CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
Mã số ( do Thường trực Hội đồng ghi)……………………………………
1. Tên sáng kiến :
“Thiết lập đề cương và kết hợp bộ câu hỏi củng cố kiến thức bài học giúp học sinh
vận dụng khi làm bài thi trắc nghiệm môn Địa lí.”
(Lê Thị Hiệu, @THPT Phan Ngọc Tòng)
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: ôn tập thi THPT quốc gia môn Địa lí
3. Mô tả bản chất của sáng kiến:
3.1. Tình hình thực trạng của vấn đề:
Từ năm học 2016 - 2017, môn địa lí cùng các môn lịch sử, giáo dục công dân được
đưa vào kỳ thi THPT quốc gia dưới dạng bài thi tổ hợp, với tên gọi bài thi khoa học xã hội
qua hình thức trắc nghiệm. Nhiều em học sinh có quan niệm rằng thi trắc nghiệm không cần
học bài nhiều, chỉ cần vào đọc yêu cầu câu hỏi thì có thể phỏng và chọn đáp án.
Xét thấy, thi trắc nghiệm có thể dễ ăn điểm ở một mức độ nào đó và tránh cho thí sinh
không bị điểm liệt, nhưng điểm cao đến mức độ nào còn phụ thuộc rất lớn vào sự chú ý đầu
tư trong cách học và kỹ năng làm bài của thí sinh. Thực tế, thi trắc nghiệm cần sự chính xác,
hoàn toàn không thích hợp cho thí sinh học qua loa kểu “cưỡi ngựa xem hoa”. Nhưng cũng
không thể áp dụng phương pháp “học vẹt” vì chưa chắc gì các em học thuộc lòng các kiến
thức thì sẽ làm tốt tất cả các câu hỏi, nhất là các câu hỏi cần có sự suy luận và vận dụng.
Một thực tế khác, đề thi theo lối trắc nghiệm có khả năng bao quát chương trình hơn,
phổ kiến thức kiểm tra rộng hơn so với thi tự luận, vì thế học “tủ” là điều cấm kỵ. Tuy nhiên,
đối với các em học sinh có học lực trung bình, yếu thì việc học cùng lúc nhiều môn với khối
lượng kiến thức quá lớn thì sẽ thấy rất khó khăn, dễ dẫn đến tình trạng học trước quên sau;
học môn này thì quên kiến thức môn đã học trước đó rồi đâm ra chán nản.
Trong quá trình giảng dạy và ôn tập cho học sinh khối 12 của trường, bản thân tôi
nhận thấy là để giúp học sinh có khả năng nhớ bài lâu hơn, không e ngại vì sợ nội dung kiến
thức cả chương trình địa lí quá nhiều thì giáo viên cần phải giúp các em biết làm sao cô động
kiến thức bài học và vận dụng kiến thức đã học để trả lời các câu hỏi trắc nghiệm.
- Giới hạn nghiên cứu của đề tài: Đề tài chủ yếu tập trung khai thác sâu một số

Điểm mới của đề tài là thay vì giáo viên ôn tập bằng cách củng cố nội dung kiến thức
cho học sinh bằng sơ đồ đề cương bài học thì giáo viên cần đầu tư soạn thêm hệ thống các
câu hỏi nhỏ để củng cố lại kiến thức. Dù các em học thuộc lòng các kiến thức, nhưng khi
gặp câu hỏi trắc nghiệm chỉ là một ý rất nhỏ trong bài, các em không biết chắc lọc nội dung
từ bài học để vận dụng trả lời cho câu hỏi. Vậy là dẫn đến tình trạng là học thuộc bài nhưng
làm bài không tốt. Nhưng thông qua bộ câu hỏi sẽ giúp học sinh có thể dễ nhớ lại kiến thức
của bài học nhanh chóng hơn, vận dụn để trả lười nhanh trong các câu hỏi trắc nghiệm.
Đề tài còn giúp tác động vào việc thay đổi nhận thức của học sinh trong việc học môn
địa lí. Không phải môn xã hội là phải học thuộc lòng hay chỉ cần học thuộc lòng bài học là
có thể làm tốt các câu hỏi trắc nghiệm mà cần phải có phương pháp, thái độ học tập đúng
đắn.
Qua đề tài tôi cũng rút ra được kinh nghiệm cho bản thân trong quá trình giảng dạy,
ôn tập cho các em theo hình thức thi trắc nghiệm là không ép học sinh học thuộc lòng kiến
thức. Thậm chí khi kiểm tra bài cũ cũng không cần đưa ra các câu hỏi dài dạng tự luận mà có
thể nêu nhiều câu hỏi nhỏ dạng vấn đáp cho học sinh trả lời sẽ giúp học sinh cảm thấy nhẹ
nhàng hơn trong khâu kiểm tra bài cũ, đồng thời giáo viên cũng có thể nắm bắt được chắt lọc
và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.
3.2.2. Nội dung giải pháp:

2


Để tiến hành ôn tập giáo viên cần làm hai bước:
* Bước 1: Hướng dẫn học sinh lập đề cương bài học
- Giáo viên yêu cầu học sinh chuẩn bị trước kiến thức (học bài hoặc xem bài) các bài
học sẽ ôn tập.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh viết đề cương tóm tắt của bài học:
+ Giáo viên lập đề cương mẫu trên bảng: Giáo viên ghi các đề mục, yêu cầu học sinh
đứng lên trình bày các ý trong đề mục.
+ Học sinh lập đề cương:


3


Áp dụng sáng kiến vào trong giảng dạy sẽ làm thay đổi nhận thức của học sinh về
môn học và quan trọng hơn các em sẽ tự nhận ra cách học đối với bộ môn rất quan trọng.
Chỉ cần có phương pháp học tập đúng thì nội dung kiến thức sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Qua trò chuyện, các em tâm sự là học theo cách này sau khi ôn là hầu như các em
thuộc bài tại lớp, về nhà chỉ cần xem bài lại là đã nhớ và nhớ lâu hơn, không còn thấy ngán
ngẩm khi học bài cũ. Và điều dễ nhận thấy nhất là thái độ học tập của các em cũng thay đổi
rất nhiều. Trong giờ ôn tập các em tập trung chú ý hơn vì phải theo dõi để trả lời các câu hỏi
nhỏ của giáo viên, và giáo viên sẽ gọi bất kì một học sinh nào trong lớp trả lười. Giờ học
không còn nhàm chán mà trở nên sinh động hơn vì rất nhiều học sinh phải tham gia để trả lời
các câu hỏi của giáo viên chứ không phải chỉ vào đó ngồi nghe giảng một cách thụ động.
Nhiều em cá biệt chay lười hay học yếu cũng tham gia phát biểu, phát biểu đúng thì có hứng
thú muốn được trả lời chứ không phải tự ti mình học không biết gì.
Sau thời gian áp dụng bản thân tôi nhận thấy là đối với các em có học lực trung bình,
yếu của lớp tôi phụ trách bắt đầu cải thiện rõ rệt về ý thức học tập và điểm số qua các cột
điểm kiểm tra, nhất là kỳ thi học kỳ I năm học 2017-2018. Điểm của các em vẫn không có
chênh lệch nhiều so với các lớp có học lực khá, giỏi mặc dù hai lớp tôi phụ trách là thuộc
nhóm cuối của khối 12 tập trung chủ yếu có học lực trung bình, yếu.
Khảo sát điểm thi học kỳ I năm học 2017 - 2018
Lớp

Giỏi

Khá

TB



3

0

12C5
(cơ bản - lớp giảng dạy)

26

12

4

0

Đây là kết quả khả quan, cũng chính vì vậy thúc đẩy bản thân tôi cùng với các giáo
viên khác cùng tổ bộ môn sẽ luôn cố gắng tìm tòi các giải pháp để khắc phục tình trạng
chay lười của học sinh, không ngừng nâng cao chất lượng bộ môn cũng như nâng cao chất
lượng chung của trường.
3.5.Tài liệu kèm theo gồm:
Phụ lục

4


PHỤ LỤC
Ví dụ minh họa:
Khi tiến hành ôn tập bài số 6 + 7: ĐẤT NƯỚC NHIỀU ĐỒI NÚI tiến hành các bước
như sau:

điểm của vùng núi nào?
Cao nguyên Mộc Châu, Sơn La thuộc vùng núi nào của nước ta?
Dãy núi cao đồ nhất nước ta là...
Địa hình chủ yếu là núi thấp trung bình từ 500-600m là đặc điểm của vùng núi nào?
Kể tên các cánh cung thuộc vùng núi Đông bắc...
Vùng núi nào nằm phía tả ngạn sông Hồng?
Dãy Hoàng Liên Sơn thuộc vùng núi nào của nước ta?
Cấu trúc địa hình với “bốn cánh cung núi lớn, chụm lại ở Tam Đảo” thuộc vùng núi
Căn cứ vào atlat Địa lí Việt Nam trang 14, đỉnh núi có độ cao lớn nhất ở vùng núi
Trường Sơn Nam là
Ranh giới tự nhiên giữa vùng núi Trường Sơn Bắc và Trường Sơn Nam là dãy núi
nào?
Hang Sơn Đoòng thuộc khối núi đá vôi Kẻ Bàng (Quảng Bình) nằm trong vùng núi...
Địa hình gồm các dãy núi song song và so le nhau, cao hai đầu và thấp trũng ở giữa
là đặc điểm của vùng núi nào?

6


Địa hình gồm các khối núi hình thành nên các cao nguyên badan là đặc điểm của
vùng núi nào?
Địa hình vùng núi nào có tính bất đối xứng lớn giữa hai sườn núi?
Đặc điểm địa hình “Gồm ba dải địa hình chạy cùng hướng tây bắc – đông nam và
cao nhất nước ta” là của vùng núi nào?
Khu vực đồng bằng của nước ta chia làm mấy loại đồng bằng?
Kể tên hai đồng bằng châu thổ lướn của nước ta.
Hãy nếu điểu giống nhau giữa đồng bằng châu thổ sông Hồng và sông Cửu Long.
Hãy nêu đặc điểm địa hình của Đồng bằng sông Hồng.
Hãy nêu đặc điểm địa hình của Đồng bằng sông Hồng.
Tại sao mùa mưa một số nơi của ĐBSCL bị ngập úng vào mùa mưa?

Các cơ sở chế biến sữa và các sản phẩm từ sữa tập trung ở các đô thị lớn vì ...
Khí tự nhiên đang được khai thác ở nước ta nhằm mục đích là…
Các nguồn nhiên liệu chủ yếu để sản xuất điện ở nước ta hiện nay là...
Cơ sở nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện ở miền Bắc là…
Các nhà máy nhiệt điện chạy dầu ở nước ta phân bố chủ yếu ở…
Hai hệ thống sông có tiềm năng thủy điện lớn nhất nước ta là...
Một trong những ưu điểm của nhà máy nhiệt điện so với nhà máy thủy điện ở nước ta
là...
Một trong những ưu điểm của nhà máy thủy điện so với nhà máy nhiệt điện ở nước ta
là…
Ví dụ minh họa
Bài 32: VẤN ĐỀ KHAI THÁC THẾ MẠNH Ở TRUNG DU MIỀN NÚI BẮC BỘ.
Bước 1: Lập đề cương

8


Bước 2: Giáo viên đưa ra hệ thống các câu hỏi để giúp học sinh củng cố lại kiến thức
của bài thông qua đề cương.
Hãy nêu các thế mạnh của TDMNBB trong phát triển KT-XH.
Trung du và miền núi Bắc Bộ là vùng có mùa đông lạnh nhất nước ta là do...
Tại sao khai thác khoáng sản là thế mạnh hàng đầu của TDMNBB?
Than Antraxit tập trung nhiều ở Quãng Ninh có trữ lượng là...
Khoáng sản có trữ lượng lớn nhất ở vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ là...
Hạn chế trong khai thác, chế biến khoáng sản của TDMNBB là gì?
Tiềm năng thủy điện của TDMNBB chiếm bao nhiêu trữ năng thủy điện của cả nước?
Kể tên các nhà máy thủy điện của TDMNBB?
Trữ năng thủy điện của hệ thống sông Hồng là bao nhiêu?
Trữ năng thủy điện của sông Đà là bao nhiêu?
Hai nhà máy thủy điện có công suất lớn thuộc vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ...