NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ CỦA PHƯƠNG PHÁP TIÊM CỒN TUYỆT
ĐỐI MỘT LẦN TRONG ĐIỀU TRỊ NANG TUYẾN VÚ LÀNH TÍNH


1

ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngày nay, ung thư vú trở thành một vấn đề đặc biệt quan trọng, phổ
biến và được quan tâm nghiên cứu ngày càng nhiều. Tuy nhiên, các tổn
thương vú lành tính cũng là một bệnh phổ biến, thường gặp hơn so với các
tổn thương ác tính [1]. Hằng năm tại Mỹ có khoảng một triệu phụ nữ được
chẩn đoán có bệnh tuyến vú lành tính bao gồm có các tổn thương biến đổi xơ
nang, nang tuyến vú, viêm xơ tuyến vú và u xơ tuyến vú… [2][7]. Trong các
tổn thương vú lành tính, nang tuyến vú là tổn thương rất hay gặp và được phát
hiện nhiều trên siêu âm. Việc chẩn đoán nang tuyến vú thường không mấy
phức tạp, bệnh nhân có thể sờ thấy khối hoặc nhìn rõ khối nổi gồ trên mặt da
hoặc phát hiện tình cờ khi siêu âm. Siêu âm là phương pháp thuận tiện, dễ sử
dụng, không xâm phạm, không có tia X và phổ cập rộng rãi để chẩn đoán
nang tuyến vú lành tính. Các tổn thương nang điển hình thường không có yếu
tố nguy cơ gây ác tính nên phương pháp theo dõi thường được áp dụng và
không có chỉ định can thiệp. Tuy nhiên, nang tuyến vú dù lành tính nhưng
cũng gây khó chịu, đau, mất thẩm mỹ, lo lắng làm giảm chất lượng cuộc sống
cho bệnh nhân [8]. Do vậy việc lựa chọn một phương pháp điều trị là cần
thiết. Trước đây có nhiều phương pháp điều trị tổn thương nang lành tính như
chọc hút nang đơn thuần, tuy nhiên qua nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tái phát cao
chiếm tới trên 80%[3] [4], điều trị nang vú bằng các phương pháp can thiệp
tối thiểu như tiêm khí sau chọc hút nang hay các chất gây xơ hóa. Trên thế
giới, kỹ thuật tiêm cồn tuyệt đối được áp dụng trong điều trị diệt nang tuyến
vú và bước đầu có nhiều hiệu quả, tuy nhiên việc nghiên cứu thực hiện trên số
lượng bệnh nhân chưa nhiều, chưa có nhóm chứng và chưa được theo dõi đầy
đủ [4][5].

thai và cho con bú, thường có hình nón với phụ nữ chưa sinh.
Núm vú là nơi đổ ra của khoảng 5-10 ống dẫn sữa. Quầng vú có
hình tròn, màu sẫm, cũng giống như núm vú, kích thước có thể thay
đổi, trung bình đường kính từ 1,5-2,5 cm. Các củ Morgani nằm ở quanh
quầng vú, được nhô cao lên do miệng các ống tuyến Montgomery (hạt
Montgomery). Các tuyến Montgomery là những tuyến bã lớn, nó là
dạng trung gian giữa tuyến mồ hôi và tuyến sữa.
1.1.2. Cấu tạo
Cấu trúc vú gồm 3 thành phần: da, mô dưới da và mô vú, trong đó
mô vú bao gồm cả mô tuyến và mô đệm.
- Phần mô tuyến được chia thành 15-20 thùy không đều, liên kết với
nhau tạo thành, giữa các thùy được ngăn cách bởi các vách liên kết, mỗi thùy
chia ra nhiều tiểu thùy được tạo nên từ nhiều nang tuyến tròn hoặc dài, đứng
thành đám hoặc riêng rẽ, cấu trúc 2-3 nang tuyến đổ chung vào các nhánh cuối
cùng của ống bài xuất trong tiểu thùy. Các ống này đổ vào các nhánh gian tiểu
thùy và tập hợp lại thành các ống lớn hơn, cuối cùng các ống của mọi tiểu thùy
đều đổ vào núm vú qua ống dẫn sữa [12]. Khi có hiện tượng tiết sữa, sữa từ các
tiểu thùy sẽ được đổ vào các ống góp ở mỗi thùy, rồi tới các xoang chứa sữa


4

dưới quầng vú. Có tất cả khoảng 5 đến 10 ống dẫn sữa mở ra ở núm vú. Chính
sự tắc nghẽn ở các vị trí ống tuyến là nguyên nhân dẫn đến tổn thương nang.
Nếu tắc ở vị trí ống dẫn của các nang tuyến gây ứ đọng dịch, các nang tuyến
giãn dần ra hình thành nên nang điển hình. Nếu tắc ở vị trí ống chính tiểu thùy
dẫn đến các nang tuyến đều giãn dần ra hình thành phức hợp các nang hay là
chùm nang
- Mô dưới da và mô đệm của vú bao gồm mô mỡ, các mô liên kết, mạch
máu, sợi thần kinh và bạch huyết. Mô đệm nâng đỡ các tiểu thùy có cấu trúc

- Nang vú được hình thành do tắc nghẽn các đơn vị tiểu thùy ống tận gây
giãn nở các ống dẫn. Nang vú có thể một bên nhưng thường có xu hướng hai
bên và đa nang. Tế bào biểu mô ở thành nang bị biến đổi từ hình trụ hoặc hình
cột thành dạng dẹt phẳng hoặc teo nhiều ở những nang lớn hơn. Tăng sinh
biểu mô có thể tạo thành khối. Tăng sản biểu mô và u nhú không phải là tổn
thương hiếm gặp trong các nang có tế bào biểu mô apocrine. Xung quanh
nang thường là những mô sợi bị chèn ép
- Nang tuyến vú bao gồm các loại như: nang tuyến vú điển hình đáp ứng
đủ các tiêu chuẩn như bờ đều, vỏ mỏng, trống âm, tăng sáng phía sau, bóng
cản ở thành nang. Nang vú biến chứng là nang có thành phần cản âm hay lắng
cặn trong nang hoặc các nang phức hợp với thành dày, có vách bên trong hoặc
có nụ sùi bên trong.
- Nang vú có thể được phân loại theo kích thước nang:

nang nhỏ

(microcyst) khi đường kính < 3 mm, các nang nhỏ thường có xu hướng biến
đổi xơ nang và nang lớn (macrocyst) khi đường kính > 3 mm. Nang vú điển
hình là lành tính thuộc phân loại BIRADS 2 thường không cần can thiệp và
theo dõi nhiều. Những nang lớn gây triệu chứng có thể được hút bỏ dịch, nếu
dịch màu vàng chanh và trong, thông thường không đòi hỏi xét nghiệm tế
bào, tuy nhiên nếu có vẩn đục hoặc nghĩ tới chảy máu thì cần làm xét nghiệm
và theo dõi bệnh nhân. Thông thường chọc hút dịch nang bằng kim nhỏ không


6

gây biến chứng nhiều, một vài trường hợp có thể chảy máu, đồng thời sau
chọc hút kim nhỏ bệnh nhân không phải dùng kháng sinh.


bệnh nhân hơi nhô ra trước
- Siêu âm từng bên vú có so sánh đối chiếu với bên đối diện để chẩn đoán
- Đầu dò phẳng, tần số cao 10-13MHz, tối thiểu 7,5MHz.
- Đầu dò được quét từ trên xuống dưới và ngược lại ở tất cả các phần tư tuyến
vú và vùng trung tâm. Có thể thực hiện kỹ thuật thăm khám quét đầu dò theo
hình nan hoa xe đạp từ trung tâm ra ngoại vi hoặc ngược lại. Cũng có thể


8

thăm khám siêu âm tuyến vú bằng cách quét đầu dò theo hình xoáy ốc thuận
và ngược chiều kim đồng hồ. [10][11].
Khi thấy hình ảnh bất thường trên SA cần thay đổi cường độ sóng âm để
phân biệt rõ là nang hay khối đặc, thay đổi tiêu điểm sóng âm để có hình ảnh
tổn thương là rõ nét nhất, thực hiện các mặt phẳng cắt ngang, dọc, chếch
nhằm bộc lộ rõ tổn thương để đo kích thước không gian ba chiều.

*Hình ảnh siêu âm nang đơn thuần .
Trên siêu âm hình ảnh nang điển hình đó là cấu trúc trống âm, thành mỏng,
bờ đều, ranh giới rõ, không có thành phần đặc bên trong, có tăng âm thành
sau. Một số trường hợp có thể có vôi hóa nhỏ thành nang hoặc trong nang có
vách mỏng hoặc bờ nang có nhiều cung.


9

Hình 1.2. Hình ảnh siêu âm nang vú điển hình.
1.2.2. Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ:
Là phương pháp sử dụng kim nhỏ (22G hoặc 20G) để chọc hút
dịch trong nang, thông thường được làm dưới hướng dẫn siêu âm. Bác

ngoài[5][4].
1.2.3.3. Điều trị bằng phương pháp tiêm chất gây xơ dưới hướng dẫn
của siêu âm
Chất gây xơ thường được sử dụng trong các liệu pháp gây xơ là
Sclerovein là hỗn hợp gồm có polidocanol và ethanol. Sclerovien là
chất gây xơ an toàn, ít các biến chứng, chỉ thấy ghi nhận một vài ca có
biểu hiện đau. Theo tác giả C. Gomes (2002), đây cũng là một phương
pháp an toàn, hiệu quả và thường ít khả năng tái phát [3].


11

Chương 2
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU


12

2.1. Đối tương nghiên cứu
- Tất cả bệnh nhân được chẩn đoán tổn thương nang tuyến vú điển hình và
đồng ý điều trị bằng phương pháp tiêm cồn tuyệt đối một lần dưới hướng dẫn
của siêu âm tại Trung tâm điện quang Bệnh viện Bạch Mai từ tháng 5/2019
đến..
- Có hoặc không có kết quả giải phẫu bệnh chọc tế bào là nang vú lành tính
2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân
2.1.1.1. Với bệnh nhân nhóm diệt nang:
+ Thể tích nang ≥ 4 ml
+ Gồm 5 dấu hiệu điển hình của nang lành tính: (Thomas): trống âm, bờ
rõ, vỏ mỏng, có tăng sáng phía sau, có bóng cản âm bờ viền
2.1.1.2. Với bệnh nhân nhóm chứng 1 không can thiệp điều tri:

Bác sỹ 1: đo thể tích nang
diêt va nang chưng 1 va
nang chưng 2

Bơm côn diêt nang
Đối chiếu với kết
qua tế bao học
Theo dõi ngay sau thủ
thuât: đau, chay máu

Theo dõi: thể tích, thanh
nang, dịch trong nang,
biến chưng sau 1 tuần, 1
tháng, 3 tháng, 6 tháng

Bác sỹ 2: đo thể tích
nang diêt va nang chưng
1 va nang chưng 2

Hút dịch nang đơn
thuần
Đối chiếu với kết qua
tế bao học
Theo dõi ngay sau thủ
thuât: đau, chay máu

Theo dõi: thể tích, thanh
nang, dịch trong nang, biến
chưng sau 1 tuần, 1 tháng, 3
tháng, 6 tháng


+ Nang chứng nhóm 1 và nang được diệt sẽ được đo và tính thể tích độc
lập giữa hai bác sỹ siêu âm, ảnh và số liệu sẽ được lưu trên mạng Pacs và lưu
lại vào folder của từng bệnh nhân trên máy tính.
+ Nang chứng nhóm 2: cũng được đo và tính thể tích độc lập giữa hai
bác sỹ siêu âm, ảnh và số liệu sẽ được lưu trên mạng Pacs và lưu lại vào
folder của từng bệnh nhân trên máy tính.
- Tiến hành thủ thuật diệt nang:
 Giải thích, hướng dẫn cụ thể để bệnh nhân hợp tác trong quá trình làm
thủ thuật
 Sát khuẩn bằng cồn betadin tại vị trí chọc kim, bọc đầu dò bằng màng
bọc vô khuẩn, gây tê tại chỗ bằng Lidocain 2% khoảng 1-2 ml trong trường
hợp bệnh nhân lo lắng và sợ đau nhiều.


Dùng kim luồn 20G và xilanh 5 ml hoặc 10 ml hút gần toàn bộ dịch

nang, lấy dịch nang phết lam kính gửi GPB, tính số lượng dịch trong nang hút
ra, kim luồn 20G vẫn được cố định trong nang, bơm 90% số lượng cồn tuyệt
đối vào nang dưới hướng dẫn của siêu âm, tránh để bơm cồn ra ngoài nang
vào nhu mô xung quanh. Nút kim luồn tránh để cồn chảy ra ngoài, đợi và theo
dõi bệnh nhân trong 10 phút, hút toàn bộ cồn dưới hướng dẫn siêu âm.


Rút kim luồn và sát trùng vị trí chọc kim, băng gạc và giải thích cho

bệnh nhân cẩn thận về việc lấy kết quả và thời gian tái khám theo dõi.


Với các bệnh nhân thuộc nhóm chứng 2 sẽ được chọc hút dịch đơn

- Nhập số liệu và phân tích số liệu: tất cả các số liệu làm sạch trước khi
nhập và được phân tích bằng phần mềm SPSS 16.0
- Các thuật toán thống kê được sử dụng trong luận văn này:
+ Sử dụng Test thống kê: Student-T test để so sánh sự khác biệt giữa thể
tích của nhóm chứng và nhóm diệt nang và của nhóm diệt nang qua những lần
theo dõi.


17

+ Sử dụng Test Inter- or intra-observer variability intraclass correlation
(ICC) để đánh giá sự khác biệt giữa các lần đo độc lập của hai bác sỹ:
 ICC< 0.5: độ tin cậy đo lường thấp
 ICC: 0.5- 0.75: độ tin cậy trung bình
 ICC: 0.75- 0.9: độ tin cậy tốt
2.2.9. Sai số và cách khắc phục
- Sai số thu thập thông tin, bệnh nhân vào viện trong tình trạng khả
năng cung cấp thông tin bị hạn chế, khắc phục bằng hỏi người nhà chăm
sóc bệnh nhân.
- Chọn mẫu bệnh nhân đúng tiêu chuẩn.
- Mẫu hồ sơ bệnh án nghiên cứu thống nhất dễ hiểu, dễ sử dụng.
2.2.10. Đạo đức nghiên cứu
- Mọi thông tin riêng về bệnh tật của bệnh nhân trong hồ sơ bệnh án hoàn
toàn được bảo mật và chỉ sử dụng cho mục đích nghiên cứu.
- Các bệnh nhân đều có quyền được nghe giải thích về những nguy cơ
cũng như lợi ích của quá trình sinh thiết.
- Nghiên cứu chỉ được thực hiện trên tinh thần tự nguyện của bệnh nhân.
- Mỗi bệnh nhân được gắn cho một mã số riêng để đảm bảo tính chính
xác và tính bảo mật thông tin.
- Lợi ích của đề tài: số liệu rút ra từ kết quả nghiên cứu sẽ góp phần cải thiện


n

%

< 40 tuổi
>40 tuổi
Tổng

3.1.2. Đặc điểm lâm sàng bệnh nhân
Bảng 3.2. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân
Đặc điểm
Đau ngực
Sờ thấy khối
Nhìn thầy khối lồi trên mặt da
Khối to lên
Lo lắng
Không muốn theo dõi

Số lượng (n)

Tỉ lệ (%)

3.2. Đặc điểm siêu âm của tổn thương nang tuyến vú
3.2.1. Về vị trí nang tuyến vú
Bảng 3.3. Đặc điểm về vị trí nang tuyến vú
Vú phải

n


Nang diệt

Nang chứng 1

Nang chứng 2

3.3. Đặc điểm giải phẫu bệnh
Bảng 3.5. Đặc điểm về vị trí nang tuyến vú
Kết quả GPB

Số lượng (n)

Tỉ lệ (%)

Nang lành tính
Biến đổi xơ nang
Tổng

3.4. Các biến chứng trong và sau khi làm thủ thuật, biến chứng sau theo
dõi
Bảng 3.6. Các biến chứng trong, sau khi làm thủ thuật và sau theo dõi
Các biến chứng

Số lượng (n)

Tỉ lệ (%)

Đau
Chảy máu trong nang
Nhiễm trùng


sau 6 tháng

thủ thuật
Vtb
Vmin
Vmax
Tổng

3.6. Tiến triển của các nang thuộc nhóm chứng 1.
Bảng 3.8.Thể tích nang thuộc nhóm chứng 1 và quá trình theo dõi.
Thể tích

Tại thời

Theo dõi

Theo dõi

Theo dõi

Theo dõi

nang

điểm làm

sau 1 tuần

sau 1 tháng


sau 1 tháng

sau 3 tháng

sau 6 tháng

thủ thuật
Vtb
Vmin
Vmax
Tổng

Chương 4
DỰ KIẾN BÀN LUẬN VÀ KIẾN NGHI
4.1. Đặc điểm chung
4.1.1. Đặc điểm về tuổi và tiền sử đặc biệt của nhóm nghiên cứu
4.1.2. Một số đặc điểm lâm sàng


21
4. 2. Đặc điểm về siêu âm
4.2.1. Đặc điểm về vị trí nang
4.2.2. Đặc điểm về thể tích nang
4.3. Đặc điểm về giải phẫu bệnh
4.4. Đánh giá hiệu quả, sự an toàn và tỷ lệ tái phát của phương pháp tiêm
cồn tuyệt đối một lần dưới hướng dẫn của siêu âm trong điều tri nang
tuyến vú lành tính.
4.4.1. Các biến chứng trong và sau khi làm thủ thuật, biến chứng sau theo dõi
4.4.2. Tiến triển của các nang sau diệt theo thời gian theo dõi

A. Özgen, “Effectiveness of single-session ultrasound-guided percutaneous
ethanol sclerotherapy in simple breast cysts,” Diagnostic Interv. Radiol.,
vol. 22, no. 3, pp. 220–223, 2016.

[6]

H. Pan and K. Mok, “Single-Session Prolonged,” no. October, pp. 940–
943, 2006.

[7]

Figueroa J.D., Pfeiffer R.M., Brinton L.A. và cộng sự. (2016).
Standardized measures of lobular involution and subsequent breast cancer
risk among women with benign breast disease: a nested case- control study
Breast Cancer Res Treat, 159(1), 163-172.

[8]

Nguyễn Phương Anh, Lê Nguyệt Minh, Nguyễn Xuân Hiền, Vũ Đăng
Lưu, Phạm Minh Thông (2018), “ Đánh giá hiệu quả bước đầu trong loại
bỏ các tổn thương vú lành tính bằng sinh thiết vú có hỗ trợ hút chân
khoongtaij trung tâm điện quang Bệnh viện Bạch Mai”, Tạp chí Điện
quang Việt Nam, tr. 17-23

[9]

Nguyễn Thị Thu Duyên (2017), “ Đánh giá kết quả bước đầu điều trị tổn


23