệp sản xuất thuộc Tập
đoàn Hóa chất nói riêng.
- Như vậy, luận án được nghiên cứu nhằm giải quyết các vấn đề sau đây:
* Xác định rõ bản chất, vai trò và ý nghĩa của tổ chức kế toán chi phí sản xuất
và tính giá thành sản phẩm với hoạt động sản xuất kinh doanh trong các soanh
nghiệp thuộc Tập doàn Hóa chất.
* Xác định, luận giải rõ cơ sở lý luận tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính
giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản
trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất.
* Nghiên cứu thực trạng tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản
phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập doàn Hóa chất, phân tích nguyên nhân
thành công và hạn chế của các doanh nghiệp.
* Đề xuất giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành sản phẩm phù hợp yêu cầu quản lý hoạt động kinh doanh của các doanh
nghiệp.
3. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
- Về mặt lý luận
Hệ thống hóa và phát triển các lý luận chung về tổ chức kế toán chi phí sản

những khái niệm và phương pháp kế toán được thừa nhận và áp dụng ở Việt Nam
và các nước trên thế giới. Các phương pháp được sử dụng trong luận án được lựa
chọn phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp thuộc Tập
đoàn Hóa chất. Phương pháp thu thập, xử lý, tổng hợp thông tin được thực hiện
như sau
- Phương pháp thu thập thông tin:


12
∗ Dữ liệu thứ cấp: Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu tài liệu,
nghiên cứu tình hình thực tiễn từ một số nguồn thông tin thứ cấp có liên quan đến
công trình nghiên cứu. Nghiên cứu tài liệu được tác giả thực hiện trong giai đoạn
đầu nhằm tìm kiếm những kết quả nghiên cứu từ những nghiên cứu trước thông
qua các kênh khác nhau như: Tham khảo công trình khoa học liên quan vấn đề
nghiên cứu trong luận án; nghiên cứu các bài báo, nghiên cứu khoa học trên các tạp
chí chuyên ngành, các báo cáo chuyên môn của cơ quan quản lý Nhà nước và Tổng
cục Thống kê; tài liệu đăng trên trang web. Trên cơ sở đó, tác giả khái quát cơ sở lý
luận tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh
nghiệp sản xuất.
Nghiên cứu về tình hình thực tiễn hoạt động sản xuất tại các doanh nghiệp
thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam. Nghiên cứu thực trạng bộ máy kế toán, chính
sách kế toán áp dụng, thực trạng kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm
trong các doanh nghiệp.
∗ Dữ liệu sơ cấp: Thông tin được thu thập qua phương pháp điều tra, phỏng
vấn qua bảng câu hỏi được thiết kế sẵn (câu hỏi đóng và mở). Để đánh giá thực
trạng kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm tại các doanh nghiệp hóa chất,
tác giả sử dụng phiếu khảo sát (Phụ lục 1.3). Phiếu khảo sát được gửi trực tiếp đến
các doanh nghiệp thông qua đường bưu điện, thư điện tử. Đối tượng khảo sát là các
nhà quản trị, kế toán trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam.
Nội dung khảo sát:

chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất. Đây
là kênh thu thập thông tin quan trọng, là cơ sở để tác giả đề cập đến thực trạng kế


14
toán tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh
nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất.
Nghiên cứu tình hình thực tiễn
Nghiên cứu cơ cấu tổ chức, quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất, nghiên cứu thực trạng bộ máy kế toán,
chính sách kế toán áp dụng, thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành sản phẩm trong doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất. Nghiên cứu thực
tiễn giúp tác giả có cái nhìn tổng quát về tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính
giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp, các vấn đề còn tồn tại trong tổ chức kế
toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập
đoàn Hóa chất.
Phương pháp quan sát thực tế
Quan sát là phương pháp được tác giả sử dụng để thu thập thông tin ban đầu.
Dựa vào quan sát tác giả biết được chức năng, nhiệm vụ của từng cá nhân, bộ
phận, điều kiện trang thiết bị hỗ trợ trong quá trình làm việc, cách thức tổ chức kế
chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại đơn vị, cách thức thu tập thông tin.
Tuy nhiên phương pháp này tốn nhiều thời gian và độ tin cậy không cao vì chỉ
cung cấp thông tin cho tác giả tại thời điểm quan sát.
Phương pháp phỏng vấn
Phương pháp này được tác giả sử dụng tại một số doanh nghiệp trong quá
trình nghiên cứu của luận án, đối tượng được phỏng vấn là nhà quản trị Ban giám
đốc, kế toán trưởng doanh nghiệp, thông qua phỏng vấn tác giả xác định mức độ
đáp ứng thông tin của bộ phận kế toán chi phí tại doanh nghiệp, nhằm tìm hiểu sâu,
rộng về công tác kế toán chi phí sản xuất tại các doanh nghiệp này.
Phương pháp tổng hợp, phân tích dữ liệu


16
Chương 2: Thực trạng về tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản
sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá
thành sản sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt
Nam


17

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN
XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH
NGHIỆP SẢN XUẤT
1.1.

Cơ sở lý luận của tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản

phẩm trong các doanh nghiệp
1.1.1. Các quan điểm về tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản
phẩm trong các doanh nghiệp
Trong các doanh nghiệp công tác tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất và
giá thành sản phẩm đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự tồn tại của nền kinh
tế thị trường.
Doanh nghiệp muốn tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản
phẩm đạt hiệu quả tốt thì cần xây dựng bộ máy kế toán hoạt động hiệu quả cùng
với đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn vững vàng. Đồng thời doanh nghiệp
cần phải tổ chức chứng từ và luân chuyển chứng từ hợp lý, ghi chép từng loại chi
phí sản xuất và giá thành sản phẩm theo đúng thời điểm phát sinh, xác định đúng
đối tượng tập hợp chi phí sản xuất thực hiện tập hợp và phân bổ chi phí đúng đắn.